Plac Zbawiciela w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy placu w Warszawie. Zobacz też: plac Zbawiciela.
Flag of Warsaw.svg Warszawa
plac
Zbawiciela
Śródmieście Południowe
Plac Zbawiciela w Warszawie
Plac Zbawiciela w Warszawie
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
plac  Zbawiciela
plac Zbawiciela
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
plac  Zbawiciela
plac Zbawiciela
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac  Zbawiciela
plac Zbawiciela
Ziemia52°13′11,0″N 21°01′04,0″E/52,219722 21,017778
Wschodnia pierzeja placu przed 1939. Pierwsza z lewej Kamienica Jasieńczyka-Jabłońskiego
Plac z kościołem Najświętszego Zbawiciela w drugiej połowie lat 40. XX wieku
Plac na początku lat 60., przed przesunięciem torów tramwajowych na środek wyspy centralnej

Plac Zbawiciela – okrągły plac w Warszawie położony w południowym Śródmieściu na osi ulicy Marszałkowskiej.

Na placu przecinają się ulice Marszałkowska i Mokotowska. Od strony wschodniej do placu dochodzi aleja Wyzwolenia, a od zachodniej − rozpoczyna bieg ulica Nowowiejska.

Historia[edytuj]

Klasycystyczny plac został wytyczony ok. 1768 jako jeden z placów gwiaździstych Osi Stanisławowskiej. Od okrągłego kształtu był on nazywany Rotundą[1]. Obecną nazwę nadano oficjalnie w 1922[2]. Pochodzi ona od znajdującego się przy placu kościoła Najświętszego Zbawiciela[3].

W 1784 pomiędzy obecnymi placami Zbawiciela i Politechniki założono osadę Nowa Wieś, do której przesiedlono włościan z likwidowanej wsi Ujazdów. Od nazwy tej osady pochodzi nazwa ulicy Nowowiejskiej[4].

W 1822 w klinie ulic Marszałkowskiej i Mokotowskiej powstało 5-hektarowe gospodarstwo ogrodnicze Piskorowskiego ze szkółkami drzew owocowych oraz cieplarnią, w której uprawiano winogrona[1][5]. W 1829 przy placu, na działce wykrojonej z gospodarstwa Piskorowskiego, wybudowano karczmę zwaną Czerwoną, należącą do rodziny Garnierów[6][5]. Nazwa karczmy najprawdopodobniej nawiązywała do koloru cegły, z której wzniesiono budynek[7].

Po 1880 plac był zabudowany kamienicami czynszowymi. Ok. 1881 poprowadzono tędy linię tramwaju konnego, a w 1908 – tramwaju elektrycznego. Urządzony na środku placu skwer aż do 1968 tramwaje objeżdżały dookoła.

W związku z rozwojem tej części Warszawy oraz wzrostem liczby ludności pod koniec XIX wieku podjęto starania o budowę nowej świątyni. W 1901 rozebrano Czerwoną Karczmę, rozpoczynając na jej miejscu budowę kościoła Najświętszego Zbawiciela[5]. Zaprojektowana przez Józefa Piusa Dziekońskiego, Ludwika Panczakiewicza i Władysława Żychiewicza świątynia jest jedynym obiektem sakralnym znajdującym się przy ulicy Marszałkowskiej.

W 1944 w czasie powstania warszawskiego rejon placu był terenem walk toczonych m.in. przez żołnierzy Batalionu „Ruczaj”. Kamienice znajdujące się wokół placu oraz kościół zostały poważnie uszkodzone lub wypalone.

Na początku lat 50. w czasie budowy Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (tzw. MDM II, obejmujący odcinek od placu Zbawiciela do placu Unii Lubelskiej) południową część placu Zbawiciela obudowano budynkami z jednolitą kolumnadą i sklepami w podcieniach. W jednym z projektów odbudowy placu Jan Knothe postulował również rozbiórkę wież kościoła Najświętszego Zbawiciela, jednak ten pomysł nie został zrealizowany[8]. W północnej części placu pozostawiono także trzy najlepiej zachowane przedwojenne kamienice.

Po 1945 zrezygnowano z odbudowy torów tramwajowych w alei Wyzwolenia (do 1949 ulica nosiła nazwę 6 Sierpnia)[9][10]. W 1968 tory w ciągu ulicy Marszałkowskiej przesunięto na środek placu[6][11]

W kwietniu 2011 w trakcie prac remontowych torowiska tramwajowego w północno-zachodniej części placu został odkopany niemiecki schron Ringstand 58c[12]. Był to jeden z ok. 60 „tobruków” zbudowanych przez Niemców w 1944 dla obrony Twierdzy Warszawa (Festung Warschau)[13]. Stanowił element południowego odcinka pasa umocnień wokół centrum miasta biegnącego od placu Narutowicza ulicami: Filtrową, Nowowiejską, placem Zbawiciela do ulicy Pięknej i dalej, w kierunku Sejmu i Wisły[14]. Schron planowano wydobyć i przekazać do Muzeum Wojska Polskiego, jednak, ze względu na duże ryzyko opóźnienia terminu zakończenia prac, podjęto decyzję o pozostawieniu go w dotychczasowym miejscu[15].

W latach 2012–2015 na środku placu znajdowała się instalacja „Tęcza” autorstwa Julity Wójcik.

W ostatnich latach plac stał się modnym w Warszawie miejscem spotkań towarzyskich, bardzo popularnym m.in. wśród studentów oraz ludzi kultury. Uznawany jest także za jedno z najważniejszych w mieście miejsc spotkań hipsterów, zyskując nawet nieformalną nazwę placu Hipstera[16][17] oraz Zbawix[18].

Zabudowa[edytuj]

  • Róg Mokotowskiej i Marszałkowskiej – kamienica Bronisława i Michaliny Pawłowiczów (Mokotowska 19), wniesiona prawdopodobnie w 1894 lub 1895, narożny budynek o trzech skrzydłach (od Marszałkowskiej, pl. Zbawiciela i Mokotowskiej). Kamienica została spalona w 1944 i odbudowana w latach 1946–1947. W latach 2002−2005 wyburzono całe wnętrze, oficynę i skrzydło od ulicy Marszałkowskiej, po czym budynek ponownie odbudowano, podwyższając go jednocześnie o dwa przeszklone piętra[19].
  • Róg Mokotowskiej – kamienica Jasieńczyka-Jabłońskiego (Mokotowska 12) wzniesiona w 1910. W chwili ukończenia była nie tylko jednym z najnowocześniejszych, ale także najwyższym budynkiem mieszkalnym w Warszawie (38 m)[20]. Po I wojnie światowej właścicielem kamienicy stało się metodystyczne Towarzystwo „Nauka i Oświata”. W budynku ma swoją siedzibę parafia Ewangelicko-Metodystyczna Dobrego Pasterza wraz z kaplicą Dobrego Pasterza, a także Szkoła Języka Angielskiego Metodystów działająca w tym miejscu od 1921[21]. Po 1945 kamienica została przebudowana i utraciła większość elementów wystroju.
  • Róg Marszałkowskiej i al. Wyzwolenia – budynki w wniesione w czasie budowy MDM II.
  • Róg Marszałkowskiej i Mokotowskiej – kościół Najświętszego Zbawiciela.
  • Róg Mokotowskiej i Nowowiejskiej − budynki w wniesione w czasie budowy MDM II.
  • Róg Nowowiejskiej i Marszałkowskiej – kamienica Domańskich, nazywana także kamienicą Jana Sobierajskiego (Marszałkowska 41). Wzniesiona w latach 1893−1894; w latach 1938−1939 budynek został pozbawiony ozdób[22].

Pozostałe informacje[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 264.
  2. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 242. ISBN 83-86619-97X.
  3. Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 220.
  4. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 549. ISBN 83-01-08836-2.
  5. a b c Jerzy Kasprzycki: Korzenie miasta. Tom I. Śródmieście Południowe. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 2004, s. 309. ISBN 83-85584-45-5.
  6. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 1011. ISBN 83-01-08836-2.
  7. Jarosław Zieliński: Plac Unii Lubelskiej i okolice. Warszawa: EKBiN Studio PR, 2013, s. 24. ISBN 978-83-929745-4-3.
  8. Jarosław Zieliński: Realizm socjalistyczny w Warszawie. Warszawa: Fundacja Hereditas, 2009, s. 78. ISBN 978-83-927791-3-1.
  9. Warszawskie tramwaje elektryczne 1908-1998. Tom I. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1998, s. 35. ISBN 83-907574-00.
  10. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa... op.cit.. s. 365.
  11. Warszawskie tramwaje... op.cit.. s. 134.
  12. Poniemiecki bunkier wstrzymał remont torowiska. Zdjęcia. gazeta.pl, 13 kwietnia 2011. [dostęp 2013-11-13].
  13. Jacek Olecki: Wojenne tajemnice Warszawy i Mazowsza. Cz. I. Warszawa: Agencja Wydawnicza CB, 2006, s. 10. ISBN 83-7339-036-7.
  14. Jacek Olecki: Wojenne tajemnice.... s. 9.
  15. Informacja na temat schronu bojowego na Placu Zbawiciela. www.tw.waw.pl. [dostęp 14 lipca 2011].
  16. Magdalena Dubrowska: Kim są hipsterzy, kim lemingi. Co ich łączy, co dzieli. W: „Gazeta Stołeczna” [on-line]. warszawa.gazeta.pl. [dostęp 2014-06-13].
  17. Marta Ignerska: Ogarnij miasto Warszawa. Miejski przewodnik subiektywny. Ogarnij Miasto, 2014, s. 184. ISBN 978-83-939180-0-3.
  18. „Zbawix” już bez tęczy (pol.). tvnwarszawa.tvn24.pl. [dostęp 2015-09-12].
  19. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 11. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2004, s. 313–314. ISBN 83-88372-30-0.
  20. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 11. s. 375.
  21. Adam Kuczma: Historia Metodystycznej Szkoły Języka Angielskiego. metodysci.pl. [dostęp 2013-11-14].
  22. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 10. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2004, s. 205. ISBN 83-88372-28-9.
  23. Marek Szymański: Polska na filmowo. Gdzie kręcono znane filmy i seriale. Poznań: MJ Media Szymański i Glapiak, 2010, s. 337-341. ISBN 978-83-927928-1-9.
  24. Grzegorz Sołtysiak: Filmowy przewodnik po Warszawie. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2007, s. 78-79. ISBN 978-83-60142-70-7.

Bibliografia[edytuj]

  • Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 1011. ISBN 83-01-08836-2.
  • Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 264.