Polanka Horyniecka (wieś w województwie podkarpackim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Polanka Horyniecka
Nagrobek ewangelicki mieszkańca Deutschbach na cmentarzu w Nowym Bruśnie
Nagrobek ewangelicki mieszkańca Deutschbach na cmentarzu w Nowym Bruśnie
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat lubaczowski
Gmina Horyniec-Zdrój
Liczba ludności (2011) 111[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-620
Tablice rejestracyjne RLU
SIMC 0602897
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Polanka Horyniecka
Polanka Horyniecka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Polanka Horyniecka
Polanka Horyniecka
Ziemia50°14′37″N 23°19′57″E/50,243611 23,332500

Polanka Horyniecka (Deutschbach, w latach 1977–1981 Polanka) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Horyniec-Zdrój[3][4].

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie przemyskim.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wioska położona jest po prawej stronie doliny Brusienki, nieco powyżej Nowego Brusna, u podnóża wału Roztocza.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie wieś nosiła nazwę Deutschbach (Niemiecki Potok). Została założona na gruntach Brusna w 1785 roku, w ramach zainicjowanej przez cesarza Józefa II akcji osadnictwa niemieckiego w Galicji, tzw. kolonizacji józefińskiej.

W 1783 roku założono na terenie dóbr lubaczowskich dziewięć kolonii, w 1785 powstała dziesiąta, czyli Deutschbach, gdzie przybyło 18 rodzin (83 osoby), głównie protestantów wyznania ewangelicko-reformowanego. Koloniści byli zwalniani z opłat oraz otrzymywali za darmo materiały na budowę domów. Według planów cesarza, kolonie miały być pod każdym względem wzorem dla ludności tubylczej. Miały inspirować rozwiązaniami miejscowych, harmonijnym układem przestrzennym, estetyką, funkcjonalnością i solidnością zabudowań gospodarczych i mieszkalnych, nowatorskimi rozwiązaniami infrastruktury drogowej, sanitarnej oraz melioracyjnej. Dzięki mapom katastralnym z połowy XIX wieku, można dojrzeć takie rozwiązania zastosowane w Deutschbach. Domy były murowane z kamienia, od południa sady i ogrody, od północy zabudowania gospodarcze i pola uprawne. Koloniści przywieźli ze sobą też nowe narzędzia rolnicze i nowoczesne sposoby uprawiania roli.

Lokalna społeczność należała do parafii protestanckiej ze zborem w Reichau (Podlesie), dopiero w 1857 roku utworzono w Deutschbach filię. W niemieckich koloniach od razu cmentarze lokowano z dala od wsi, żeby nie stwarzały zagrożenia epidemiologicznego. Zapewne uzgodniono z proboszczem z cerkwi w Nowym Bruśnie, by utworzyć wspólny cmentarz, który dzieliła na pół aleja. Zachodnia część została przeznaczona dla protestantów, wschodnia dla grekokatolików.

W 1905 roku wszyscy mieszkańcy Deutschbach podjęli decyzję, by wystawić swoje gospodarstwa na licytację i wyjechać na kolonie pod Poznaniem. Gospodarstwa wykupili głównie mieszkańcy z okolic Kolbuszowej, wśród nich była jedna rodzina niemiecka, Birnbachowie, którzy szybko się spolonizowali. Ponieważ w kolonii mieszkali w większości Polacy, chciano zmienić nazwę wsi na "Posada Kościuszkowska". Dwa lata później lokalne władze pozwoliły na zmianę nazwy, postanowiono skrócić nazwę do "Kościuszkowo". Niestety władze krajowe nie wydały zgody na zmianę. Dopiero 25 listopada 1938 roku nazwę wsi zmieniono na obecną[2].

Obecna Polanka Horyniecka obejmuje tereny dawnej kolonii Deutschbach, jest to wąski klin wycięty z terenu Nowego Brusna i osady na terenie obrębu geodezyjnego po dawnej wsi Stare Brusno, która znajduje się 3 km na północny zachód od wsi. Istniał tam dawniej folwark Stare Brusno, należący do majątku Ponińskich w Horyńcu. Po wojnie powstało tu Państwowe Gospodarstwo Rolne Polanka, po jego likwidacji w 1989 r. nabyte przez Przedsiębiorstwo Rolno-Handlowe "Amigo", które prowadziło tu stadninę koni. Od 1998 r. właścicielem obiektu jest spółka agroturystyczna "Polanka", prowadząca nadal stadninę koni oraz bazę noclegową. W rejonie byłego folwarku pozostał z dawnych czasów staw, kapliczka, kamienny krzyż przydrożny, resztki jazu i młyna wodnego.

W okolicy wsi znajdują się garby Roztocza sięgające wysokości 350-360 m n.p.m. i rozległe lasy. Na północ od wsi wznosi się wśród pól zalesione ostańcowe wzgórze Hrebcianka (330,6 m n.p.m.), w rejonie którego znajduje się kilka radzieckich schronów bojowych z 1941 r. i resztki rowów przeciwczołgowych.

Interesujące przyrodniczo i geologicznie jest wzgórze Brusno położone dwa kilometry od wsi (364,8 m n.p.m.), znajdują się tam kamieniołomy, z których bruśnieńscy kamieniarze pozyskiwali surowiec. Występują tu m.in. duże złoża wapieni litotamniowych z dolnej fazy tortonu, eksploatowane co najmniej od kilku stuleci.

Po wysiedleniu z sąsiedniego Brusna ludności ukraińskiej w ramach Akcji Wisła, w Polance osiadło dwóch kamieniarzy – Michaił Lubycki i Dymitr Podgórecki. Zmarli niedługo po wojnie. Odtąd kamieniarstwo zaczęło zanikać. Ostatnimi, znanymi z nazwiska kamieniarzami, tworzącymi jeszcze w latach 60. XX wieku byli Adam Birnbach i Mieczysław Zaborniak.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Lew: Rocznik Przemyski t. XI. Ludowy Ośrodek Kamieniarski w Bruśnie, 1967.
  • Paweł Wład, Marek Wiśniewski: Roztocze Wschodnie. Mielec: Wydawnictwo Naukowe Turystyczne i Edukacyjne, 2004.
  • Grzegorz Rąkowski: Polska egzotyczna część II. Wydawnictwo Rewasz, 2004.
  • Artykuły z gazet: Gazeta Narodowa - 10.02.1905 rok, Górnoślązak - 5.04.1907rok.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]