Puszczyk mszarny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Puszczyk mszarny
Strix nebulosa[1]
Forster, 1772
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd sowy
Rodzina puszczykowate
Rodzaj Strix
Gatunek puszczyk mszarny
Podgatunki
  • S. nebulosa nebulosa J.R. Forster, 1772
  • S. nebulosa laponnica Thunberg, 1798
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Strix nebulosa (Chouette lapone) - 393.jpg

Puszczyk mszarny, sowa mszarna (Strix nebulosa) – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych (Strigidae), zamieszkujący tajgę na dalekiej północy Europy, Azji i Ameryki Północnej. Osiadły, ale w razie niedostatku pokarmu może koczować lub podejmować wędrówki.

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Strix nebulosa lapponica

Podgatunek europejski, występujący na terenach północnych Azji, Europy, charakterystyczna duża okrągła szlara. Nieznacznie większy od Strix nebulosa nebulosa.

Strix nebulosa nebulosa

Występuje na północy kontynentu amerykańskiego, mniejsza szlara z słabiej wyróżnionymi prążkami niż u Strix nebulosa lapponica, nieznacznie też od niego mniejszy. Smukła budowa ciała.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wygląd zewnętrzny 
Duża sowa, wielkości zbliżonej do puchacza bengalskiego, ale mniejsza od puchacza europejskiego. Skrzydła i ogon długie i zaokrąglone. W upierzeniu brak dymorfizmu płciowego, jednak samice większe od samców. Głowa duża, okrągła. Szlara kolista, duża, przy oczach i dziobie czarna z jasnymi półksiężycami między oczyma. Pozostała część jasnoszara z drobnymi, ciemnymi, koncentrycznymi pręgami, przypominającymi nieco słoje drzewa. Oczy żółte, stosunkowo małe, dziób żółty. Podbródek czarny. Pióra na wierzchu ciała ciemne z nieregularnymi szarymi i brudnobiałymi plamami. Pióra na spodzie ciała białe, z delikatnie zaznaczonym poprzecznym rysunkiem i ciemnymi, podłużnymi plamami wzdłuż stosin. Sterówki i lotki w kolorze brązowym z jasnymi – od białych po kremowe – plamami. Nogi silnie opierzone. Strix nebulosa lapponica pod względem budowy ciała nieznacznie większy niż Strix nebulosa nebulosa, ma również większą okrągłą szlarę.
Bartkauz 0504025 w +eye.jpg
Rozmiary 
długość ciała ok. 65–70 cm, rozpiętość skrzydeł ok. 140–145 cm
Masa ciała 
ok. 900–1200 g
Głos 
Głos terytorialny: niskie, głuche „hu” dość szybko powtarzane w seriach po 8–12 razy. Samica może odzywać się podobnie jak samiec (ale bardziej ochryple) lub, częściej, głosem kontaktowym – wysokim, piszczącym „kje”. Samce są aktywne głosowo głównie w sezonie lęgowym (od lutego do lipca), a w ciągu doby – o świcie i zmierzchu. Poza sezonem lęgowym ciche. Na intruza zbliżającego się do gniazda reagują kłapaniem dzioba i alarmowym „huch huch huch”. Młode osobniki wydają inne dźwięki.
Zachowanie 
Aktywny głównie o zmierzchu i o świcie, a zimą i podczas wychowywania młodych (w czerwcu) – również w dzień. Odpoczywa wtedy w środku nocy. Lot spokojny, z powolnymi uderzeniami skrzydeł (podobnie jak czapla). Całkowicie niepłochliwy, ale przy gnieździe może być agresywny i niebezpieczny dla człowieka, zwłaszcza w okresie lęgowym. Silnie rozwinięty terytorializm. Podczas lęgów nie toleruje innych ptaków swojego gatunku.
Długość życia
W stanie dzikim kilkanaście (do 20) lat. W hodowli dożywa nawet 40 lat, co jest czasem wyjątkowo długim i czyni go jedną z najdłużej żyjących sów[3][4]. Pod tym względem czasami dorównuje mu puchacz wirginijski[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Strefa tajgi od Norwegii do pacyficznych wybrzeży Syberii, a także północna część Ameryki Północnej (głównie Alaska i Kanada)[6].

W Polsce po 1945 r. obserwowano rzadko zalatujące ptaki z białoruskiej części Puszczy Białowieskiej, rzadko spotykany tam do dziś. W 2008 roku zaobserwowany został na Śląsku[7][8], a w roku 2010 doszło do stwierdzenia pierwszych w kraju lęgów na Polesiu Lubelskim; w roku 2012 gniazdowało na tym terenie już co najmniej 8 par[7], gatunek ten gniazdował tam także w 2013 r.[9] Ze względu na coraz częstsze przypadki lęgów puszczyka mszarnego w Polsce prognozuje się, że poza Polesiem Lubelskim populacja tych sów może skolonizować Puszczę Solską i Lasy Janowskie, jak również Podlasie i Bagna Biebrzańskie. Wiele tych sów przebywa w ośrodkach edukacji ekologicznej i sokolarniach, gdzie cenione są przez zwiedzających za nietypowy wygląd.

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Tajga i inne rozległe bory sosnowe i świerkowe, z domieszką innych drzew iglastych i liściastych. W sąsiedztwie powinny znajdować się tereny otwarte (polany, zręby), na których zdobywa pożywienie.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Niewielkie gryzonie, głównie norniki. Sporadycznie chwyta też ptaki, płazy, gady i owady. Poluje zwykle z zasiadki, spadając na ofiarę z gałęzi, słupa czy innego wyniesionego punktu o wysokości 1–4 m. Może również zawisać w powietrzu czy wypatrywać ofiar z ziemi lub niskich krzaków i złomów. Często dopada ofiary poruszające się pod śniegiem. Poluje raczej na terenach otwartych – polanach, zrębach, torfowiskach, skrajach lasu.

Wypluwki są duże (7,5–10 cm długości i 2,5–5 cm szerokości). Mają kolor ciemnoszary lub czarny i zwartą strukturę.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Jajo
Szlara puszczyka mszarnego

Wyprowadza jeden lęg w roku.

Gniazdo 
Charakterystycznym miejscem jest szczyt złamanego pnia, może być to również opuszczone gniazdo ptaków krukowatych lub drapieżnych, zwłaszcza jastrzębia, myszołowa i trzmielojada. Rzadziej gnieździ się bezpośrednio na ziemi. Przed zajęciem gniazda czyści je i wyścieła gałązkami iglastymi, sierścią, korą i mchem, co nie jest typowe dla sów.
Jaja i wysiadywanie 
Samica w kwietniu składa 2 do 5 jaj w odstępach 1–2 dni. Jaja wysiadywane są poczynając od pierwszego jaja przez okres około 30 dni, wyłącznie przez samicę. Samiec przynosi pokarm dla niej i piskląt, kiedy już się wyklują.
Pisklęta 
Pisklęta opuszczają gniazdo po 3–4 tygodniach. Nie potrafią jeszcze wtedy latać, ale dobrze się wspinają. Po ok. 8 tygodniach są już lotne, ale pozostają w okolicy gniazda jeszcze przez kilka miesięcy.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek nie jest zagrożony według danych IUCN (status LC – least concern). Na terenie Polski jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strix nebulosa, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Strix nebulosa. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Deane Lewis, Great Grey Owl (Strix nebulosa) - Information, Pictures, Sounds, The Owl Pages [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  4. What is the World's Largest Owl Species?, WorldAtlas [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  5. Laura Klappenbach, Fascinating Great Horned Owl Facts, ThoughtCo. [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  6. Stajszczyk M., 2013: Mszarny w ekspansji. „Ptaki Polski”, nr 2/2013, strona 19.
  7. a b Komisja Faunistyczna, Raport nr. 29, „Ornis Polonica” 2013, s.136
  8. Henryk Dec, Marek Stajszczyk Puszczyk mszarny Strix nebulosa – nowy gatunek sowy na Śląsku, „Ptaki Śląska” 20, 2013
  9. Stajszczyk M., 2013: Mszarny w ekspansji. „Ptaki Polski”, nr 2/2013, strona 18.
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz.U. z 2004 r. nr 220, poz. 2237

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany, PTPP "pro Natura", Wrocław 2003, ​ISBN 83-919626-1-X​, s. 479-480
  • praca zbiorowa pod red. Romualda Mikuska, 2005, Metody badań i ochrony sów, Kraków, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych, ​ISBN 83-87331-71-6​, s. 134-137
  • Ptaki Europy. Przewodnik ilustrowany, Paul Sterry, Richard Allen (ilust.), Emil Gola (tłum.), Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 238, ISBN 83-7311-826-8, OCLC 749151835.
  • Klaus Richarz, Anne Puchta Ptaki – Przewodnik, Muza SA, Warszawa 2006, ​ISBN 83-7495-018-8​, ​ISBN 978-83-7495-018-3​, s. 248
  • Peter Hayman, Rob Hume, Ptaki drapieżne, Andrzej Kruszewicz (tłum.), Agnieszka Czujkowska (tłum.), Warszawa: Muza SA, 2007, s. 156-157, ISBN 978-83-7495-075-6, OCLC 749292163.
  • Lars Jonsson, Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego, Magnus Ullman i inni, wyd. Wyd. 3, Warszawa: Muza SA, 2006, s. 320, ISBN 83-7319-927-6, OCLC 749649489.