Murszak rdzawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Murszak rdzawy
Ilustracja
Młody owocnik murszaka rdzawego
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd żagwiowce
Rodzina pniarkowate
Rodzaj murszak
Gatunek murszak rdzawy
Nazwa systematyczna
Phaeolus schweinitzii (Fr.) Pat
Essai Tax. Hyménomyc. (Lons-le-Saunier): 86 (1900)
Mapa zasięgu
Murszak rdzawy: zasięg występowania na mapie
Zasięg w Europie
Hymenofor na trzonie
Hymenofor w młodym owocniku
Grupa pozrastanych owocników

Murszak rdzawy (Phaeolus schweinitzii (Fr.) Pat) – gatunek grzybów z rodziny pniarkowatych (Fomitopsidaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Phaeolus, Fomitopsidaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi [1].

Po raz pierwszy takson ten opisany został w 1821 r. przez Eliasa Magnusa Fries`a jako Polyporus schweinitzii, obecną nazwę nadał mu w 1900 r. Narcisse Théophile Patouillard[2]:

Synonimów nazwy naukowej ma ponad 30. Niektóre z nich[2]:

  • Calodon spadiceus (Pers.) Quél.
  • Cladomeris schweinitzii (Fr.) Quél.
  • Coltricia schweinitzii (Fr.) G. Cunn.
  • Hapalopilus schweinitzii (Fr.) Donk
  • Hydnellum spadiceum (Pers.) P. Karst.
  • Inodermus schweinitzii (Fr.) Quél.
  • Inonotus spongia (Fr.) P. Karst.
  • Mucronoporus spongia (Fr.) Ellis & Everh.
  • Phaeolus spadiceus (Pers.) Rauschert,
  • Polyporus schweinitzii Fr.
  • Polystictus herbergii (Rostk.) P. Karst.

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako huba gąbczasta, żagiew płaskowklęsła, żagiew wklęsła, murszak wklęsły, murszak Schweinitza[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Jednoroczna huba składająca się z kapelusza i trzonu. Wytwarza owocniki pojedyncze lub tworzące grupy, w których owocniki często zrastają się nasadami[4].

Kapelusz

Ma kolisty, półkolisty, nerkowaty lub nieregularny kształt, szerokość 8-30 cm, grubość 1-4 cm. Brzeg falisty lub podwinięty, w niektórych miejscach powcinany i zazwyczaj bez hymenoforu. Powierzchnia nierówna, pofałdowana i guzowata, początkowo filcowata, włochata lub kosmata, z wiekiem staje się naga. Brzeg siarkowożółty lub żółtroochrowy, środek o barwie od pomarańczowej do ciemnoczerwonej, nasada niemal czarna[4].

Trzon

Krótki, boczny lub centralny, kształt lejkowaty lub spłaszczony. Pokryty jest hymenoforem. Wymiary: 3-8 x 2-5 cm.[4].

Miąższ

Ma grubość 1-1,5 cm. U młodych owocników gąbczasty i soczysty, z czasem twardnieje. Po wyschnięciu staje się włóknisty i korkowaty, kruchy i lekki. Ma barwę od pomarańczowej do brązowej, po ugnieceniu lub po wpływem KOH ciemnieje. Ma słaby zapach i kwaskowaty smak[4].

Hymenofor

Rurkowaty, labiryntowaty o barwie żółtej, rdzawożółtej, ochrowej, oliwkowozielonej, Rurki mają długość do 1 cm i tworzą tylko jedną warstwę zbiegającą również na trzon. U młodych owocników ostrza rurek są grube, potem cienkie, u starszych ząbkowane. Pory o kształcie okrągłym,kanciastym lub nieregularnym i średnicy 0,3-2,5 mm. W hymenium znajdują się cylindryczne pseudocystydy o cienkich ścianach wydzielające smolistą substancję widoczną w postaci kropli na ich szczytach[4].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników białawy lub żółtawy. Zarodniki eliptyczne, gładkie, nieamyloidalne, o rozmiarach 6-9 x 2,5-5 μm. W hymenium brak szczecinek. Strzępki cienkościenne, proste lub rozgałęzione, grube (do 17 μm). Cystydy o rozmiarach 20-90 x 7-13 μm[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Jest rozprzestrzeniony głównie na półkuli północnej, ale występuje także w Australii, odnotowano go również w zachodniej części Afryki Środkowej[6].

Rozwija się na korzeniach, pniach i pniakach rozmaitych drzew iglastych, zwykle u podstawy jeszcze żywych pni. W Polsce jest pospolity[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb niejadalny. Jego grzybnia wnika przez korzenie do rdzenia drzewa, opanowuje je i od jego podstawy wywołuje silną zgniliznę brunatną. Jednoroczny owocnik może jeszcze przez kilka lat pojawiać na obumarłym drzewie[7]. Często rozprzestrzenia się także na igły i różne szczątki drzewa znajdujące się w pobliżu pnia. Czasami owocniki pozornie wyrastają na ziemi, w istocie jednak ich grzybnia rozwija się na korzeniach drzewa. Saprotrof i pasożyt drzew. Murszejące pod jego działaniem drewno wydziela zapach terpentyny, drzewo u podstawy ulega spróchnieniu, osłabieniu i wiatr łatwo go łamie. Ochrona polega na usuwaniu z lasu porażonych drzew[4].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. a b Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-04-12].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f g Piotr Łakomy, Hanna Kwaśna: Atlas hub. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008. ISBN 978-83-7073-650-7.
  5. MushroomExpert (ang.). [dostęp 2014-04-25].
  6. Discover Life. [dostęp 2014-04-16].
  7. a b Edmund Garnweidner, Hertha Garnweidner, Alicja Borowska, Alina Skirgiełło: Grzyby : przewodnik do poznawania i oznaczania grzybów Europy Środkowej. Warszawa: MUZA SA, 2006, s. 176. ISBN 83-7319-976-4.