Ludobójstwo Asyryjczyków
![]() Asyryjscy uchodźcy nad brzegami jeziora Urmia | |
Państwo | |
---|---|
Miejsce |
wschodnia Turcja |
Data |
1914–1924 |
Liczba zabitych |
200–400 tys. |
Typ ataku | |
Sprawca |
armia turecka, młodoturcy, Kurdowie |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Assyrian_genocide_o2p.svg/290px-Assyrian_genocide_o2p.svg.png)
Ludobójstwo Asyryjczyków, znane również jako Sayfo, Seyfo lub Sejfo (syr. ܣܝܦܐ, dosł. miecz; inna używana nazwa to syr. ܩܛܠܥܡܐ, ludobójstwo[1]) – masowa rzeź ludności asyryjskiej w Imperium Osmańskim i sąsiedniej Persji, dokonana przez wojska tureckie podczas I wojny światowej[2][3]. W tym samym czasie władze tureckie prowadziły również podobnie ludobójczą politykę wobec Ormian (ok. 1,5 miliona ofiar) i Greków (450–750 tysięcy zabitych). Dokładna liczba ofiar wśród Asyryjczyków jest trudna do oszacowania, przyjmuje się, że zamordowanych mogło zostać nawet do 300 tysięcy osób[4].
Sytuacja polityczna przed I wojną światową[edytuj | edytuj kod]
Druga połowa XIX w. przyniosła szereg zmian w przeżywającym kryzys Imperium osmańskim. Nieudany eksperyment z liberalizmem sułtana Abdülhamida II, który po początkowym zainteresowaniu parlamentaryzmem chciał powrócić do rządów absolutnych, co doprowadziło do konfliktu z młodoturkami. Zablokowanie przez sułtana reform zaowocowało niezadowoleniem społecznym, któremu Abdülhamid (nazywany „krwawym sułtanem”) chciał dać ujście poprzez podsycanie niepokojów i wskazywanie na Ormian i innych chrześcijan jako na źródło kryzysu państwa. Polityce wyniszczania mniejszości sprzyjał też nacjonalizm i nietolerancja religijna, które rozpowszechniły się wśród mieszkańców głównie „tureckiej” części imperium.
Przebieg[edytuj | edytuj kod]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Assyrianmassacres.jpg/220px-Assyrianmassacres.jpg)
Akcja wojsk tureckich i sprzymierzonych z nimi grup Kurdów polegała na pacyfikowaniu regionów (Hakkari, Şırnak, Mardin, Jeziora Wan, Urmia) zamieszkiwanych przez chrześcijańskich Asyryjczyków, w czasie których dokonywano masowych mordów mieszkańców. Stosowano także tzw. „deportacje” (przez świadków nazywane „marszami śmierci”), w czasie których ludność cywilna umierała z głodu i pragnienia, a celem ich były najczęściej pustynie syryjskie.
Oficjalne uznanie zbrodni za ludobójstwo[edytuj | edytuj kod]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Assyrian_Genocide_memorial_Yerevan.jpg/220px-Assyrian_Genocide_memorial_Yerevan.jpg)
Zbrodnię na Asyryjczykach oficjalnie uznały za ludobójstwo:
- 30 kwietnia 2009 – Stanowy parlament Australii Południowej[5][6];
- 11 marca 2010 – szwedzki Riksdag[7][8];
- maj 2013 – parlament australijskiej Nowej Południowej Walii[9];
- marzec 2015 – armeńskie Zgromadzenie Narodowe[10];
- 2015 – parlamenty Austrii i Holandii[11][12];
- 2 czerwca 2016 – niemiecki Bundestag[13][14];
- 1 listopada 2016 – władze stanu Indiana (USA)[15];
- kwiecień 2018 – władze Kalifornii (USA)[16];
- luty 2020 – parlament Syrii[17][18];
- marzec 2020 – władze Arizony (USA), uznając jednocześnie dzień 7 sierpnia za Dzień Pamięci o Ludobójstwie Asyryjczyków[19][20][21].
Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]
Pomniki upamiętniające ofiary ludobójstwa Asyryjczyków znajdują się we Francji, Australii, Szwecji, Armenii, Belgii, Grecji i Stanach Zjednoczonych[22][23][24]. Szwedzki rząd zobowiązał się pokryć wszystkie wydatki związane z budową pomnika po silnym lobbingu ze strony licznej tamtejszej społeczności asyryjskiej.
Turecki konsul generalny w Sydney wyraził niezadowolenie z powodu odsłonięcia pomnika w mieście[25]. 30 sierpnia 2010, zaledwie 23 dni po odsłonięciu, pomnik został zdewastowany przez nieznanych sprawców, którzy namalowali na obiekcie półksiężyc i gwiazdę[26][27]. 15 kwietnia 2016 obiekt został zdemolowany po raz drugi[28].
Opinie na temat ludobójstwa we współczesnej Turcji[edytuj | edytuj kod]
We współczesnej Turcji istnieją różne poglądy na temat ludobójstwa Asyryjczyków. W 2015 r. turecka gazeta „Agos” nazwała te wydarzenia „ludobójstwem”[29]. W 2012 r. dziennikarz Mehmet Alaca w swoim artykule opublikowanym w liberalnym „Radikal” określił wydarzenia jako „Seyfo” i napisał, że w czasie I wojny światowej zamordowano i wydalono dziesiątki tysięcy Asyryjczyków[30].
Historyk Bülent Özdemir z Uniwersytetu w Balıkesir zwrócił uwagę na „asyryjską rebelię” w Midyat w 1915 r. i powiedział, że Imperium Osmańskiego nie można w jakikolwiek sposób oskarżać o dokonanie ludobójstwa na Asyryjczykach. Naukowiec stwierdził także, że sfabrykowanie zbrodni stało się częścią asyryjskiego procesu budowania tożsamości[31].
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
- ↑ World War I, s. 430.
- ↑ Alexander Laban Hinton , Thomas La Pointe , Douglas Irvin-Erickson , Hidden Genocides: Power, Knowledge, Memory, Rutgers University Press, 2013, ISBN 978-0-8135-6164-6 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ Richard G. Hovannisian , The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies, Transaction Publishers, 2011, ISBN 978-1-4128-3592-3 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ Na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 delegacja asyro-chaldejska stwierdziła, że jej straty wyniosły 250 000 ludzi (około połowy przedwojennej populacji).
- ↑ Armenian National Committee of Australia [online], Armenian National Committee of Australia, 2 maja 2013 [dostęp 2024-02-22] (ang.).
- ↑ Australia – pierwszy parlament na świecie, który uznał holokaust Asyryjczyków [online], Klub miłośników kultury, historii i duchowości Asyryjczyków, 10 października 2015 [dostęp 2024-02-24] (pol.).
- ↑ Sweden Recognizes Assyrian, Greek and Armenian Genocide [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ Motion 2008/09:U332 Genocide of Armenians, Assyrians/Syriacs/Chaldeans and Pontic Greeks in 1915 – Riksdagen [online], web.archive.org, 9 lipca 2011 [dostęp 2020-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2011-07-09] .
- ↑ NSW Parliament recognises Assyrian genocide [online], www.dailytelegraph.com.au, 14 maja 2013 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ Adoption of declaration to certify that Armenia recognizes Greek and Assyrian genocide: Eduard Sharmazanov [online], armenpress.am [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ Dutch Parliament Recognizes Assyrian, Greek and Armenian Genocide [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ Austrian Parliament Recognizes Armenian, Assyrian, Greek Genocide [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ German Recognition of Armenian, Assyrian Genocide: History and Politics [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ Alison Smale , Melissa Eddy , German Parliament Recognizes Armenian Genocide, Angering Turkey, „The New York Times”, 2 czerwca 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ Guest Contributor , Indiana Becomes 48th State to Recognize the Armenian Genocide [online], The Armenian Weekly, 6 listopada 2017 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ California Recognizes Assyrian Genocide [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ Syria Passes Resolution Condemning Turkish Genocide of Assyrians, Armenians [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ Syrian Parliament Adopts Resolution Recognizing the Armenian Genocide [online], MassisPost, 13 lutego 2020 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ Assyrian Genocide Resolution Read in Arizona Assembly [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ Arizona HCR2006 [online], trackbill.com [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ The State of Arizona Recognizes the Assyrian Genocide [online], Seyfocenter, 3 marca 2020 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ Assyrian Genocide Monument Unveiled in Australia [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ The Assyrian Genocide Monument in Belgium [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ Seyfocenter [online], Seyfocenter [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ Wayback Machine [online], web.archive.org, 2 września 2010 [dostęp 2020-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2010-09-02] .
- ↑ Assyrian memorial vandalised [online], web.archive.org, 31 sierpnia 2010 [dostęp 2020-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2010-08-31] .
- ↑ Assyrian Genocide Monument in Australia Vandalized [online], www.aina.org [dostęp 2020-08-19] .
- ↑ Kate Aubusson , Assyrian memorial in Bonnyrigg vandalised [online], The Sydney Morning Herald, 16 kwietnia 2015 [dostęp 2020-08-19] (ang.).
- ↑ Seyfo’nun 100. Yılında Süryaniler harekete geçiyor [online], Agos [dostęp 2020-10-02] (tur.).
- ↑ Mezopotamya’nın kadim talihsizleri [online], Radikal [dostęp 2020-10-02] (tur.).
- ↑ „BÜLENT ÖZDEM R, Süryanilerin Dünü Bugünü I. Dünya Sava ında Süryaniler”.
Bibliografia[edytuj | edytuj kod]
- Jan Reychman, Historia Turcji, s. 288–289, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1973.
- Abed Mszicho Neman z Karabasz, SEYFO – ludobójstwo, o którym nie można mówić, ISBN 978-83-6774-03-4, Wydawnictwo Agape, Poznań 2015.
- Matteo Spicuglia, Ziemia utracona, ISBN 978-83-7516-992-8, Święty Wojciech Dom Medialny sp. z o.o., Poznań 2016.