Potępa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Potępa
Zabytkowa kaplica Grobu Chrystusa w Potępie
Zabytkowa kaplica Grobu Chrystusa w Potępie
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat tarnogórski
Gmina Krupski Młyn
Sołectwo Potępa
Liczba ludności (2008) 841
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 42-693
Tablice rejestracyjne STA
SIMC 0215344
Położenie na mapie gminy Krupski Młyn
Mapa lokalizacyjna gminy Krupski Młyn
Potępa
Potępa
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Potępa
Potępa
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Potępa
Potępa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Potępa
Potępa
Ziemia50°33′57″N 18°39′42″E/50,565833 18,661667

Potępa (niem. Potempa[1]) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Krupski Młyn.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa katowickiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Potępa znajduje się w pobliżu drogi krajowej nr 11, przy drodze powiatowej z Tworoga do Krupskiego Młyna. Wieś razem z przysiółkami Żyłka, Kanol oraz Odmuchów tworzy rozproszony układ osadniczy wpisany w okalającą go leśną scenerię.

Pod względem geograficznym Potępa położona jest na Nizinie Śląskiej, w ramach Równiny Opolskiej. Rzeka Stoła wpada tutaj do Małej Panwi, a przysiółek Odmuchów przecina rzeka Ligancja.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości pochodzi prawdopodobnie od nazwiska młynarza, który miał tutaj prowadzić swój młyn zbożowy. Administrator dóbr toszecko-pyskowickich w latach 1584-1586 Friedrich von Schamberg odnotował w swoich księgach młynarza o nazwisku Potupa (Potempa), działającego przy kuźnicach tworoskiej i kotowskiej[2].

W latach reżimu hitlerowskiego wieś nosiła nazwę Wüstenrode[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki Potępy można utożsamić ze wspomnianym wyżej młynem, wokół którego z biegiem czasu rozrosła się większa osada. Z 1641 roku pochodzi zapis o Potępie w ówczesnej księdze chrztów i ślubów parafii wielowiejskiej[3].

Od roku 1666 miejscowość wchodziła w skład utworzonych wtedy prywatnych dóbr tworoskich, gdy w 1672 roku z polecenia właściciela owych dóbr hrabiego Jerzego Leonarda Colonny wybudowano tu kaplicę na podobieństwo Grobu Pańskiego w Jerozolimie, podlegającą od 1687 roku pod nowo wydzieloną parafię Koty[4]. Dziś odrestaurowana kaplica cały czas pełni swoje funkcje liturgiczne oraz filialno-parafialne, stanowiąc jednocześnie miejscową atrakcję krajoznawczą wpisaną do rejestru zabytków.

Akta wizytacji biskupiej z roku 1687 odnotowują funkcjonowanie wtedy w Potępie kuźnicy żelaza[5]. Zakład hutniczy w różnej postaci działał tu do połowy XIX w.

Z początku Potępa, pozostająca częścią majątku kolejnych właścicieli Tworoga nieprzerwanie do 1945 roku, leżała na terenach księstwa opolsko-raciborskiego w Monarchii Habsburgów. Po 1742 roku w Królestwie Prus, a od roku 1918 w Republice Weimarskiej. W plebiscycie górnośląskim zdecydowana większość mieszkańców wsi opowiedziała się za przyłączeniem do II Rzeczypospolitej, jednak Potępa znalazła się w granicach Polski dopiero po 1945 roku.

W nocy z 9 na 10 sierpnia 1932 roku pięciu umundurowanych funkcjonariuszy SA zamordowało w Potępie komunistę Konrada Piecucha. Sprawcy zostali początkowo skazani na śmierć, jednak w wyniku wstawiennictwa Adolfa Hitlera wyrok zamieniono na dożywotnie więzienie. W marcu 1933 r. - po objęciu pełni władzy przez Hitlera - mordercy zostali zwolnieni.

W okresie powojennym Potępa weszła w skład gminy Tworóg, a następnie gminy Krupski Młyn po powstaniu tejże.

Szkoła podstawowa w Potępie funkcjonuje od 1805 roku[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Konstanty Prus: Spis nazw miejscowości Śląska Opolskiego, Katowice 1939, s. 61.
  2. Johannes Chrząszcz: Bergbau und Eisengewinnung in der Toster Herrschaft während des 16. Jahrhunderts [w:] "Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens", nr 37, Breslau 1903, s. 333.
  3. Henryk Gawelczyk: Ze wspólnego sztambucha. Część 1. Wiadomości o okolicach Tworoga, Kotów, Wielowsi... w najstarszych zapiskach z ksiąg parafialnych, Tarnowskie Góry 2000, s. 7.
  4. Alfons Nowack: Die Reichsgrafen Colonna, Freiherrn von Fels, auf Goss-Strehlitz, Tost und Tworog in Oberschlesien, Gross-Strehlitz 1902, s. 27 / 132 / 138.
  5. Joseph Jungnitz (oprac.): Visitationsberichte der Diözese Breslau. Archidiakonat Oppeln, Breslau 1904, s. 371.
  6. Andrzej Kucki: Dzieje szkoły w Potępie [w:] "Montes Tarnovicensis", nr 16, Tarnowskie Góry 2005.