Moša Pijade

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Moša Pijade
Моша Пијаде
Moša Pijade (1).jpg
Data i miejsce urodzenia 4 stycznia 1890
Belgrad
Data i miejsce śmierci 15 marca 1957
Paryż
Przewodniczący Zgromadzenia Narodowego
Okres od 1954
do 1957
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Jugosławii
Poprzednik Milovan Đilas
Następca Petar Stambolić
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski

Moša Pijade serb. Мoшa Пиjaдe ps. Milovan Popović, Čiča Janko - (ur. 4 stycznia 1890 w Belgradzie, zm. 15 marca 1957 w Paryżu) - serbski i jugosłowiański działacz komunistyczny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny Żydów Sefardyjskich, osiadłej w Serbii w XIX w. W latach 1906-1909 studiował sztuki piękne w Monachium i w Paryżu. Po powrocie do kraju malował i zajmował się krytyką sztuki. W 1919 porzucił działalność artystyczną i zaczął wydawać pismo związkowe Slabodna Rec. Od stycznia 1920 był członkiem Socjalistycznej Partii Robotniczej Jugosławii, która w tym samym roku przekształciła się w Komunistyczną Partię Jugosławii (KPJ). W 1921 KPJ zdelegalizowano, a większość jej kierownictwa aresztowano. Pijade w tym najtrudniejszym okresie stanął na czele partii. Był także jednym z organizatorów Niezależnej Partii Robotniczej Jugosławii, która działała od 1923 i była przybudówką KPJ.

Aresztowany w 1925 przez policję i skazany na 14 lat więzienia. Karę odbywał w Sremskiej Mitrovicy i w więzieniu Lepoglava. Tam też poznał przyszłych przywódców KPJ, z Josipem Broz Titą na czele. Uwolniony z więzienia w kwietniu 1939, rozpoczął nielegalną działalność polityczną w Czarnogórze. Po ataku wojsk niemieckich na ZSRR rozpoczął na terenie Czarnogóry organizowanie partyzantki komunistycznej. W 1941 ponownie aresztowany i osadzony w więzieniu w Bileć. Po jego opuszczeniu znalazł się w gronie najbliższych współpracowników Tity, a w listopadzie 1943, na zjeździe założycielskim AVNOJ w Jajcach, został wybrany jej wiceprzewodniczącym.

Po zakończeniu II wojny światowej Pijade zasiadał w Biurze Politycznym KPJ, a także pełnił funkcję wiceprzewodniczącego parlamentu. W 1948, kiedy doszło do kryzysu w stosunkach między Jugosławią a ZSRR w pełni poparł stanowisko Tity, stając się od tego czasu jednym z głównych teoretyków "jugosłowiańskiej drogi do socjalizmu". Po odsunięciu Milovana Dżillasa w 1954 objął po nim stanowisko przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego. Zmarł na atak serca w czasie odbywania podróży dyplomatycznej. Pochowany w Belgradzie, w Alei Zasłużonych na Kalemegdanie.

By pierwszym tłumaczem Kapitału Karola Marksa na język serbski. Spośród 120 obrazów, które namalował w swoim życiu, większość zaginęła.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Matjaž Klemenčič: The former Yugoslavia's diverse peoples: a reference sourcebook. ABC-CLIO: 2004, s. 191. ISBN 1-57607-294-0.