Przejdź do zawartości

Spessartyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Spessartyn
Ilustracja
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny

Mn
3Al
2(SiO
4)
3 (krzemian manganu i glinu)

Twardość w skali Mohsa

6,5–7,5[1]

Przełam

muszlowy[2], półmuszlowy[1]

Łupliwość

niewyraźna wg {110}, brak[2]

Pokrój kryształu

dwudziestoczterościenny deltoidowy, dwunastościenny, trapezoidalny[1][3]

Układ krystalograficzny

regularny[1]

Właściwości mechaniczne

kruchy[2]

Gęstość

3,8–4,32 g/cm³[1]

Właściwości optyczne
Barwa

pomarańczowa w odcieniach także żółta, różowa, brunatna, czarna, czerwona, czerwonobrunatna, niemal czarna[2]

Rysa

biała[1]

Połysk

szklisty, tłusty

Współczynnik załamania

1,789–1,820[3]

Inne

dyspersja (optyka): 0,027[3]

Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza

9.AD.25[1]

Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Spessartyn – minerał z gromady krzemianów, jest odmianą manganowo-glinową granatu[4]. Należy do grupy minerałów rzadkich[2].

Nazwa pochodzi od miasta Spessart w Bawarii w Niemczech, gdzie minerał ten odkryto po raz pierwszy[5].

Właściwości

[edytuj | edytuj kod]

Czyste spessartyny występują w przyrodzie rzadko, częściej spotykane są mieszaniny almandynowo-spessartynowe, nazywane espessandiny[4].

Tworzy kryształy izometryczne (dwudziestoczterościany deltoidowe i dwunastościany rombowe)[2], kryształy narosłe i wrosłe[6]. Jest kruchy, przezroczystym przeświecający[5] lub nieprzezroczysty[2]. czasami tworzy kryształy mieszane z piropem ( -umbalit)[2]. Posiada skupienia ziarniste i zbite[5][6]. Występuje w formie bliźniaków[7]. Nie wykazuje dwójłomności[1] oraz posiada wysoką dyspersję[7]. Częstymi zanieczyszczeniami w strukturze są tytan, żelazo, magnez, wapń, woda oraz itr[1]. Swój pomarańczowy kolor zawdzięcza obecności jonom magnezu[3].

Występowanie

[edytuj | edytuj kod]

Powstaje w etapie pegmatytowym[5]. Występuje zazwyczaj w zmetamorfizowanych złożach manganu[6] oraz skałach magmowych (pegmatytach i granitach); w skałach zmienionych kontaktowo[5], rzadziej w metamorficznych (skarnach)[3], ryolitach[8] i aluwiach[5][1][2]. Towarzyszą mu kwarc, albit, akwamaryn, mikoroklin, szerlit, kwarc dymny, ortoklaz, skalenie, muskowit, elbait, spodumen, beryl, cyrkon, fluoryt i rodonit[5][6][1][3].

Miejsce występowania

[edytuj | edytuj kod]

Na świecie

Madagaskar, Sri Lanka, USA (Kolorado, Kalifornia i Karolina Północna[7]), Brazylia (Minas Gerais), Australia (Nowa Południowa Walia), Włochy, Namibia, Tanzania, Pakistan, Norwegia, Szwecja, Czechy, Austria, Grecja, Rosja (Ural), Niemcy, Finlandia, Chiny, Birma[7][8][9][1][3][2].

W Polsce

Został stwierdzony w rejonie masywu Strzegom-Sobótka (na Przedgórzu Sudeckim), Szklarach, Piławie Górnej (pegmatyty bloku Gór Sowich), Łomnicy (pegmatytu masywu karkonoskiego) okolicach Karpacza (Karkonosze) – w granitoidach i pegmatytach[5][8][2].

Zastosowanie

[edytuj | edytuj kod]
  • niektóre odmiany są wykorzystywane do wyrobu biżuterii[2]. (pierścionków, broszek i wisiorków)[6] najlepsze okazy pochodzą z Madagaskaru, Pakistanu, Indii, Chin, Brazylii, Cejlonu i Tanzanii[2].
  • znaczenie naukowe i kolekcjonerskie[5].
  • rzadki, kamień szlachetny[5].
  • szlifowany fasetkowo[6] lub kaboszonowo[2].

Galeria

[edytuj | edytuj kod]
  • Granat spessartyn - Nani, Loliondo, Arusha Region, Tanzania. Spessartyn z Chin
    Granat spessartyn - Nani, Loliondo, Arusha Region, Tanzania.
    Spessartyn z Chin
  • Spessartyn na kwarcu dymnym z Chin
    Spessartyn na kwarcu dymnym z Chin
  • Czerwony okaz z Minas Gerais w Brazylii
    Czerwony okaz z Minas Gerais w Brazylii
  • Brunatny okaz z akwamarynem na albicie z Pakistanu
    Brunatny okaz z akwamarynem na albicie z Pakistanu

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

granat, andradyt, pirop, grossular, uwarowit, almandyn, spessartyt.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c d e f g h i j k l Spessartine, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-06-20] (ang.).
  2. ↑ a b c d e f g h i j k l m n Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 417-418, ISBN 978-83-8293-231-7.
  3. ↑ a b c d e f g Spessartine [online], Gemdat [dostęp 2025-06-20].
  4. ↑ a b Ryszard Hutnik, Eufrozyna Piątek, Jerzy Wierski, Michał Sachanbiński, Vademecum Zbieracza Kamieni Szlachetnych i Ozdobnych, Wydawnictwo geologiczne, 1984, s. 146, ISBN 83-220-0199-1.
  5. ↑ a b c d e f g h i j Eligiusz Szełęg, MINERAŁY I SKAŁY POLSKI, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 194, ISBN 978-83-7763-668-8.
  6. ↑ a b c d e f Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 328, ISBN 978-83-7073-816-7.
  7. ↑ a b c d Mahmut MAT, Spessartine : Properties, Formation, Locations » Geology Science [online], Geology Science, 3 lutego 2024 [dostęp 2024-11-23] (ang.).
  8. ↑ a b c Jan Parafiniuk, Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 206, ISBN 978-83-7073-845-7.
  9. ↑ Walter Schumann, Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 130, ISBN 978-83-7020-313-9.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne, „Horyzont” – 2002 r.
  • K. Maślankiewicz: Kamienie szlachetne, Wyd. Geologiczne – 1982 r.
  • N. Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Wyd. Alfa – 1986 r.
  • W. Schuman: Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. „Alma –Press” – 2004 r.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Spessartyn&oldid=77049253”