Ruđer Josip Bošković

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ruđer Josip Bošković
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1711-05-1818 maja 1711
Dubrownik, Republika Raguzy
Data i miejsce śmierci 1787-02-1313 lutego 1787
Mediolan, Księstwo Mediolanu
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Towarzystwo Jezusowe
Śluby zakonne

Ruđer (Rudjer) Josip Bošković SJ, wł. Ruggiero Giuseppe Boscovich (ur. 18 maja 1711, zm. 13 lutego 1787) – chorwacki polihistor pochodzący z Raguzy (wówczas niezależne państwo, obecnie Dubrownik w Chorwacji) i pracujący głównie we Włoszech, znany jako prekursor teorii względności i geometrii nieeuklidesowej.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Philosophiae naturalis theoria, 1758

Boscovich urodził się w Dubrowniku jako siódme dziecko Paoli Bettera, z bogatej rodziny handlowców Bettera, i ojca Mikołaja Boszkowicia, handlowca rodem z Orahowego Dołu. Szkołę podstawową ukończył w Dubrowniku, a w wieku lat 15 wyjechał do Rzymu, gdzie wstąpił do jezuickiego Collegium Romanum. Studiował tam astronomię, matematykę i teologię. W 1728 wstąpił do zakonu jezuitów. W 1736 opublikował rozprawę o plamach na Słońcu, które opisał jako zakłócenia fotosfery, występujące w cyklu 11-letnim.

Życie i praca we Włoszech[edytuj | edytuj kod]

W 1732 roku ukończył filozofię, a niedługo potem również teologię, po czym przyjął święcenia kapłańskie. W 1740 został profesorem matematyki w Collegium Romanum. Został naukowym doradcą Watykanu. Tworzył obserwatorium astronomiczne, zakładał istnienie innych układów planetarnych. W 1764 przeniósł się na uniwersytet w Pawii, a w 1770 do Mediolanu.

Podróże[edytuj | edytuj kod]

Jeździł po Europie, prowadził wykopaliska w Hisarlık. Dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie w 1760 został członkiem Towarzystwa Królewskiego. Prowadził korespondencję z Samuelem Johnsonem i Wolterem. W 1769 roku miał kierować wyprawą do Kalifornii, żeby obserwować przejście Wenus na tle tarczy słonecznej, ale ofertę wycofano z powodu nieprzychylnego nastawienia Hiszpanów do jezuitów. Kiedy w 1773 roku zakon został rozwiązany, astronom przyjął zaproszenie króla Francji Ludwika XV i osiadł w Paryżu, gdzie kierował instytutem instrumentów optycznych. W 1783 wrócił do Włoch, gdzie w prowincji Vicenza zajmował się edycją swoich prac. Umarł w wieku 76 lat w Mediolanie.

Filozofia i filologia[edytuj | edytuj kod]

Był zwolennikiem atomizmu i dynamizmu w filozofii przyrody. Napisał wiele wierszy okolicznościowych oraz poemat De Solis at Lunae defectibus (O zaćmieniach Słońca oraz Księżyca, 1760).

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Jego wizerunek znajdował się na całej serii banknotów chorwackich dinarów, a od 1995 roku znajduje się również na Orderze Chorwackiej Jutrzenki. Na jego cześć nazwano krater uderzeniowy na Księżycu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Emanuel Rostworowski, Historia powszechna: Wiek XVIII, Warszawa 2004.
  • Nowa encyklopedia powszechna PWN, t. 1, Warszawa 1995.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]