Stanisław Chałupa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Chałupa
3 2/3 zwycięstwa
kapitan pilot kapitan pilot
Data i miejsce urodzenia 14 stycznia 1915
Zalas
Data i miejsce śmierci 24 kwietnia 2004
Katowice
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Roundel of Poland (1921-1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego
Roundel of France.svg Aéronautique Militaire
RAF roundel.svg RAF
Jednostki 123 Eskadra Myśliwska
Klucz Frontowy Nr 5 „Br”
Dywizjon 302
Dywizjon 315
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
kampania wrześniowa
kampania francuska
Bitwa o Anglię
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (od 1941) Medal Lotniczy (dwukrotnie) Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja)

Stanisław Chałupa (ur. 14 stycznia 1915 w Zalasiu, zm. 24 kwietnia 2004 w Katowicach) – kapitan pilot Wojska Polskiego (ang. flight lieutenant) Królewskich Sił Powietrznych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W Krakowie-Prokociumiu ukończył szkołę powszechną, następnie rozpoczął naukę w IX Gimnazjum im. Hoene-Wrońskiego. Tam w 1935 roku zdał maturę, po której zgłosił się do wojska. Początkowo otrzymał przydział do Szkoły Podchorążych Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, ale po trzech miesiącach poprosił o przeniesienie do lotnictwa[1]. Został przyjęty do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie, którą ukończył 15 października 1938 roku (XI promocja, 26 lokata)[2] i został promowany na podporucznika pilota z przydziałem do 123 eskadry myśliwskiej w 2. Pułku Lotniczym. W składzie tej jednostki brał udział w zajęciu Zaolzia. W czerwcu 1936 roku został skierowany na kurs radiokomunikacyjny[3].

W czasie kampanii wrześniowej jego jednostka, wyposażona w samoloty PZL P.7a, weszła w skład Brygady Pościgowej. 5 września po południu Chałupa wraz z ppor. Erwinem Kawnikiem i pchor. Tadeuszem Kratke zestrzelili nierozpoznany niemiecki bombowiec (z dokumentów Luftwaffe wynika, że był to He 111)[4].

Został ewakuowany do Rumunii, gdzie trafił do obozu w Băile Govora. Stąd przedostał się do portu Bałczik, skąd na pokładzie statku "Patris", przez Maltę, przedostał się do Francji[1]. 17 listopada wylądował w Marsylii i trafił do bazy w Lyon, następnie 7 stycznia 1940 roku został skierowany na przeszkolenie do Montpellier. Po jego ukończeniu 27 marca 1940 roku trafił do Klucza Frontowego Nr 5 „Br” walczącego przy Groupe de Chasse I/2 w Xaffévillers[1]. W kampanii francuskiej latał na samolotach Morane-Saulnier MS.406 i strącił 2 i 2/3 samolotu.

W obliczu nadciągającej klęski Francji przedostał się do portu Saint-Jean-de-Luz skąd na pokładzie brytyjskiego statku "Arandora Star" odpłynął do Wielkiej Brytanii[5]. 27 czerwca 1940 rokuwylądował w Liverpool[1]. Otrzymał numer służbowy RAF P-1300[6] i 23 lipca został przydzielony do 302 dywizjonu „Poznańskiego”. Podczas bitwy o Anglię wykonał 19 lotów operacyjnych[1]. 20 września jego samolot został poważnie uszkodzony podczas walki powietrznej i pilot lądował przymusowo. Odniósł obrażenia twarzy, które w późniejszym czasie spowodowały u niego problemy z zatokami[5]. Przeszedł operację chirurgiczną nosa, po której już nie latał bojowo[3]. Za zasługi w walkach nad Francją i Wielką Brytanią 23 grudnia 1940 roku został odznaczony przez gen. Władysława Sikorskiego Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari[1].

W czerwcu 1941 roku został przesunięty do personelu naziemnego i służył w Dywizjonie 315 jako kontroler w naziemnym stanowisku dowodzenia, w czerwcu 1943 r. powrócił do Dywizjonu 302[1]. W czerwcu 1944 roku ukończył kurs instruktorski w 16 (Polish) Service Flying Training School (16 (P)SFTS) w Newton, w styczniu 1945 r. ukończył kurs w 3 (Pilots) Advanced Flying Unit w South Cerney. Następnie powrócił do służby w 16 (P)SFTS na stanowisku instruktora nawigacji[5].

Został zdemobilizowany w 1946 roku, pozostał na emigracji w Anglii, później wyjechał do Kanady w 1948 r.[3] Próbował sił jako farmer, później osiadł w Hamilton gdzie pracował w warsztacie samochodowym i w firmie produkującej maszyny ogrodnicze. Powrócił do Polski w 1995 roku. Zmarł 24 kwietnia 2004 roku w Katowicach, miał 89 lat. Spoczął na Cmentarzu Prokocim w Krakowie[1].

Zwycięstwa powietrzne[edytuj | edytuj kod]

Na liście Bajana zajmuje 60. pozycję z wynikiem zestrzeleń 3 i 2/3 pewnych i 2 prawdopodobnych.

Zestrzelenia pewne[edytuj | edytuj kod]

  • 1/3 He 111 – 6 września 1939[4]
  • 1/3 x He 111 - 2 czerwca 1940
  • Me 109 – 8 czerwca 1940
  • Ju 87 – 8 czerwca 1940
  • 1/3 x Ju 87 - 8 czerwca 1940
  • Do 17 – 15 września 1940 (pilotował Hurricane I, WX-U nr P3923)

Zestrzelenia prawdopodobne[edytuj | edytuj kod]

  • Ju 88 – 21 sierpnia 1940 (pilotował Hurricane I, WX-T nr P3934)
  • Do 215 – 15 września 1940 (pilotował Hurricane I, WX-U nr P3923)

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Krzysztof Kubala: Stanisław Józef Chałupa 1915-2004. „Lotnictwo”. 5/2004, s. 60-61, maj 2004. Warszawa: Magnum-X Sp. z o.o.. ISSN 1505-1196. 
  2. XI promocja Szkoły Podchorążych Lotnictwa - 1938 r. (pol.). polishairforce.pl. [dostęp 2019-03-22].
  3. a b c Tadeusz Jerzy Krzystek, [Anna Krzystek]: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940-1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAAF). Sandomierz: Stratus, 2012, s. 110. ISBN 978-83-61421-59-7. OCLC 276981965.
  4. a b zwycięstwo nie zostało uznane przez „komisję Bajana”
  5. a b c Stanisław Chałupa. polishairforce.pl. [dostęp 2019-07-30].
  6. a b Chałupa Stanisław Józef. listakrzystka.pl. [dostęp 2019-02-20].
  7. Według cieldegloire - nr 9033

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]