Pokrzewka wąsata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pokrzewka wąsata
Curruca cantillans[1]
(Pallas, 1764)
Samiec
Samiec
Samca
Samca
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina pokrzewkowate
Rodzaj Curruca
Gatunek pokrzewka wąsata
Synonimy
  • Motacilla (cantillans) Pallas, 1764[2]
  • Sylvia cantillans (Pallas, 1764)
Podgatunki
  • S. c. cantillans (Pallas, 1764)
  • S. c. albistriata (C. L. Brehm, CL, 1855)
  • S. c. inornata Tschusi, 1906
  • S. c. iberiae Svensson, 2013
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Pokrzewka wąsata[4] (Curruca cantillans) – gatunek małego wędrownego ptaka z rodziny pokrzewkowatych (Sylviidae). Gniazdują w basenie Morza Śródziemnego, zimą wędrują do saharyjskiej części Afryki i częściowo Sahelu. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Systematyka[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał Peter Simon Pallas w 1764 na podstawie holotypu pochodzącego z Włoch. Nadał nowemu gatunkowi nazwę Motacilla (cantillans)[2]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza pokrzewkę wąsatą w rodzaju Sylvia[5], podobnie jak autorzy Handbook of the Birds of the World[2]; inni autorzy umieszczają ten gatunek w rodzaju Curruca[4]. IOC wyróżnia 4 podgatunki, przy czym C. c. iberiae został wyróżniony dopiero w 2013[5]. Nie jest on uznawany przez autorów HBW. Autorzy HBW uznają za podgatunek pokrzewki wąsatej pokrzewkę różowobrzuchę (C. moltonii)[2], którą IOC uznaje już za osobny gatunek[5].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

IOC wyróżnia następujące podgatunki C. cantillas[5]:

  • pokrzewka wąsata[4] (C. c. cantillans) – centralne i południowe Włochy oraz Sycylia
  • pokrzewka rdzawogardła[4] (C. c. albistriata) – północno-wschodnie Włochy przez południowo-wschodnią Europę do zachodniej Turcji.
  • C. c. iberiaePółwysep Iberyjski, południowa Francja i skrajnie północno-zachodnie Włochy
  • C. c. inornata – północno-zachodnia Afryka.

Według stanu wiedzy z czerwca 2015, pokrzewka wąsata odnotowana była w Polsce 5 razy, ostatnim razem podczas akcji obrączkowania w Dąbkowicach pod Darłowem[6].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi około 12 cm, masa ciała 7–16,1 g[2]. Najbliższe wyglądem pokrzewki wąsate są cierniówce, jednak samce w szacie godowej są niemożliwe do pomylenia z innymi pokrzewkami. Wyróżniają się ceglastordzawym gardłem i piersią, niebieskawoszarym wierzchem ciała, białym wąsem, czerwoną obrączką oczną, białym spodem ciała i rdzawym nalotem na piersi oraz szarym wierzchem ciała[6].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Pokrzewki wąsate gniazdują w zwartych, ciernistych krzewach i makii, niekiedy siedliska porośnięte tylko pojedynczymi krzewami. Poza sezonem lęgowym zamieszkują różnorodne siedliska, od występujących na półpustyniach suchch, ciernistych krzewów przez sawannę po lasy namorzynowe[6]. Makia, w której pojawiają się pokrzewki wąsate może być podzielona na dwa typy; pierwszy porośnięty jest z rzadka drzewami, takimi jak dęby ostrolistne (Quercus ilex), w drugim przeważają chruściny (Arbutus) i wrzośce (Erica). Często spotykane są również w młodych lasach dębów korkowych (Quercus ruber)[7]. Podczas sezonu lęgowego pokrzewki wąsate żywią się głównie owadami, poza sezonem lęgowym trzon diety stanowią owoce[6].

Lęgi[edytuj]

Okres lęgowy trwa od końca marca do końca czerwca[7]. Po przylocie na tereny lęgowe samiec buduje gniazda-wabiki[6]. Po przybyciu samicy oba ptaki z pary budują właściwe gniazdo, które ma formę głębokie, grubego kubeczka z traw, cienkich korzonków i liście; wyściółkę stanowią delikatniejsze trawy, korzonki i włosy. Umiejscowione może być pod niskim krzewem lub na niewielkim drzewie, na wysokości 0,3–1,3 m nad ziemią. W zniesieniu 3–5 jaj[7].

Status[edytuj]

IUCN uznaje pokrzewkę wąsatą za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2016). BirdLife International uznaje trend globalny populacji za wzrostowy, europejski – za stabilny[8].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[9].

Przypisy

  1. Sylvia cantillans. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2016-03-18]
  2. a b c d e Aymí, R., Gargallo, G., Christie, D.A. & Garcia, E.F.J.: Subalpine Warbler (Sylvia cantillans). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 2 listopada 2016].
  3. BirdLife International 2012. Sylvia cantillans. W: IUCN 2016. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2016-03-18]
  4. a b c d P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Sylviidae Leach, 1820 - pokrzewkowate - Sylvia warblers, parrotbills and allies (wersja: 2015-09-13). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-03-18].
  5. a b c d F. Gill, D. Donsker: Sylviid babblers, parrotbills & white-eyes (ang.). IOC World Bird List: Version 6.4. [dostęp 2 listopada 2016].
  6. a b c d e Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 380. ISBN 9788378459835.
  7. a b c Ashpole, J., Burfield, I., Ieronymidou, C., Pople, R., Wheatley, H. & Wright, L.: Sylvia cantillans -- (Pallas, 1764). 31 marca 2015. [dostęp 2 listopada 2016].
  8. Subalpine Warbler Sylvia cantillans. BirdLife Internarional. [dostęp 2 listopada 2016].
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237.