Płomyczek

Płomyczek
Częstotliwość	tygodnik, dwutygodnik, miesięcznik
Państwo	Polska
Adres	ul. Władysława Broniewskiego 8a; 01-785 Warszawa
Wydawca	Związek Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych; Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, Oficyna Wydawnicza „Amos”
Pierwszy numer	1917; 1 września 1927
Ostatni numer	1 grudnia 2012
Redaktor naczelny	Janusz Sapa (ostatni)
	Strona internetowa

Płomyczek – czasopismo dla starszych dzieci i później także młodszej młodzieży, wydawane w Warszawie w latach 1917–2013, do 1927 jako dodatek do tygodnika „Płomyk”.

Historia pisma

„Płomyczek” powstał w 1917 roku z inicjatywy Rozalii Brzezińskiej, początkowo jako dodatek do „Płomyka”. Szkoły prenumerujące co najmniej 5 egzemplarzy „Płomyka” lub „Płomyczka”, już od września 1925 roku mogły nabywać je oddzielnie. Od 1 września 1927 wydawany był jako samodzielne siesnastostronicowe czasopismo, do 1934 roku pod redakcją Janiny Porazińskiej. Następnie do 1939 roku redagowali je kolejno: Józef Czechowicz, Wanda Wasilewska, Helena Radwanowa i Ewa Szelburg-Zarembina^[1].

W latach 1917–1952 „Płomyczek” ukazywał się jako tygodnik, do 1989 roku jako dwutygodnik, a od 1990 – miesięcznik. Zmianie ulegał także podtytuł: Tygodnik ilustrowany dla młodszej dziatwy (1926-1933), Tygodnik dla młodszych dzieci (1934–1939), Pisemko dla młodszych dzieci (1945–1952), Dwutygodnik dla dzieci (1953–1989), Miesięcznik dla dzieci (1990–1992), Miesięcznik dla dziewcząt i chłopców (1993–2024), Miesięcznik dziewcząt i chłopców (od 2004, nr 10)^[2]. Dzięki walorom wychowawczym i poznawczym „Płomyczek” był od maja 1924 roku zalecany do użytku szkolnego przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego^[1]. Nakład pisma w okresie międzywojennym był stosunkowo wysoki. W 1927 roku wynosił jednorazowo 28 tys. egzemplarzy, pod koniec lat 20. XX w. 30–45 tys., w latach 1930–1933 ok. 35 tys., a w drugiej połowie lat 30. przekraczał 100 tysięcy egzemplarzy^[1].

Tygodnik nie był drukowany w czasie wojny^[2]. Pierwszy powojenny numer ukazał się z datą 1 lipca 1945 roku pod redakcją Hanny Ożogowskiej, nakładem „Naszej Księgarni”. Kierownikiem artystycznym został doświadczony grafik Kazimierz Pieniążek (do maja 1946 r.)^[1]. Pismo ukazywało się nieregularnie, w 1945 roku wydrukowano tylko 3 jego numery^[1]. Jeszcze jesienią 1945 r. Hanna Ożogowska zrezygnowała z zajmowanego stanowiska, a po kilku tygodniach na jej następcę powołano Stanisława Aleksandrzaka, który pełnił tę funkcję do 1984 roku. Kolejnym redaktorem pisma był Tadeusz Chudy, a od 1994 roku Janusz Sapa^[1].

Format pisma po II wojnie światowej wynosił 17×24 cm, nadal liczyło 16 stron^[1]. Pismo w latach 1953–1994 wydawano w formacie 18×27,5 cm^[1], a od 1995 powiększono go do 30 cm^[2]. Pismo przetrwało przemiany ustrojowe po 1989 r. w wydawnictwie „Nasza Księgarnia”, a od 1991 r. przejęła je Oficyna Wydawnicza „Amos”. Z dniem 1 marca 2013 roku wydawca zawiesił wydawanie „Płomyczka”^[3].

Profil pisma

„Płomyczek” był czasopismem przeznaczonym dla dzieci w wieku 7–11 lat. Ponieważ w 1934 roku powstał „Mały Płomyczek” kierowany do dzieci w wieku 7–8 lat, „Płomyczek" zaczęto tworzyć dla odbiorcy w wieku 9–11 lat^[1]. W późniejszym okresie kierowany był do młodzieży w wieku 10–15 lat^[3].

W okresie międzywojennym w piśmie publikowano głównie krótkie opowiadania, bajki, legendy i wiersze. Zamieszczano także inscenizacje teatralne, historyjki obrazkowe, teksty piosenek, rebusy i zagadki^[1]. Autorami tekstów byli m.in.: Stefania Baczyńska, Antoni Bogusławski, Janina Broniewska, Maria Chełmońska, Józef Czechowicz, Czesław Janczarski, Janina Kamińska, Janina Kostro, Maria Kownacka, Lucyna Krzemieniecka, Hanna Ożogowska, Janina Porazińska, Ewa Szelburg-Zarembina, Edward Szymański, Wanda Wasilewska i Ludwik Wiszniewski. Za szatę graficzną odpowiadali kolejni kierownicy artystyczni: Michał Bylina, Kazimierz Pieniążek, Edmund John. Wykorzystywali techniki akwareli, drzeworytu i litografii^[1].

W czasie Polski Ludowej kierownikami graficznymi byli kolejno: Michał Bylina (czerwiec–sierpień 1946 r.), Bohdan Bocianowski (wrzesień 1946 – sierpień 1949) i Konstanty Maria Sopoćko (od września 1949 do 1956 roku). Najdłużej funkcję tę pełniła Anna Kołakowska (od 1956 roku do pierwszej połowy lat 80. XX w.), a następnie Zdzisław Byczek i Sabina Uścińska-Siwczuk^[1].

Za całokształt działalności na rzecz dzieci w dniu 20 listopada 2009 z okazji XX-lecia powstania Konwencji o Prawach Dziecka „Płomyczek” otrzymał Nagrodę Honorową Rzecznika Praw Dziecka RP. Medal i dyplom z rąk Marka Michalaka odebrał ówczesny redaktor naczelny Janusz Sapa^[3].

Redaktorzy naczelni

Redakcją kierowali redaktorzy naczelni^[2]:

1917–1926: Helena Radwanowa
1927–1934: Janina Porazińska
1935–1939: kolejno: Józef Czechowicz, Wanda Wasilewska, Helena Radwanowa, Ewa Szelburg-Zarembina
1945–1947: Hanna Ożogowska
1947–1985: Stanisław Aleksandrzak
1986–1993: Tadeusz Chudy
1994–2013: Janusz Sapa

Wydawcy

Pismo wydawane było przez^[2]^[1]:

1917–1939: Związek Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych^[a] (od 1930 Związek Nauczycielstwa Polskiego),
1945–1992: Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”,
1993–2013: Oficyna Wydawnicza „Amos”.

Zobacz też

Uwagi

↑ Związek Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych powstał w 1919, wcześniej działał jako Zrzeszenie Nauczycielstwa Polskich Szkół Początkowych.

Przypisy

↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m MichałM. Rogoż MichałM., Czasopisma dla dzieci i młodzieży Instytutu Wydawniczego "Nasza Księgarnia" w latach 1945-1989 : studium historycznoprasowe, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2009, s. 72–95, ISBN 978-83-7271-543-2 [dostęp 2025-11-29] .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Płomyczek. worldcat.org. [dostęp 2017-02-09].
↑ ^a ^b ^c Płomyczek. plomyczek.amos.waw.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-10)].

Linki zewnętrzne

Strona internetowa Oficyny Wydawniczej AMOS

[4] Związek Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych powstał w 1919, wcześniej działał jako Zrzeszenie Nauczycielstwa Polskich Szkół Początkowych.

[Rogoż2009-1] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m MichałM. Rogoż MichałM., Czasopisma dla dzieci i młodzieży Instytutu Wydawniczego "Nasza Księgarnia" w latach 1945-1989 : studium historycznoprasowe, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2009, s. 72–95, ISBN 978-83-7271-543-2 [dostęp 2025-11-29] .

[woc-2] Płomyczek. worldcat.org. [dostęp 2017-02-09].

[Płomyczek-3] Płomyczek. plomyczek.amos.waw.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-10)].

[1]

[2]

[3]

[a]