Presjan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Presjan
Archont
chan Bułgarii
Okres od 836
do 852
Poprzednik Małamir
Następca Borys I Michał
Dane biograficzne
Dynastia Kruma
Data urodzenia I połowa IX wieku
Data śmierci 852
Ojciec Omurtag (prawd.)
Dzieci Borys

Presjan (bułg. Пресиян, według niektórych źródeł Persjan) – chan bułgarski w latach 836-852, syn Omurtaga.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Forma imienia w źródłach greckich jest niepewna: Περσιάν||Περσιάμ||Πρεσιανός (Persian||Persiam||Presianos). W literaturze wywodzi się ją od słowiańskiego Prĕsenъ (świeży) lub bułgarskiego prase (prosię) albo też od słowiańskiego Perъsĕninъ (Pers)[1].

Większość uczonych uważa Presjana za chana bułgarskiego w latach 836-852, przy czym sporne jest jego pochodzenie. Według części historyków (m.in. T. Wasilewskiego) Presjan był synem Omurtaga i podobnie jak jego brat Nrawota-Woin, nosił dwa imiona: bułgarskie – Presjan i słowiańskie – Zwinica[2]. Wedle drugiej koncepcji wywodzącej się od W. Złatarskiego reprezentowanej m.in. przez W. Giuzelewa Presjan był synem Zwinicy, syna Omurtaga[3]. J. B. Bury próbował identyfikować Presjana z Małamirem, S. Runciman uważał go za wybitnego boljara, wodza wojsk bułgarskich w wojnie z Serbią z czasów panowania Małamira[1].

W 837 wybuchło wielkie powstanie Słowian w okolicach Salonik: w Rodopach, Tracji Białomorskiej i południowej Macedonii[3]. Ponieważ cesarz Teofil (829-842) prowadził na wschodzie walki z Arabami postarał się o poparcie Bułgarów w tłumieniu buntu. Jednocześnie próbował osłabić nacisk bułgarski na ziemie cesarstwa i nie dopuścić, by Bułgarzy zajęli ziemie ogarnięte powstaniem po jego stłumieniu, organizując akcję dywersyjną na tyłach Bułgarów. Z inspiracji bizantyńskiej w Bułgarii wybuchło powstanie jeńców greckich, wziętych do niewoli jeszcze przez chana Kruma. Ostatecznie flota bizantyńska wpłynęła do delty Dunaju i mimo oporu Bułgarów, ewakuowała jeńców. Bułgarzy wezwali na pomoc Madziarów, Bizantyńczycy pokonali jednak połączone siły bułgarsko-madziarskie i nie niepokojeni powrócili do Konstantynopola. Wśród ewakuowanych był m.in. późniejszy cesarz Bazyli I Macedończyk[4].

Akcja dywersyjna nie w pełni się Bizantyńczykom powiodła. Wprawdzie bunt Słowian udało się im stłumić, choć „krew lała się gęsto, a okolicę opanował ogień” jak pisał bizantyński historyk[5]. Kauchan Isbuł zdążył jednak przyjść z pomocą Smolianom zamieszkującym tereny nad rzeką Mestą i południowo-zachodnie Rodopy. Pod Filippi na wschód od Tesaloniki doszło do spotkania armii bułgarskiej z bizantyńską. Bizantyńczycy zostali rozbici. Miasto i tereny Smolan aż po wybrzeże Morza Egejskiego zostały przyłączone do Bułgarii[3]. W następnych latach Presjan pokojowo ułożył swe stosunki z cesarstwem niemieckim. W 845 roku jego posłowie przebywali na dworze Ludwika Niemca w Paderbornie[1]. Pozwoliło mu to, wykorzystując zaangażowanie Bizancjum na wschodzie, przyłączyć do Bułgarii tereny północno-zachodniej Macedonii i część Albanii aż po Adriatyk i zmusić Bizantyńczyków w 847 roku do uznania podziału stanu posiadania obu państw w tym regionie[6]. Z przyłączonych do Bułgarii ziem on sam albo jego syn Borys utworzył dwie nowe prowincje: Kutmiczewicę obejmującą: Dewol, Ochrydę i Gławnicę, oraz Strumicę we wschodniej części Macedonii Wardarskiej: w dolinach Bregalnicy i Strumicy prawobrzeżnych dopływów Wardaru[7].

Inskrypcja Presjana, pierwsza płyta , Muzeum Archeologiczne w Filippi

Za czasów panowania Presjana Bułgarzy zorganizowali także dużą, lecz niezbyt udaną wyprawę przeciwko Serbom w 839 r. Niepowodzeniem zakończyła się także wojna przeciw Serbom toczona w latach 848-850. Władcy Serbii Włastimirowi udało się pokonać w toku trzyletniej wojny wojska bułgarskie i obronić przy pomocy Chorwatów niezależność swego państwa[8].

Inskrypcja z Filippi[edytuj | edytuj kod]

W latach 1923-1933 podczas prac wykopaliskowych w Filippi została odkryta marmurowa płyta z inskrypcją upamiętniającą wydarzenia 837 roku. Jej tekst dotarł do nas uszkodzony, w przekładzie brzmi jak następuje[9]:

Presjan, archont z woli Boga wielu Bułgarów, wyprawił kauchana Isbuła i dał mu wojsko i iczirgu boiła, i chana kołobyra. I kauchan ku Smolanom[9]

A na odrocie:

Jeśli ktoś szuka prawdy, Bóg widzi, i jeśli ktoś kłamie, Bóg widzi. Bułgarzy uczynili wiele dobrego dla chrześcijan, a chrześcijanie zapomnieli. Ale Bóg widzi[9].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Wincenty Swoboda: Słownik starożytności słowiańskich. T. 4. s. 62.
  2. T. Wasilewski: Historia Bułgarii. s. 50.
  3. a b c W. Gjuzelew: Bułgaria. Zarys dziejów. s. 39.
  4. Steven Runciman: A history of the First Bulgarian Empire. s. 85-86.
  5. I. Stawowy-Kawka: Historia Macedonii. s. 48.
  6. T. Wasilewski: Historia Bułgarii. s. 49.
  7. W. Felczak, T. Wasilewski: Historia Jugosławii. s. 76.
  8. W. Felczak, T. Wasilewski: Historia Jugosławii. s. 46.
  9. a b c S. Waklinow: Kultura starobułgarska. s. 87.
  10. T. Wasilewski: Historia Bułgarii. s. 289.
  11. Ch. Cawley: Medieval Lands.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]