Plac Gabriela Narutowicza w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flag of Warsaw.svg Warszawa
plac Gabriela
Narutowicza
Stara Ochota
Plac Gabriela Narutowicza
Plac Gabriela Narutowicza
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
plac Gabriela Narutowicza
plac Gabriela Narutowicza
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
plac Gabriela Narutowicza
plac Gabriela Narutowicza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac Gabriela Narutowicza
plac Gabriela Narutowicza
Ziemia52°13′08,4″N 20°59′01,9″E/52,218990 20,983860

Plac Gabriela Narutowicza – plac w warszawskiej dzielnicy Ochota.

Układ[edytuj]

Zaprojektowany w kształcie półkola plac przylega prostym bokiem do stanowiącej oś komunikacyjną dzielnicy ulicy Grójeckiej[1]. Zbiegają się tam ulice:

Element placu stanowi obiegająca go po wschodniej stronie ulica Akademicka.

Opis[edytuj]

Plac został wytyczony w 1923[1]. Nazwę, upamiętniającą zamordowanego w grudniu 1922 pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabriela Narutowicza, nadano w styczniu 1923[2].

Pierwotnie był planowany jako miejsce targowe[3]. Jego powstanie dało impuls do rozbudowy dzielnicy, stał się centrum budownictwa mieszkaniowego. Centralną budowlą placu jest neoromański kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, którego budowę rozpoczęto jeszcze w 1911[3].

W latach 1925–1930 po wschodniej stronie placu wzniesiono zespół monumentalnych budynków Domu Akademickiego[4]. W latach 20. i 30. w tym rejonie miasta powstało wiele domów spółdzielczych, z których większość przetrwała II wojnę światową[1]. W 1930 na placu Narutowicza zbudowano pętlę tramwajową[5].

31 lipca 1944 w kwaterze swego sztabu mieszczącej się w domu dochodowym Pocztowej Kasy Oszczędności Antoni Chruściel „Monter” podpisał rozkaz o rozpoczęciu następnego dnia powstania warszawskiego[6]. 1 sierpnia powstańcy usiłowali zdobyć Dom Akademicki, jednak polski atak załamał się. Niemcy podpalili później większość budynków[5]. Spłonął m.in. pokryty miedzianą blachą dach kościoła, wypalone zostało również wnętrze świątyni[7].

W latach 60. w ramach modernizacji ulicy Grójeckiej powstała jezdnia po wschodniej stronie placu oraz nowy układ torów i pętli tramwajowej[5].

W grudniu 2002 na placu odsłonięto pomnik Gabriela Narutowicza[8].

W 2016 układ architektoniczny placu wraz z okolicą ograniczoną ulicami Kaliską, Mochnackiego, Filtrową i Słupecką został wpisany do rejestru zabytków[9]. W lutym 2017 ta decyzja została uchylona przez generalnego konserwatora zabytków[10]. W marcu 2017 plac po raz kolejny został wpisany do rejestru zabytków[11].

Do 2018 planowana jest przebudowa placu, zakładająca m.in. likwidację liczącej pięć torów postojowych pętli tramwajowej[12].

Przypisy

  1. a b c Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 4. Gagarina-Humańska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1997, s. 174. ISBN 83909794-5-4.
  2. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 342. ISBN 83-86619-97X.
  3. a b Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 134.
  4. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, s. 112. ISBN 83-60350-00-0.
  5. a b c Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 536. ISBN 83-01-08836-2.
  6. Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 32.
  7. Kościoły Warszawy. Warszawa: Wydawnictwa Rady Prymasowskiej Budowy Kościołów Warszawy, 1982, s. 213.
  8. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 237. ISBN 83-88973-59-2.
  9. Barbara Jezierska, Decyzja nr 892/2016, Mazowiecki wojewódzki Konserwator Zabytków, 28 czerwca 2016.
  10. Tomasz Urzykowski. Wypadły z rejestru zabytków. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 11–12 lutego 2017. 
  11. MDM i pl. Narutowicza wróciły do rejestru. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 20 marca 2017. 
  12. Jarosław Osowski. Jak się zmieni pl. Narutowicza?. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 12 lutego 2016.