Skorków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skorków
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat włoszczowski
Gmina Krasocin
Liczba ludności (2006) 641
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 29-105[1]
Tablice rejestracyjne TLW
SIMC 0246089
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Skorków
Skorków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skorków
Skorków
Ziemia50°51′05″N 20°13′32″E/50,851389 20,225556

Skorkówwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie włoszczowskim, w gminie Krasocin[2].

W latach 1975–1998 miejscowość położona w województwie kieleckim.

Obecny ulicowy układ wsi zaprowadzony został po uwłaszczeniu chłopów w drugiej połowie XIX wieku. Wieś zajmuje powierzchnię 425 ha.

Części wsi[edytuj]

Integralne części wsi Skorków[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0246095 Koło Przejazdu część wsi
0246103 Komorniki część wsi
0246110 Stara Wieś część wsi

Nazwa wsi[edytuj]

Etymologia słowa Skorków nie jest do końca znana. Niegdyś wieś nazywano Skórkowem stąd przypuszczenie, że nazwa pochodzi od czynności korowania drzewa. Najprawdopodobniej jednak jest to staropolska nazwa dzierżawcza – nazwisko założyciela i pierwszego właściciela osady o przydomku Skorek.

Historia[edytuj]

Początkowo Skorków należał administracyjnie do grodu chęcińskiego, następnie przez długie wieki wieś powiązana była z niegrodowym starostwem małogoskim.[5] Skorków po raz pierwszy pojawia się w źródłach pisanych w 1508 roku.[6] W rejestrach poboru łanowego wieś występuje jako dzierżawa królewska w posiadaniu rodziny Slanków (Słąków).[7] Najprawdopodobniej przeszła w ich majątek 9 sierpnia 1440 roku. Wtedy to w Budzie król Władysław III Warneńczyk przekazał pod zastaw Mikołajowi Slance Małogoszcz wraz z przyległymi wsiami Cieślami, Leśnicą i zapewne Skorkowem. Wkrótce Mikołaj Slanka poległ w bitwie pod Warną, a królewski zastaw odziedziczył jego syn Piotr Słąka[8]. Pod jego zarządem dobra małogoskie zaczęły przynosić znaczne dochody. Ze Skorkowa Słąka czerpał drewno, miód, smołę i skóry, którymi następnie handlował w Krakowie i Gdańsku.

Szybki rozwój osady zahamowany został przez działania synów Piotra Słąki – Mikołaja i Piotra. Obłożyli oni chłopów i mieszczan większymi ciężarami feudalnymi, co między innymi spowodowało ucieczkę dwóch skorkowskich kmieci. Mimo to w tym czasie wieś wraz z przyległymi Leśnicą i Cieślami oszacowana była na ogromną sumę 2000 grzywien[9].

Pomiędzy rokiem 1508 a 1540 we wsi wybudowano karczmę. W tym czasie Skorków posiadał 10 łanów zagospodarowanych, 2 łany puste i 4-5 łanów folwarków pańszczyźnianych.[10]

Z opisu księgi uposażeń arcybiskupstwa gnieźnieńskiego Jana Łaskiego wynika iż, dziesięcinę w wysokości 5 grzywien mieszkańcy Skorkowa dostarczali do oddalonych o 25 kilometrów Chęcin na rzecz prebendariusza tamtejszej kaplicy zamkowej.

Po Slankach właścicielem tenuty małogoskiej, a w tym Skorkowa, został kasztelan sandomierski i podskarbi koronny Stanisław Sobek z Sulejowa. W tym okresie ludność wsi zajęła się dodatkowo eksploatacją złóż miejscowego marmuru szarego na potrzeby chęcińskich kamieniarzy. W latach 1595-1617 mieszkańcy Skorkowa brali udział w budowie kościoła w Małogoszczu.

Na przełomie XVI i XVII wieku właścicielami Skorkowa byli Kłoczewscy, m.in. Anna Kłoczewska (Kłoczowska), która na mocy dekretów królewskich z 4 kwietnia 1601 roku przeprowadziła w listopadzie tego roku sypanie kopców granicznych między dobrami królewskimi w tym Skorkowem a dobrami parafii małogoskiej i Kozłowem należącym do Mikołaja Kozłowskiego (głównego powoda sprawy).[11] Kopce rozgraniczające dobra królewszczyzny małogoskiej od dóbr prywatnych zostały zrównane z ziemią przez kmieci ze Skorkowa, Ciesiel i Lesnicy w 1606 roku z polecenia starosty małogoskiego Krzysztofa Kochanowskiego.[12]

Ogromne spustoszenia w starostwie małogoskim dokonane przez wojska szwedzkie w czasie wojny nie ominęły również Skorkowa. We wsi pozostało 11 kmieci (1660), jednak tylko trzech było zdolnych by gospodarować na zasiedlonej roli. Pozostali wraz z rodzinami znaleźli się na utrzymaniu dworu. Otrząsanie się ze skutków najazdu było spowalniane przez ogólny kryzys w jakim znalazła się Rzeczpospolita po wojnie ze Szwecją.

W 1682 roku Skorków nawiedziła klęska nieurodzaju. Pomimo, że pola nie były uprawiane zarówno szlachta, jak i kler nie zaprzestały ściągania od chłopów powinności feudalnych (ksiądz Mateusz Kazimierz Orłowski, prepozyt i proboszcz małogoski, zaległą dziesięcinę ściągał w latach następnych). Spowodowało to protesty i wystąpienia.

W 1775 roku we wsi żyło 12 rodzin chłopskich, posiadających gospodarstwa półłanowe oraz 5 zagrodników. Kmieci obowiązywała pańszczyzna sprzężajna 4 dni tygodniowo, zaś zagrodników pańszczyzna piesza, 3 dni tygodniowo. Ponadto z gospodarstw półłanowych płacono dworowi roczny czynsz 10 groszy i oddawano 2,5 korca owsa, jednego kapłona oraz 8 jajek.

W 1789 roku Skorków liczył 14 gospodarstw kmiecych, które łącznie zajmowały 8,5 łanów.

W roku 1827 we wsi znajdowało się 27 domostw[13].

22 września 1944 roku partyzanci wysadzili w Skorkowie tor kolejowy na linii Kielce-Włoszczowa, co spowodowało wielogodzinną przerwę w ruchu na tym odcinku.

Od roku 1949 we wsi działa Ochotnicza Straż Pożarna.

W roku 1968 wieś została zelektryfikowana, a w 1984 zwodociągowana.

Szkolnictwo[edytuj]

O istnieniu szkoły we wsi Skorków wzmiankuje Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego z 1889[14] , choć z relacji skorkowian spisanych w 1946 roku przez ówczesnego dyrektora szkoły Stanisława Adamczyka wiadomo, że pierwsza placówka elementarnej oświaty w Skorkowie powstała w latach 60. XIX wieku.

Była to szkoła jednoklasowa borykająca się z dużymi trudnościami, m.in. brakiem budynku szkolnego. Dopiero około roku 1890 przekazano na cel szkoły budynek po karczmie wraz z gruntem. Kierownikiem tej placówki do 1917 roku był Antoni Buller, który zapisał się w pamięci mieszkańców Skorkowa jako świetny pedagog. Przeprowadził zadrzewianie terenu szkolnego, a także założył ogródek owocowy i wzorcowe gospodarstwo dla praktycznej nauki uczniów.

W czasie rewolucji 1905-1907 z żądaniami wobec władz rosyjskich wystąpiła także ludność Skorkowa. Wyrazem tego była podjęta przez radę szkolną uchwała o nauczaniu w języku polskim.

Szkoła nie przestała funkcjonować w okresie I wojny światowej. Fatalny stan szkoły zwiększały trudności finansowe, wobec czego postanowienie Dozoru Szkolnego w Skorkowie z roku 1922 o budowie nowej szkoły nie zostało wprowadzone w życie. Jedynym ratunkiem były remonty: budowa nowej ściany zachodniej w 1925 roku i założenie nowego zadaszenia z blachy w latach 1930-1931. Starania o budowę nowej szkoły przekreśliła II wojna światowa.

Po wojnie edukacje prowadzono w poniemieckim baraku w którym stworzono sześcioklasową szkołę. Zajęcia prowadzono w klasach łączonych. W 1959 roku szkole w Skorkowie przekazano piętrowy budynek.[15]

Od 1999 roku szkoła podstawowa w Skorkowie liczy 6 klas. Uczniowie starsi uczęszczają do gimnazjum w Bukowie.

Rozwój liczebny ludności[edytuj]

  • 1789 r. – 201 osób
  • 1827 r. – 207 osób
  • 1921 r. – 584 osób
  • 2005 r. – 650 osób
  • 2006 r. – 641 osób



Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-9].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Monografia historyczna i gospodarcza powiatu jędrzejowskiego, pod redakcją S. Borkiewicza, Z. Linowskiego, Kielce 1937, s. 98.
  6. W sarmackim Krasocinie. Monografia historyczno-gospodarcza gminy Krasocin, pod red. E. Kosika, E. Madejskiego, R. Nadgowskiego, Kielce 1997, s. 37
  7. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X, pod red. B. Chlebowskiego i W. Walewskiego, Warszawa 1889, s. 700.
  8. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz.2, pod red. B. Chlebowskiego, Warszawa 1902, s. 221.
  9. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV cz.2 s. 298.
  10. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X, s. 700
  11. Jan Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w jędrzejowskiem, Mariówka 1930, s. 108
  12. Jan Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, s. 118
  13. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X, s. 700.
  14. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X, s. 700.
  15. W sarmackim Krasocinie, s. 289.