Rybitwa czarna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rybitwa czarna
Chlidonias niger[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Szata godowa (C. n. niger)
Ilustracja
Szata spoczynkowa (C. n. surinamensis)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

siewkowe

Podrząd

mewowce

Rodzina

mewowate

Podrodzina

rybitwy

Rodzaj

Chlidonias

Gatunek

rybitwa czarna

Synonimy
  • Sterna nigra Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • C. niger niger (Linnaeus, 1758)
  • C. niger surinamensis (J.F. Gmelin, 1789)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     obszary lęgowe

     przeloty

     zimowiska

Rybitwa czarna[4], rybitwa żałobna (Chlidonias niger) – gatunek średniego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny mewowatych (Laridae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje umiarkowaną strefę Europy (prócz Wielkiej Brytanii), zachodniej Azji i Ameryki Północnej w zależności od podgatunku[2][5]:

W Polsce nielicznie gnieździ się na znacznej części niżu, częściej na wschodzie kraju[7]. Przeloty w kwietniu–maju i sierpniu–październiku. Powraca przez południowo-zachodnią i środkową Europę.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Ptak niewielkich rozmiarów, większy od szpaka. Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego, samica jest jedynie nieco jaśniejsza od samca. W rzucającym się w oczy upierzeniu godowym grzbiet, kuper, wierzch ogona i pokrywy skrzydłowe szaroczarne. Pokrywy podskrzydłowe jasnoszare, podogonie i spodnia strona ogona białe, reszta ciała czarna. Samica ma jaśniejsze ubarwienie, zwłaszcza na podgardlu. Dziób czarny, nogi ciemnoczerwone. W szacie spoczynkowej od lipca wierzch ciała poza głową szary. Ciemię, potylica i półobroża na karku ciemne, reszta ciała biała. Na skrzydłach po bokach widać czarne plamy. Zimą nogi ma czerwonobrązowe. Oko znajduje się w ciemnej otoczce. Ogon jest tylko lekko wcięty. Osobniki młodociane podobne do dorosłych w szacie spoczynkowej, jednak ich grzbiet i pokrywy skrzydłowe pokrywają ciemne plamki. C. n. surinamensis jest ciemniejsza.

Osobnik w szacie godowej w locie

Dużo lata, prawie nie chodzi po lądzie. Wędrując, skupia się w grupy po kilkanaście osobników, rzadziej w kilkudziesiętne stada.

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

długość ciała 23–28 cm[2]
rozpiętość skrzydeł 57–65 cm[2]
masa ciała 60–86 g[2]

Głos[edytuj | edytuj kod]

Dorosłe ptaki wydają gulgoczące i nosowe „kri-hk” lub „kirr”.

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Bogate w roślinność bagna, podmokłe łąki, torfianki, starorzecza z niską roślinnością szuwarową, rozlewiska rzeczne i inne śródlądowe zarośnięte zbiorniki wodne.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Toki[edytuj | edytuj kod]

Na lęgowiskach nie spędza wiele czasu. Wraca na nie dopiero pod koniec kwietnia, częściej w maju. Do Afryki odlatuje już od lipca. W trakcie swych lotów godowych lata faliście, na przemian wznosząc się i opadając bez poruszania skrzydłami. Pary są monogamiczne.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo z jajami

Na kępie roślinności błotnej, na brzegu wody lub na połamanych lub skoszonych fragmentach trzciny unoszącej się na powierzchni, w nisko zanurzonej roślinności. W ostatnim przypadku tak niestabilna konstrukcja (wyglądająca jak unoszący się na kożuchu roślin kopiec) często kończy się dla rybitwy utratą lęgu. Mocniejsza fala może zalać lub zniszczyć jej gniazdo. Tworzy kolonie od kilku do kilkuset par, często z innymi rybitwami lub mewami.

Jaja z kolekcji muzealnej

Jaja[edytuj | edytuj kod]

W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju–czerwcu 2–3 brunatnożółte jaja usiane brunatnymi kropkami.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja wysiadywane są przez okres 14–23 dni przez obydwoje rodziców. Samiec wysiaduje rzadziej, ale za to rekompensuje to karmieniem samicy. Rodzice wychowują młode oboje i karmią je, nawet jeśli są już lotne. Pisklęta opuszczają gniazdo jedynie, jeśli grozi im niebezpieczeństwo. Mają rudawożółty puch usiany w czarne plamki. Zdolność do lotu osiągają po 4 tygodniach.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Głównie lądowe i wodne bezkręgowce m.in. owady wodne i ich larwy, pijawki, pierścienice, pająki, ale również małe ryby i płazy, w tym kijanki. Rybitwa łowi je lekko lecąc pod wiatr nad wodą na różnej wysokości z głową pochyloną w dół. Często zawisa w powietrzu i rzuca się na ofiarę z wysokości 2–3 metrów. Jednak nie nurkuje, tylko dziobem muska powierzchnię wody. Zbiera też pokarm z roślin. Owady może wyłapywać w locie.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje rybitwę czarną za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International z 2015 roku, mieści się w przedziale 800 000 – 1 750 000 osobników. Ogólny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[3].

W Polsce jest objęta ścisłą ochroną gatunkową oraz wymagająca ochrony czynnej, dodatkowo obowiązuje zakaz fotografowania, filmowania lub obserwacji, mogących powodować płoszenie lub niepokojenie[8]. W latach 2013–2018 liczebność rybitwy czarnej na terenie kraju szacowano na 2000–3000 par lęgowych[9]. Jej liczebność spada w średnim tempie około 6% rocznie[7]. Na Czerwonej liście ptaków Polski sklasyfikowana została jako gatunek narażony (VU)[7].

Do końca XIX wieku rybitwa czarna była pospolitym ptakiem na stawach, rozlewiskach rzecznych i jeziorach. W pierwszej połowie ubiegłego wieku, a zwłaszcza w czasie II wojny światowej zaczęła tracić swe naturalne siedliska przez osuszanie i melioracje wielu terenów w Europie. Zaczęła przenosić się na siedliska zastępcze jak stawy rybne, zbiorniki zaporowe, zalane wodą płytkie wyrobiska. Obecnie zagraża jej likwidowanie wysp na dużych rzekach i stawach hodowlanych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Chlidonias niger, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d e Gochfeld, M., Burger, J. & Garcia, E.F.J.: Black Tern (Chlidonias niger). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  3. a b Chlidonias niger, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b c Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Sterninae Vigors, 1825 - rybitwy (wersja: 2020-07-29). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-05-03].
  5. F. Gill, D. Donsker (red.): Noddies, gulls, terns, auks (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-11-21].
  6. Delany, Simon & J, Veen & Clark, Jacquie: Urgent preliminary assessment of ornithological data relevant to the spread of Avian Influenza in Europe. 2006, s. 222.
  7. a b c Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
  9. Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]