Rożeniec krótkosterny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rożeniec krótkosterny
Anas eatoni[1]
(Sharpe, 1875)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina kaczki
Rodzaj Anas
Gatunek rożeniec krótkosterny
Synonimy

Querquedula eatoni Sharpe, 1875

Podgatunki[1]
  • rożeniec krótkosterny[2], Anas eatoni eatoni (Sharpe, 1875)
  • rożeniec południowy[2], Anas eatoni drygalskii Reichenow, 1904
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 VU pl.svg

Rożeniec krótkosterny[2] (Anas eatoni) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kaczkowatych. Występuje na subantarktycznych wyspach Crozeta i Kerguelena.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rożeniec krótkosterny został opisany naukowo przez R.B. Sharpe’a w 1875 roku, był (i wciąż bywa) uznawany za podgatunek rożeńca zwyczajnego[4]. Epitet gatunkowy eatoni upamiętnia angielskiego przyrodnika A.E. Eatona[5]. Rożeniec krótkosterny, zwyczajny i żółtodzioby bywają też zaliczane do osobnego rodzaju Dafila[4]. Wyróżniane są dwa podgatunki: rożeniec krótkosterny (Anas eatoni eatoni) i rożeniec południowy (A. e. drygalskii)[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Samiec w (rzadko widywanej) szacie godowej i pisklęta

Rożeniec krótkosterny jest znacznie mniejszy niż rożeniec zwyczajny, jest raczej wielkości cyranki; mierzy od 35 do 45 cm, a jego rozpiętość skrzydeł to 65–70 cm[4]. Z wyglądu przypomina samicę rożeńca zwyczajnego, ale jego upierzenie jest ciemniejsze i ma rudobrązowy odcień. Kaczory mają wydłużone środkowe sterówki i na skrzydłach zielone lusterko z białym obrzeżeniem. Około 1% samców przybiera szatę godową, z czekoladowobrązową głową i jasnym paskiem na szyi. Samice mają brązowe lusterko z białym obrzeżeniem. Podgatunek drygalskii ma bardziej blade upierzenie i żółtawą pierś[3]. Masa ciała dorosłego kaczora to 430–502 g, kaczki mają masę 400–500 g, prawie o połowę mniejszą niż samice rożeńca zwyczajnego z Ameryki Północnej[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten żyje na wyspach subantarktycznych, na dwóch archipelagach południowego Oceanu Indyjskiego należących do Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych. Podgatunek drygalskii zasiedla Wyspy Crozeta, a eatoni występuje na Wyspach Kerguelena. W latach 50. i 60. XX wieku ptaki z Wysp Kerguelena były też introdukowane na wyspę Amsterdam, lecz w latach 70. już ich nie obserwowano[4][3]. Zalatują także do Antarktyki[3].

Rożeńce krótkosterne występują w małych słodkowodnych jeziorach, na terenach podmokłych i nad strumieniami, zimą częściej spotykane są na wybrzeżach – szczególnie w osłoniętych zatokach. Na Wyspach Kerguelena żyją tylko w pobliżu wybrzeża, na 20% obszaru archipelagu[3].

Zachowania[edytuj | edytuj kod]

Rożeńce krótkosterne są stadne, generalnie osiadłe, choć większość populacji przenosi się na zimę bliżej wybrzeży wysp[3][4].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Ptaki te żywią się pokarmem roślinnym, owadami i skorupiakami[3]. Żerują głównie w dzień, w małych grupach (choć na Wyspach Kerguelena widziano grupy liczące do 200 osobników)[3][4].

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Okres lęgowy ma miejsce latem, trwa od listopada do końca stycznia lub lutego, w lęgu znajduje się co najmniej 5 młodych[3]. Kaczęta wykluwają się głównie w lutym. Na wiosnę obserwuje się pary ptaków[4].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W latach 80. XX wieku oceniano liczebność tego gatunku na 600–700 par na Wyspach Crozeta i 15–20 tysięcy par na Wyspach Kerguelena, choć te szacunki mogły być zawyżone. Od tego czasu liczebność znacznie zmalała. Dawniej głównym zagrożeniem dla niego był odstrzał przez łowców fok i członków wypraw badawczych, którzy od założenia osady Port-aux-Français w 1950 r. co roku zabijali 200–300 ptaków. Współcześnie kaczkom zagrażają przede wszystkim zawleczone drapieżniki, zdziczałe koty i szczury wędrowne; drapieżnictwo z ich strony było prawdopodobną przyczyną wyginięcia ptaków na wyspie Amsterdam[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Anas eatoni, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d Nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Anatini Leach, 1820 (wersja: 2016-10-03). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2017-04-12].
  3. a b c d e f g h i j BirdLife International 2017, Anas eatoni [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2016-3, DOI10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680306A92854679.en [dostęp 2017-04-12] (ang.).
  4. a b c d e f g h del Hoyo, J., Collar, N. & Kirwan, G.M.: Southern pintail (Anas eatoni). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2017-04-12]. (ang.)
  5. J. A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2014. [dostęp 2017-04-12]. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]