Thiền: Różnice pomiędzy wersjami

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dodane 9160 bajtów ,  6 lat temu
→‎Wprowadzenie szkoły thiền: Dodanie nowej partii tekstu
(poprawa linków)
(→‎Wprowadzenie szkoły thiền: Dodanie nowej partii tekstu)
 
Nie wydaje się, aby thiền był dominującą tradycją w Wietnamie, ani także głównym rodzajem buddyzmu, który został przeniesiony z Chin. Z tego tekstu, jak również i innych, często znanych tylko we fragmentach, wynika, że nauki chanu zostały wprowadzone do Wietnamu przez uczniów chińskich [[Patriarchat zen|Patriarchów]]. Jednak wszystkie te znane teksty ukazują prawdę inną. Powstawały one w zupełnym oderwaniu i braku kontaktu między autorami. Buddyzm wietnamski składał się raczej z różnych grup przebywających w różnych klasztorach i będących pod wpływem mnichów imigrantów należących do różnych tradycji chińskiego, indyjskiego czy środkowoazjatyckiego buddyzmu, a nie powstał w trakcie zunifikowanego przekazu z Chin<ref>Tamże, str. 30</ref>.
 
=== Szkoła vinitaruci ===
Tradycyjnie uważa się szkołę ([[Linia przekazu Dharmy|linię przekazu Dharmy]]) założoną przez indyjskiego mnicha [[Vinītaruci|Vintaruciego]] za najstarszą. Jego nazwisko pojawia się w kilku tekstach wietnamskich a także i chińskich<ref>''Lidai sanbao ji'' (rok [[597]]), ''Datang neidian lu'', ''Xu gaoseng zhuan'', ''Kaiyuan shijiao lu'' i ''Zhenyuan xinding shijiao mulu''</ref>. Czy wietnamski Vinitaruci był tą samą osobą, co chiński, nie wiadomo. Wiadomo, że klasztor Pháp Vân był już w II wieku znaczącym centrum buddyzmu w Wietnamie, do którego przybywali mnisi z Indii. Rozkwitał w nim buddyzm, który był mieszaniną popularnego indyjskiego buddyzmu z elementami braminizmu. Na pewno Vinitaruci nie był uczniem Trzeciego Patriarchy [[Sengcan]]a. Późniejsi autorzy pragnąc połączyć wietnamski thiền z chińskim chanem połączyli te dwie postacie.
 
W świetle historycznych i literackich źródeł można uważać tradycyjny pogląd, że Vinitaruci przybył do Wietnamu i założył szkołę thiền, za nieprawdziwy<ref>Tamże, ss. 40-43</ref>.
 
W tekście ''Thiền Uyển Tập Anh'' autor przedstawił zasadniczo dziewiętnaście pokoleń następców Dharmy szkoły vinitaruci, od Vinitaruciego do [[Y Sơn]]a. Jednak między Vinitarucim a [[Định Không]]iem (ósme pokolenie) zapisane są biografie tylko dwóch mistrzów - [[Pháp Hiền]]a (drugie pokolenie) i [[Thiện Hội]] (czwarte pokolenie). Czyli nie ma ani słowa o trzecim, piątym, szóstym i siódmym pokoleniu.
 
Biografia Pháp Hiềna została złożona z pewnych elementów wziętych z biografii [[Thông Biện]]a, połączonych z historią oświecenia w formie typowego dla chanu okresu Song dialogu i zaczerpniętego prawdopodobnie z dialogu pomiędzy [[Daoxin]]em (Czwartym Patriarchą chanu) i [[Hongren]]em (Piątym Patriarchą), pochodzącego z ''[[Chunandeng lu]]''. Biografia [[Thanh Biện]]a została stworzona w podobny sposób, wzorując dialog na dialogach mistrza [[Dazhu Huihai]]a z uczniami.
 
Pozostałe biografie od Định Khônga (ósme pokolenie) do Y Sơna (dziewiętnaste pokolenie) wykazują pewną koherentną tendencję buddyzmu. Buddyzm z tych biografii cechuje cudowność, ascetyczność, rytualizm i zaangażowanie w świecie. Biografie opisują więc buddyzm, który w niczym nie przypomina klasycznego zenu.
 
Fakt, że regularne następstwo pokoleń występuje dopiero od Định Khônga może sugerować, że tzw. szkoła vinitaruci w ogóle nie istniała, a została właściwie założona przez Định Khônga. Można także przyjąć, że w klasztorze Pháp Vân istniała jakaś linia przekazu, mimo tego, iż Vinitaruci (tłumacz w Chinach) nigdy nie przybył do Wietnamu. Było to ważne centrum buddyjskie, skoro Pháp Hiền otrzymał relikwie Buddy i wybudował w tym klasztorze [[Stupa|stupę]]. Ta zapewne istniejąca linia przekazu gromadziła buddystów, których buddyzm był mieszaniną medytacji, ascetyzmu, magii, czynienia cudów i rytualności, bez najmniejszych nawet śladów thiềnu<ref>Tamże, str. 43</ref>.
=== Szkoła vô ngôn thông ===
Pierwotny autor ''Thiền Uyển Tập Anh'' wydaje się pełen zastrzeżeń wobec "szkoły vinitaruci" jako szkoły thiền. Wyraźnie zaznacza w końcowej części biografii [[Vô Ngôn Thông]]a , że "szkoła thiền w naszym kraju rozpoczyna się z Vô Ngôn Thôngiem".
 
Jednak dokładna analiza biografii wykazuje, że nie wszystkie informacje można uważać za wiarygodne. Przybycie tego mnicha do Wietnamu wcale nie jest takie pewne. Początkowa część informacji biograficznych jest identyczna z biografią Buyu Tonga, ucznia mistrza chan [[Baizhang Huaihai|Baizhanga Huaihaia]], zapisaną w ''Chuandeng lu''. Autor ''Thiền Uyển Tập Anh'' informuje, że Vô Ngôn Thông znany jest także jako Bất Ngữ Thông (Buyu Tong) w ''Chuandeng lu'', jednak ani ten tekst, ani inne chińskie źródła nie wspominają, że Buyu Tong jest zwany Wuyan Tongiem (Vô Ngôn Thôngiem)<ref>Tamże, ss. 41-45</ref>.
 
''Chuandeng lu'' zawiera biografie tylko trzynastu z trzydziestu jeden spadkobierców mistrza Baizhanga. Aby połączyć [[Cảm Thành|Cảma Thànha]] i klasztor Kiến Sơ z chińską tradycją chan i linią przekazu Baizhanga, autor musiał wybrać kogoś z tych trzynastu mistrzów chan. Z tych trzynastu, czterech było bardzo znanych, z pozostałej ósemki (nie licząc Buyu Tonga) pięciu miało niezbyt jasne biografie, a trzech miało zanotowane miejsce śmierci lub zarówno datę jak i miejsce śmierci. Do wykorzystania pozostał tylko Buyu Tong, którego krótka biografia nie zawiera ani daty, ani miejsca śmierci. Wspiera to tezę, że opowieści o działalności Vô Ngôn Thônga w Wietnamie są [[apokryf]]ami<ref>Tamże, str. 47</ref>.
 
Z kolei to, że autor ''Thiền Uyển Tập Anh'' wsparł Cảma Thànha mistrzem-założycielem pochodzącym z chińskiej tradycji chan, wydaje się wskazywać, że była to już postać autentyczna, mimo pewnych zapożyczeń w jego biografii z innych tekstów.
 
Klasztor Kiến Sơ stał się świętym miejscem buddyzmu wietnamskiego i ośrodkiem linii przekazu, która przetrwała do połowy XIII wieku. Analiza biografii mistrzów z tej linii przekazu ukazuje buddyzm, który nie różnił się od buddyzmu szkoły vinitaruci. Trudno więc także i tę szkołę nazwać szkołą thiền<ref>Tamże, str. 48</ref>.
 
=== Szkoła thảo đường ===
W ''Thiền Uyển Tập Anh'' nie pojawia się żadna informacja o tej szkole, poza listą mnichów z jej linii przekazu.
 
Kawamoto Kunye, japoński badacz, poinformował, że zgodnie z ''Chanlin baoxun'' (Drogocenne nauki z lasu chan) mistrz chan Caotang (wiet. Thảo Đường), założyciel szkoły thiền w Thăng Long, jest tożsamy z mistrzem chan Caotangiem Shanqingiem, uczniem mistrza chan [[Huitang Zuxin|Huitanga Zuxina]], co nie jest jednak przekonujące<ref>Tamże, str. 51</ref>.
 
O tej szkole nie dowiadujemy się z żadnych współczesnych jej źródeł. Niektórzy wietnamscy historycy uważają, że szkoła ta działała wyłącznie wśród elit państwa. Tymczasem nic o niej nie wie prawie współczesny szkole uczony Thông Biện, jak również konkubina cesarza Lý Thánh Tônga i oddana buddystka - Phù Thánh Ling Nhân. A przecież to właśnie ten cesarz nadał podobno tytuł Narodowego Nauczyciela Thảo Đườngowi<ref>Tamże, str. 52</ref>.
 
Co najmniej dziwna jest także pozycja w szkole cesarza Lý Cao Tônga (pan. [[1175]]-[[1210]]), który jest zaliczony jako "patriarcha" w piątej generacji. Wiadomo, że słuchał on swego doradcy, oportunistycznego [[konfucjanizm|konfucjanisty]] Đàm Dī Mônga i wprowadził niezwykle uciążliwe prawa antybuddyjskie, a pod koniec swojego życia zachowywał się jak psychopata. Inne źródła wietnamskie nie wspominają o tym, aby cesarz ten był związany z jakąkolwiek szkołą buddyjską, czy w ogóle z buddyzmem<ref>Tamże, ss. 52, 53</ref>.
 
Thảo Đường było zapewne sino-wietnamskim imieniem mnicha, który pochodził albo z Champy, albo z Indii. Po przybyciu do Wietnamu został osobistym nauczycielem cesarza Lý Thánh Tônga. Zapewne nauczał typowej mieszaniny buddyzmu mahajany w braminizmem.
 
=== Szkoła lâm tế ([[linjizang|linji]]) ===
O szkole tej dowiedzieć się można z dwóch źródeł: ''Lược Dẫn Thiền Phái Đồ'' (z lat ok. [[1310]]-[[1313]]) i ''Kế Đăng Lược Lục'' [[Phúc Điền]]a. Z nich można się dowiedzieć o dwóch liniach przekazu szkoły lâm tế. Według pierwszego źródła linia przekazu wyglądała następująco:
*Thông Thiền
*Tức Lự
*Yingshun (Ứng Thuận)
*Xiaoyao
*Huizhong (Huệ Trung)
*Trần Nhân Tông
Według drugiego źródła:
*Hiện Quang
*Yuanzheng
*Dadeng
*Xiaoyao
*Huihui (Huệ Huệ)
*Trần Nhân Tông
Obie listy zgadzają się od czwartego pokolenia, chociaż Huizhong staje się Huihui<ref>Tamże, str. 50</ref>.
 
Bardziej wiarygodna wydaje się lista Phúc Điềna, gdyż w poszukiwaniu informacji sięgnął nie tylko do starszych źródeł, ale również zebrał informacje w klasztorach.
 
Mniej więcej w połowie okresu Lý wykształceni wietnamscy mnisi zaczęli się stykać z chińską literaturą i chińskimi mnichami. W tym czasie w Chinach chan stał się formą buddyzmu o największym prestiżu. Do Wietnamu zaczeli przybywać mnisi twierdzący, że są członkami linii linji. Elita, w tym także elita dworska była zainteresowana ich naukami. Jednak efekt był taki, że zaadaptowano pewne style myślenia i pewne praktyki nauczane przez różnych nauczycieli w różnych miejscach. Nie ma żadnej ewidencji, iż powstały jakieś spójne linie przekazu i zostały przekazane jakieś jednolite zestawy doktryn.
 
Dzisiejszy buddyzm wietnamski wciąż zapewnia o jego związkach ze szkołą linji, ale w rzeczywistości przedstawia rodzaj łatwego, emocjonalnie bezpiecznego, mieszanego buddyzmu, który prawie wcale nie przypomina bezkompromisowej abstrakcyjności i [[ikonoklazm]]u kojarzonego z duchem mistrza [[Linji Yixuan]]a<ref>Tamże 51</ref>.
 
== Thiền - rozwój w średniowieczu ==
53 501

edycji

Menu nawigacyjne