Rezeda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rezeda
Rezeda: zdjęcie
1.Rezeda żółta, 2.Rezeda żółtawa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina rezedowate
Rodzaj rezeda
Nazwa systematyczna
Reseda L.
Sp. Pl. 448. 1753
Typ nomenklatoryczny
Reseda lutea L.[2]

Rezeda (Reseda L.) – rodzaj roślin zielnych lub krzewinek z rodziny rezedowatych (Resedaceae DC. ex Gray). Należy do niego około 60 gatunków pochodzących z Azji, Europy i Afryki[3]. W Polsce dwa gatunki są rodzime, dwa dalsze występują jako dziczejące trwale lub przejściowo. Jeden gatunek – rezeda wonna – uprawiany jest ze względu na silny aromat. Rezeda żółtawa była ważną rośliną barwierską dostarczając żółtego barwnika[4].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Gatunki tego rodzaju występują na Starym Świecie, przy czym największe zróżnicowanie osiągają w rejonie Morza Śródziemnego i w zachodniej Azji[4]. W Polsce gatunki rodzime to rezeda mała (R. phyteuma) i rezeda żółta (R. lutea). Antropofitem zadomowionym jest rezeda żółtawa (R. luteola), przejściowo dziczeje rezeda biała (R. alba)[5][6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Rezeda żółta
Rezeda żółtawa
Kwiatostan rezedy białej
Pokrój
Rośliny roczne, dwuletnie lub byliny o drobnych białawych lub żółtawych kwiatach zebranych w szczytowych kwiatostanach. Pędy pełzające lub wzniesione, do 1,2 m wysokości[4].
Liście
Skrętoległe, pojedyncze do pierzasto złożonych[4].
Kwiaty
Drobne, zielonkawe, białawe lub żółtawe, zebrane w szczytowe grona. Działki kielicha 4–8, drobne płatki korony w tej samej liczbie są zwężone u nasady, często podzielone (na szczycie frędzlowate[7]). Pręcików jest od 10 do 25. U nasady są zrośnięte, pylniki często są czerwone. Słupek górny, zrośnięty z 3–4 owocolistków i zakończony 3–4 znamionami[4]. Z dna kwiatowego wyrasta łuseczka miodnikowa znajdująca się między koroną i pręcikami[7].
Owoce
Torebki, zwykle na szczycie z otworem[4]. Zawierają liczne nasiona[7].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny zapylane są przez owady wabione zapachem i nektarem, w szczególności często kwiaty odwiedzają motyle. Rośliny z tego rodzaju występują na terenach skalistych, na suchych, nasłonecznionych murawach, często na przydrożach i terenach ruderalnych[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny rezedowatych (Resedaceae), która wraz z siostrzana rodziną Gyrostemonaceae wchodzi w skład rzędu kapustowców (Brassicales).

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Resedineae Engl., rodzina rezedowate (Resedaceae DC. ex Gray), podrodzina Resedoideae Eaton, plemię Resedeae Rchb., podplemię Resedinae Müll.-Arg. in DC., rodzaj rezeda (Reseda L.)[8].

Wykaz gatunków (nazwy zaakceptowane wg The Plant List)[9]

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-21].
  2. Reseda lutea. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-02-25].
  3. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 160. ISBN 0333748905.
  5. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. 7,0 7,1 7,2 Władysław Szafer (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom III. Warszawa, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1927, s. 184.
  8. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Reseda (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-25].
  9. Reseda. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2015-07-12].