Sobór św. Aleksandra Newskiego w Paryżu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sobór św. Aleksandra Newskiego
sobór katedralny
Distinctive emblem for cultural property.svg PA00088807
Ilustracja
Fasada soboru
Państwo  Francja
Region  Île-de-France
Miejscowość Grandes armes de la ville de Paris.svg Paryż
Wyznanie prawosławne
Kościół Patriarchat Konstantynopolitański
Parafie: # św. Aleksandra Newskiego,
# Trójcy Świętej (dolna kaplica)
Wezwanie św. Aleksandra Newskiego
Wspomnienie liturgiczne 30 sierpnia/12 września; 14/27 listopada
Położenie na mapie Paryża
Mapa lokalizacyjna Paryża
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Położenie na mapie Île-de-France
Mapa lokalizacyjna Île-de-France
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Położenie na mapie Francji
Mapa lokalizacyjna Francji
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Ziemia48°52′39,3″N 2°18′07,0″E/48,877583 2,301944
Ikonostas

Sobór Aleksandra Newskiego w Paryżu – pierwsza świątynia prawosławna we Francji, położona w 8. okręgu paryskim, na ulicy Daru, na prawym brzegu Sekwany. Poświęcona w 1861, sobór Zachodnioeuropejskiego Egzarchatu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w latach 1922–1931, następnie katedra Zachodnioeuropejskiego Egzarchatu Parafii Rosyjskich. Siedziba dwóch parafii – św. Aleksandra Newskiego i Trójcy Świętej[1].

Historia[edytuj]

Okoliczności powstania[edytuj]

Powstanie cerkwi związane jest z wzrostem grupy Rosjan żyjących w Paryżu na stałe lub czasowo, jaki miał miejsce w XVIII i XIX wieku[2]. Posiadali oni do swojej dyspozycji jedynie niewielką kaplicę przy ambasadzie Rosji w Paryżu. W 1847 opiekun tejże kaplicy, ks. Josif Wassiliew, wystąpił do władz lokalnych oraz do cara o zezwolenie na budowę cerkwi. Zgoda na budowę nadeszła z Petersburga dopiero po kilku latach; została potwierdzona przez francuskiego cesarza Napoleona III[2], który po zapoznaniu się z projektem budynku uznał go za oryginalny i interesujący[3]. Proces uzyskania zgody cesarskiej został przyspieszony dzięki wpływom księcia de Morny, którego żona Sofia była z pochodzenia Rosjanką[4]. W celu budowy soboru zakupiona została działka w VIII dzielnicy Paryża o powierzchni 2366,22 metrów kwadratowych, do której dokupiono następnie sąsiednią parcelę o powierzchni 355,45 metra kwadratowego. Łączny koszt zakupu gruntu wyniósł 450 tys. franków[4]. Z powodu braku dalszych funduszy uniemożliwiony został wykup jeszcze kilku innych sąsiadujących działek i wyburzenie znajdujących się na nich kamienic. Wbrew pierwotnym planom sobór został w związku z tym wybudowany w otoczeniu starszej zabudowy, nie zaś na otwartym placu[4]. Uroczyste położenie kamienia węgielnego miało miejsce 3 marca 1859[4].

Budowa cerkwi była finansowana z licznie napływających składek, zarówno Rosjan zamieszkałych we Francji, jak i ich rodaków w innych krajach oraz w samym Imperium Rosyjskim. Cesarz Aleksander II przekazał sumę 150 tys. franków w złocie ze środków prywatnych[5]. Dotacje przekazały także środowiska katolickie i protestanckie we Francji[2]. Po dwuletniej budowie obiekt został poświęcony 11 września 1861, chociaż jeszcze przez całe lata 60. trwały prace dekoracyjne na jego zewnętrznej bryle[6]. Konsekracji cerkwi dokonał biskup Leoncjusz (Lebiedinski) w obecności rosyjskiego ambasadora we Francji[4]. 1 lutego 1863 protojerej Josif Wasiliew poświęcił natomiast cerkiew Trójcy Świętej, rozmieszczoną w piwnicy soboru[4].

Do rewolucji październikowej[edytuj]

Już pod koniec XIX wieku okazało się, że część kamienia użytego do budowy cerkwi ulega szybkiemu wietrzeniu, z tego powodu w głównej kopule soboru pojawiły się pęknięcia. W 1899 dokonano jej generalnego remontu, odnawiając również wewnętrzną dekorację malarską obiektu[7].

Po 1917[edytuj]

W 1922 metropolita Eulogiusz (Gieorgijewski) przeniósł do Paryża stolicę Zachodnioeuropejskiego Egzarchatu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, czyniąc cerkiew soborem katedralnym[8][9].

W 1950 rozpoczęto trwający dziesięć lat kapitalny remont całego obiektu, związany z jego złym stanem technicznym: w ciągu dziesięcioleci w kopułach cerkwi powstały osiągające do sześciu centymetrów szczeliny, zaś same wieże pochyliły się o 3–4 stopnie[10].

Od 1964 dolna świątynia soboru (zwana „la crypte”) jest siedzibą francuskojęzycznej parafii Trójcy Świętej[11].

Od 1983 sobór znajduje się na liście prawnie chronionych zabytków Francji[10]. W 1996 ponownie był remontowany[10].

Architektura[edytuj]

Wygląd zewnętrzny[edytuj]

Cerkiew powstała według projektu Romana Kuźmina oraz Iwana Strohma (dozorującego prace), członków petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych w typowym dla rosyjskiej architektury cerkiewnej swojej epoki stylu bizantyjsko-ruskim[4]. Przygotowując plan soboru, inspirowali się oni wyglądem Hagia Sofii[12]. Obiekt wzniesiono w całości z kamienia[7].

Gmach, zajmujący kwadratowy plac o boku 28 metrów, wznosi się na planie krzyża greckiego, jest orientowana; każda belka krzyża wykończona jest absydą[12]. Pięć złoconych kopuł cerkwi, wybudowanych na ośmiobocznych bębnach, symbolizuje Chrystusa i czterech ewangelistów. Najwyżej położona kopuła wznosi się na wysokość 48 metrów. Każdą z kopuł wieńczy krzyż, cerkiew jest z zewnątrz bogato zdobiona płaskorzeźbami i fryzem. Wejście prowadzi poprzez okazałe drzwi otoczone portalem, pod pomalowanym na niebiesko dachem[12]. Na fasadzie świątyni pierwotnie znajdowało się malowidło Chrystus błogosławiący na tronie, wykonane przez A. Wejdemana, o wymiarach 4 na 6 metrów[12]. Z powodu złego stanu technicznego zostało ono w 1956 zastąpione mozaiką przez M. Hercellego[7]. Inne malowidła na fasadzie przedstawiają odpowiednio Madonnę z Dzieciątkiem, św. Symeona, proroków oraz ewangelistów[6]. Okna położone w szczytowych partiach wież są półkoliste, ze skromnym maswerkiem, dwie boczne wieże posiadają również zegary[6].

Wnętrze[edytuj]

Górna cerkiew[edytuj]

Według pierwotnego projektu soboru miał on oprócz ołtarza głównego posiadać dwa boczne, z których mogłyby korzystać prawosławne społeczności grecka i bułgarska. Ostatecznie, z nieznanych powodów, plan ten zarzucono, decydując się na urządzenie dolnej świątyni w piwnicy soboru[7].

Większość wyposażenia (ikonostas, ikony, mozaiki) pochodzi z II poł. XIX wieku. Istotną część wnętrz stanowią kopie słynnych rosyjskich ikon, w tym dzieła Andrieja Rublowa Trójca oraz ikony Aleksandra Newskiego z soboru jego wezwania w Sankt Petersburgu. Nowe dzieła sztuki dla cerkwi były jej regularnie przekazywane przez społeczność rosyjską Francji i Europy. Ikony Matki Boskiej znajdujące się w świątyni przekazywały m.in. organizacje kozaków dońskich, byłych żołnierzy białych armii czasów rosyjskiej wojny domowej, a w latach 50. XX wieku Związek Kombatantów Rosyjskich Sił Powietrznych[6].

Dolna cerkiew[edytuj]

Cerkiew Trójcy Świętej, urządzona w piwnicy soboru, została poświęcona w 1863, jednak prace nad jej urządzaniem trwały jeszcze przez sześć lat[7]. Wejście do wnętrza świątyni znajduje się od strony południowo-wschodniej ściany budynku[7]. Dolna cerkiew była remontowana w 1881 i 1889, natomiast w 1955 poszerzono wejście do niej, zaś A. i M. Benois wykonali nowe freski[7].

Przypisy

  1. Opis na stronach egzarchatu
  2. a b c Un court résumé historique concernant l'église (fr.). russie.net. [dostęp 2010-10-07].
  3. Gaillard M.: Paris sous le Second Empire. s. 102.
  4. a b c d e f g N. Makarowa, Russkije..., s.159
  5. N. Makarowa, Russkije..., ss. 158–159
  6. a b c d La visite (fr.). russie.net. [dostęp 2010-10-07].
  7. a b c d e f g N. Makarowa, Russkije..., s. 161
  8. Cathédrale orthodoxe Saint Alexandre Nevski (fr.). jedecouvrelafrance.com. [dostęp 2010-10-07].
  9. Евлогий (Георгиевский Василий Семенович) (fr.). [dostęp 2010-10-07].
  10. a b c N. Makarowa, Russkije..., s. 162
  11. Historia na oficjalnej stronie
  12. a b c d N. Makarowa, Russkije..., s. 160

Bibliografia[edytuj]

Opracowania
  • Gaillard M.: Paris sous le Second Empire. Etrepilly: Prestige. ISBN 2-914700-10-5.
  • N. Makarowa, Russkije prawosławnyje chramy Pariża [w:] Architiekturnoje nasledije russkogo zarubieżja. Petersburg: Izdatielstwo „Dmitrij Bułanin”, 2008. ISBN 978-5-86007-557-3.
Opracowania online