Rożeniec krótkosterny
| Anas eatoni[1] | |||
| (Sharpe, 1875) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
rożeniec krótkosterny | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
 | |||
Rożeniec krótkosterny[3] (Anas eatoni) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Występuje na subantarktycznych wyspach Crozeta i Kerguelena. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rożeniec krótkosterny został opisany naukowo przez R.B. Sharpe’a w 1875 roku pod nazwą Querquedula eatoni[4][5]. Był dawniej uznawany za podgatunek rożeńca zwyczajnego (Anas acuta)[4]. Epitet gatunkowy eatoni upamiętnia angielskiego przyrodnika A.E. Eatona[6]. Rożeniec krótkosterny, zwyczajny i żółtodzioby bywały też niekiedy zaliczane do osobnego rodzaju Dafila[4]. Wyróżniane są dwa podgatunki: rożeniec krótkosterny (Anas eatoni eatoni) i rożeniec południowy (A. e. drygalskii)[3][7].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]
Rożeniec krótkosterny jest znacznie mniejszy niż rożeniec zwyczajny, jest raczej wielkości cyranki; mierzy od 35 do 45 cm, a jego rozpiętość skrzydeł to 65–70 cm[4]. Z wyglądu przypomina samicę rożeńca zwyczajnego, ale jego upierzenie jest ciemniejsze i ma rudobrązowy odcień. Kaczory mają wydłużone środkowe sterówki i na skrzydłach zielone lusterko z białym obrzeżeniem. Około 1% samców przybiera szatę godową z czekoladowobrązową głową i jasnym paskiem na szyi. Samice mają brązowe lusterko z białym obrzeżeniem. Podgatunek drygalskii ma bardziej blade upierzenie i żółtawą pierś[2]. Masa ciała dorosłego kaczora to 430–502 g, kaczki mają masę 400–500 g, prawie o połowę mniejszą niż samice rożeńca zwyczajnego z Ameryki Północnej[4].
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Gatunek ten żyje na wyspach subantarktycznych, na dwóch archipelagach południowego Oceanu Indyjskiego należących do Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych. Podgatunek drygalskii zasiedla Wyspy Crozeta, a eatoni występuje na Wyspach Kerguelena. W latach 50. i 60. XX wieku ptaki z Wysp Kerguelena były też introdukowane na wyspę Amsterdam, lecz w latach 70. już ich nie obserwowano[2][4]. Zalatują także do Antarktyki[2].
Rożeńce krótkosterne występują w małych słodkowodnych jeziorach, na terenach podmokłych i nad strumieniami, zimą częściej spotykane są na wybrzeżach – szczególnie w osłoniętych zatokach. Na Wyspach Kerguelena żyją tylko w pobliżu wybrzeża, na 20% obszaru archipelagu[2].
Zachowania
[edytuj | edytuj kod]Rożeńce krótkosterne są stadne, generalnie osiadłe, choć większość populacji przenosi się na zimę bliżej wybrzeży wysp[2][4].
Pożywienie
[edytuj | edytuj kod]Ptaki te żywią się pokarmem roślinnym, owadami i skorupiakami[2]. Żerują głównie w dzień, w małych grupach (choć na Wyspach Kerguelena widziano grupy liczące do 200 osobników)[2][4].
Rozród
[edytuj | edytuj kod]Okres lęgowy ma miejsce latem, trwa od listopada do końca stycznia lub lutego, w lęgu znajduje się co najmniej 5 młodych[2]. Kaczęta wykluwają się głównie w lutym. Na wiosnę obserwuje się pary ptaków[4].
Status i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2025 roku uznaje rożeńca krótkosternego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern); wcześniej, od 2000 roku klasyfikowano go jako gatunek narażony (VU – Vulnerable), a od 1988 roku jako gatunek najmniejszej troski. Liczebność populacji szacowano w 2025 roku na 30–40 tysięcy dorosłych osobników, a jej trend oceniano jako lekko spadkowy[2][8].
W latach 80. XX wieku oceniano liczebność tego gatunku na 600–700 par na Wyspach Crozeta i 15–20 tysięcy par na Wyspach Kerguelena, choć te szacunki mogły być zawyżone[9]. Dawniej głównym zagrożeniem dla niego był odstrzał przez łowców fok i członków wypraw badawczych, którzy od założenia osady Port-aux-Français w 1950 roku zabijali 200–300 ptaków rocznie. Współcześnie kaczkom zagrażają przede wszystkim zawleczone drapieżniki, zdziczałe koty i szczury wędrowne; drapieżnictwo z ich strony było prawdopodobną przyczyną wyginięcia ptaków na wyspie Amsterdam[2][9].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Anas eatoni, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 BirdLife International, Anas eatoni, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2, DOI: 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680306A276941603.en [dostęp 2025-11-23] (ang.).
- 1 2 Nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Anatini Leach, 1819 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-11-23].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 del Hoyo, J., Collar, N. & Kirwan, G.M.: Southern pintail (Anas eatoni). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2017-04-12]. (ang.).
- ↑ R.B. Sharpe, Description of an apparently new Species of Teal from Kerguelen's Island, „Ibis”, seria 3 t. 5, London 1875, s. 328–329 (ang.).
- ↑ eatoni, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-11-23] (ang.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-11-23]. (ang.).
- ↑ Species factsheet: Southern Pintail Anas eatoni [online], BirdLife International, 2025 [dostęp 2025-11-23] (ang.).
- 1 2 BirdLife International, Anas eatoni, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2016-3, DOI: 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680306A92854679.en [dostęp 2017-04-12] (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia rożeńca krótkosternego. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Zdjęcia rożeńca krótkosternego. Wildscreen Arkive. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-07)]. (ang.).