Muhammad Ali Jinnah

Muhammad Ali Jinnah

Jinnah (1945)
Data i miejsce urodzenia	25 grudnia 1876 Karaczi
Data i miejsce śmierci	11 września 1948 Karaczi
Gubernator generalny Pakistanu
Okres	od 11 sierpnia 1947 do 11 września 1948
Przynależność polityczna	Liga Muzułmańska
Poprzednik	Louis Mountbatten
Następca	Khawaja Nazimuddin

Muhammad Ali Jinnah (urdu: محمد على جناح, ur. 25 grudnia 1876 w Karaczi w ówczesnych Indiach Brytyjskich, zm. 11 września 1948 tamże) – indyjski i pakistański polityk i prawnik, pierwszy gubernator generalny Pakistanu w latach 1947–1948. Znany jest także jako Wielki Prowadzący (urdu: قائد اعظم - Ka’id-e Azam) lub Ojciec Narodu (Baba-e-Kaum). Pakistański bohater narodowy, był kluczową postacią w procesie powstania Pakistanu, przywódca muzułmanów w Indyjskim Kongresie Narodowym oraz długoletni przewodniczący Ligi Muzułmańskiej.

Życiorys

Urodził się w zamożnej rodzinie kupieckiej 25 grudnia 1876 roku w Karaczi w ówczesnych Indiach Brytyjskich. Miał 2 siostry: Fatimę Jinnah i Szirin Bai. Jego ojczystym językiem, tak jak Mahatmy Gandhiego, „ojca Indii”, był gudźarati.

Ukończył Christian Society High School w Karaczi. W roku 1893 wyjechał do Londynu do pracy, a w roku 1894 zaczął tam studia prawnicze. Od roku 1897 odbywał praktykę adwokata w Bombaju. Od 1910 należał do Zgromadzenia Prawodawczego przy wicekrólu.

Początkowo angażował się w działalność Indyjskiego Kongresu Narodowego (INC), będąc zwolennikiem stopniowego poszerzania samorządności Indii w ramach imperium brytyjskiego. Reprezentował INC podczas rozmów w Londynie w 1905. Z czasem jednak coraz większą wagę przywiązywał do problemów muzułmańskiej mniejszości w Indiach, uznając zagwarantowanie jej równych praw politycznych i społecznych za ważniejsze niż szybkie uzyskanie niepodległości. W 1913 wstąpił do Ligi Muzułmańskiej i stopniowo dystansował się od INC, który pod przywództwem Mahatmy Gandhiego przybrał wyraźniej hinduistyczny charakter oraz bardziej konfrontacyjną postawę wobec Brytyjczyków. Do 1928 roku prowadził działania na rzecz współpracy między Indyjskim Kongresem Narodowym, a Ligą Muzułmańską.

W 1930 roku zerwał współpracę z Gandhim, oskarżając Indyjski Kongres Narodowy o prowadzenie polityki w duchu hinduskiego nacjonalizmu, i inspirując się myślą Muhammada Iqbala stworzył koncepcję utworzenia z północnych prowincji indyjskich oddzielnego państwa dla muzułmanów – Pakistanu. Rozczarowany niestabilnością indyjskiej sceny politycznej, w 1931 planował osiedlić się na stałe w Londynie, jednak już wówczas jego autorytet sprawił, że przywódcy muzułmańscy przekonali go do powrotu. Do Indii wrócił w 1935 i skoncentrował się na walce o niepodległość, domagając się jednocześnie silnych gwarancji dla ludności muzułmańskiej. Początkowo jego program nie cieszył się szerokim poparciem – w wyborach w 1937 Liga Muzułmańska zdobyła jedynie 109 z 482 mandatów przeznaczonych dla muzułmanów. Najpoważniejszą opozycję stanowili regionalni przywódcy muzułmańscy, broniący własnych przywilejów nadanych jeszcze przez Brytyjczyków. Przełomem okazało się hasło utworzenia odrębnych muzułmańskich ojczyzn w Indiach. Odwołując się do tej koncepcji, Jinnah odniósł zdecydowany sukces w wyborach prowincjonalnych w latach 1945–1946, uzyskując około 75% głosów muzułmańskich. Projekt utworzenia Pakistanu jako osobnego państwa muzułmańskiego ogłosił w 1940 r. na posiedzeniu Ligi Muzułmańskiej w Lakhnau.

Jinnah był jednym z głównych orędowników podziału Indii na dwa niezależne państwa - Indie i Pakistan. Reprezentował muzułmanów i poprzez skoncentrowane działania dążąc do tego, aby Liga Muzułmańska stała się jedynym reprezentantem interesów muzułmanów indyjskich. Początkowo liczył, że silny mandat pozwoli mu wynegocjować z Jawaharlalem Nehru szerokie prawa dla muzułmanów w zjednoczonych Indiach. Po fiasku tych rozmów oraz załamaniu się planu misji Crippsa zaakceptował ideę utworzenia odrębnego państwa muzułmańskiego. Nowe państwo miało obejmować cztery prowincje z większością muzułmańską na zachodzie subkontynentu (późniejszy Pakistan Zachodni) oraz Bengal Wschodni (późniejszy Pakistan Wschodni, od 1971 niepodległy Bangladesz). W trakcie toczonych od 1946 r. pomiędzy Wielką Brytanią, Indyjskim Kongresem Narodowym i Ligą Muzułmańską negocjacji nad kształtem przyszłości Indii uparcie blokował wszystkie propozycje nieobejmujące powstania dwóch osobnych państw i stosował radykalne środki, m.in. w postaci Dnia Akcji Bezpośredniej, które doprowadziły ostatecznie do podziału dawnej kolonii. Po uchwaleniu przez brytyjski parlament niepodległości Indii i Pakistanu 14 sierpnia 1947 objął urząd gubernatora generalnego Pakistanu i był nim do swojej śmierci.

Już wcześniej ciężko chorował na gruźlicę, na którą zmarł 11 września 1948. Jego śmierć – jeszcze przed pełnym ukształtowaniem struktur konstytucyjnych, politycznych i administracyjnych nowego państwa – została odebrana przez muzułmanów jako dotkliwa strata.

Upamiętnienie

Pisma Jinnaha znajdują się w Archiwum Narodowym w Islamabadzie i wpisane są na listę najważniejszych dokumentów świata przez UNESCO. Dzień jego narodzin jest świętem.

Jego wizerunek został umieszczony na pakistańskich monetach obiegowych o nominale 1 rupii bitych (z przerwą w 2017 roku) w latach 1998-2021.

Bibliografia

• Muhammad Ali Chaudhuri, The Emergence of Pakistan, Nowy Jork, 1967
• Ayesha Jalal, The Sole Spokesman. Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan, Cambridge, 1985
• Jan Palmowski: Słownik Najnowszej Historii Świata 1900-2007. T. 3. Cz. iq—marto. Warszawa: Rzeczpospolita, 2008. ISBN 978-83-7469-685-2.

Linki zewnętrzne

• Busted: Myths About Quaid-e-Azam Jinnah Yasser Latif Hamdani, date=14 August 2021, Naya Duar
• Turkey's Mustafa Kamal vs Pakistan's Muhammed Ali Jinnah: Secularism Khan, Umair (historian). Author of SECULAR MUSLIM: Jinnah, His Politics And Pakistan