Sas Pruski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Sas Pruski i jego odmiany
Mściszewski vel Sas Pruski
Mściszewski I a vel Sas Pruski odmienny
Mściszewski I b vel Sas Pruski odmienny
Sas Pruski odmienny vel Tesmer II a
Sas Pruski odmienny vel Tesmer II b
Sas Pruski według Ostrowskiego za Rietstapem
Strona z Tablic odmian herbowych Chrząńskiego. Herb Sas Pruski (tu jako Mściszewski), w rzędzie 1, kolumnie 5

Sas Pruski (Tesmer II, Mściszewski I, Msciszewski, Garczyński odmienny) – kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Garczyński, według Alfreda Znamierowskiego odmiana herbu Sas.

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Herb znany był przynajmniej w czterech wariantach. Opisy z wykorzystaniem zasad blazonowania, zaproponowanych przez Alfreda Znamierowskiego[1]:

Sas Pruski (Tesmer II, Mściszewski I, Msciszewski, Garczyński odmienny): W polu błękitnym półksiężyc srebrny na opak (również z twarzą), pod nim takaż strzała, nad nim takież dwie gwiazdy (także złote i ośmiopromienne) w pas. Klejnot: nad hełmem w koronie ogon pawi, na którym strzała srebrna. Labry błękitne, podbite srebrem.

Mściszewski I a (Sas pruski odmienny): Księżyc i strzała zamienione miejscami.

Mściszewski I b (Sas pruski odmienny): Gwiazdy złote, w klejnocie gwiazda złota.

Sas Pruski odmienny (Tesmer II a, Garczyński odmienny): Pole czerwone, półksiężyc złoty, brak gwiazd, strzała w klejnocie błękitna, labry czerwone, podbite złotem.

Sas Pruski odmienny (Tesmar, Tesmer II b, Garczyński odmienny): Barwy nieznane. W polu półksiężyc z twarzą na opak, na którego barku strzała pomiędzy dwiema gwiazdami. Nad hełmem w koronie ogon pawi przeszyty strzałą. Labry.

Juliusz Karol Ostrowski podaje herb nazwany przez Pragerta Sas Pruski pod nazwą Mściszewski albo Sas pruski. Pod hasłem Sas Pruski zaś podaje wariant tego herbu z herbarza Rietstapa: W polu czerwonym, nad półksiężycem złotym, strzała na opak między dwiema gwiazdami złotymi. W klejnocie nad hełmem w koronie ramię zbrojne na sześciu piórach czaplich[2]. Informację tę powtarza Tadeusz Gajl[3].

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

Wariant podstawowy wymieniany przez szereg herbarzy polsko i niemieckojęzycznych. Najwcześniej pojawia się u Dachnowskiego (Herbarz szlachty Prus Królewskich), zna go też Kasper Niesiecki (Korona polska), dużo uwagi poświęcił mu Franciszek Piekosiński (Herold polski, 1899, autor podaje również drugi wariant za zaginionym rękopisem Dachnowskiego, tzw. rękopisem Baworowskich), wymienia go też Ostrowski (Księga herbowa rodów polskich), Teodor Chrząński (Tablice odmian herbowych, jako Mściszewski albo Sas pruski), zaś z autorów niemieckojęzycznych Winckler (Die nationalitaten Pomerellens) i Żernicki (Der polnische Adel). Herb Mściszewski I a wymieniany przez Nowego Siebmachera, zaś I b przez Chrząńskiego. Herb Tesmer II a wymienia Piekosińki (artykuł w Heroldzie Polskim). herb Tesmer II b wymienia Nowy Siebmacher.

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Garczyński, Kulaschewitz, Kulatschewitz, Kulatschinski[potrzebny przypis], Mściszewski (Miscewski, Miscziszowski, Msciszewski, Msciszewsky, Msciszowski, Mscyszewsky, Msziszewski, Mszczyszewski, Smisewski, błędnie Mischewski, Miszewski, Mliszewski, Mniszewski), także z przydomkiem Grabla, Tesmer i kilkanaście innych kaszubskich rodów.

Tadeusz Gajl dla wersji Sasa Pruskiego z Rietstapa podaje nazwiska Somnicz i Szczudłowski[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alfred Znamierowski, Paweł Dudziński: Wielka księga heraldyki. Warszawa: Świat Książki, 2008, s. 104–108. ISBN 978-83-247-0100-1.
  2. Juliusz Karol Ostrowski: Księga herbowa rodów polskich. T. 2. Warszawa: Główny skład księgarnia antykwarska B. Bolcewicza, 1897, s. 345.
  3. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 318. ISBN 978-83-60597-10-1.
  4. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 508, 514. ISBN 978-83-60597-10-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przemysław Pragert: Herbarz szlachty kaszubskiej T.3. Gdańsk: Wydawn. BiT, 2009, s. 37-39, 212-213, 245, 281. ISBN 978-83-927383-6-7.