Pałac Branickich w Choroszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pałac Branickich w Choroszczy
Obiekt zabytkowy nr rej. 41 (47) z 22 marca 1956[1]
Pałac Branickich w Choroszczy
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Miejscowość Choroszcz
Typ budynku pałac
Styl architektoniczny późny barok
Inwestor Jan Klemens Branicki
Rozpoczęcie budowy ok. 1729
Ukończenie budowy 1759
Zniszczono 1915
Odbudowano po 1960
Pierwszy właściciel Jan Klemens Branicki
Położenie na mapie Choroszczy
Mapa lokalizacyjna Choroszczy
Pałac Branickich w Choroszczy
Pałac Branickich w Choroszczy
Położenie na mapie gminy Choroszcz
Mapa lokalizacyjna gminy Choroszcz
Pałac Branickich w Choroszczy
Pałac Branickich w Choroszczy
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu białostockiego
Pałac Branickich w Choroszczy
Pałac Branickich w Choroszczy
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Pałac Branickich w Choroszczy
Pałac Branickich w Choroszczy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac Branickich w Choroszczy
Pałac Branickich w Choroszczy
Ziemia53°09′00,79″N 22°58′39,22″E/53,150219 22,977561
Strona internetowa
Park pałacowy

Pałac Branickich w Choroszczy – zabytkowy pałac Branickich powstały w latach 1745-1764 dla magnata Jana Klemensa Branickiego na sztucznej wyspie, otoczonej kanałami oraz 25-hektarowym parkiem. Pałac był uzupełnieniem głównej rezydencji hetmana Branickiego mieszczącej się w Białymstoku.

Lokalizacja[edytuj]

Pałac wraz z zespołem budynków i parkiem został usytuowany na obszarze nizinnym, poniżej położonego na wzgórzu miasteczka Choroszcz, na prawym brzegu rzeki Horodnianki. Park zakomponowany został o zarysie zbliżonym do trapezu. Przy pałacu znajdował się folwark z zabudowaniami. Całość terenu była w kształcie rombu, pośrodku którego znajdował się pałac z pawilonami.

Historia[edytuj]

Pierwszy etap budowy założenia miał miejsce przed 1729 rokiem i rozpoczęła ją budowa pałacyku myśliwskiego na sztucznej wyspie oraz 400 metrowego kanału.

Po ślubie Jana Klemensa Branickiego z Elżbietą Poniatowską rozpoczęto w 1748 roku rozbudowę parku, który powiększono przeprowadzając przez niego promieniste aleje, zasadzono szpalery z krzewów i drzew, wykopano też poprzeczny kanał, aby tworzył krzyż wodny. Ostateczna kompozycja ogrodu była symetryczna, o wielu przecinających się alejach, z widokowymi ciągami alei zamkniętych elementami architektonicznymi. Na zakończeniu alei ustawione były bramki i mostki nad kanałem oraz rzeźby drewniane ptaków i puttów. Prace nad kompozycją ogrodową zakończono około 1752 r.

Jesienią 1753 rozpoczęto budowę dwóch flankujących pałac symetrycznych pawilonów gościnnych z mansardowymi dachami, które ukończono w roku następnym. W latach 1757-1759 rozebrano pierwotny pałac, grożący zawaleniem z powodu zmurszenia fundamentów i na miejscu poprzedniego zbudowano nowy budynek ze zbliżonym układem pomieszczeń. W 1760 roku rozpoczęto budować w pobliżu pałacu oficyny kuchenną i gościnną oraz domek odźwiernego i dwie kordegardy. Prace te ukończono w 1764 roku i tym samym założenie uzyskało swój docelowy kształt[2]. Po śmierci Izabeli Poniatowskiej w 1808 roku rezydencja została zaniedbana.

Pałac został uszkodzony podczas Powstania listopadowego. W 1840 roku pałac wraz z zabudowaniami został wydzierżawiony na fabrykę włókienniczą przez Christiana Augusta Moesa. W 2 poł. XIX wieku pałac przebudowano i dobudowano do niego przybudówki. W rękach rodziny Moes zabudowania pozostały pałacowe do 1915 roku, gdy podczas I wojny światowej zniszczono pałac, pawilony i oficyny.

Po zniszczeniach wojennych pałac przeszedł w 1930 roku wraz z innymi zabudowaniami na własność szpitala i niezabezpieczony popadał w coraz większą ruinę, którą zaczęto rozbierać w 1933 roku (rozebrano oficyny, zachodni pawilon i XIX wieczne partie boczne pałacu).

W 1956 roku zapadła decyzja władz wojewódzkich o odbudowie zabytku i rekonstrukcji parku. Od 1973 roku w pałacu znajduje się Muzeum Wnętrz Pałacowych, które jest oddziałem Muzeum Podlaskiego w Białymstoku.

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 30 września 2016; 3 miesiące temu.
  2. Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego, Zeszyt 14, Białystok 2008, ss.31-39 [1]

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]