Liverpool

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
 Ten artykuł dotyczy miasta angielskiego. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Liverpool
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Wielka Brytania
Kraj  Anglia
Region North West England
Hrabstwo ceremonialne Merseyside
Unitary authority Liverpool
Wysokość 70 m n.p.m.
Populacja (2001)
• liczba ludności

469 017
Nr kierunkowy 0151
Kod pocztowy L
Położenie na mapie Merseyside
Mapa lokalizacyjna Merseyside
Liverpool
Liverpool
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii
Mapa lokalizacyjna Wielkiej Brytanii
Liverpool
Liverpool
Ziemia 53°24′N 2°59′W/53,400000 -2,983333
Strona internetowa
Portal Portal Wielka Brytania

Liverpool – miasto położone na zachodnim wybrzeżu północnej Anglii, ok. 340 km od Londynu, na północnym brzegu estuarium rzeki Mersey. Siedziba hrabstwa Merseyside, w dystrykcie (unitary authority) Liverpool. W 2001 roku miasto liczyło 469 017 mieszkańców[1].

Jest drugim po Londynie ośrodkiem portowym Wielkiej Brytanii i jednym z najważniejszych takich ośrodków w historii (dzięki handlowi niewolnikami, a także handlowi i komunikacji pasażerskiej z Ameryką). Jest ośrodkiem przemysłowym (gł. przemysł paliwowy, samochodowy i elektroniczny), kulturalnym i naukowym.

Sześć lokacji w mieście tj. trzy w portowo-handlowej części miasta oraz trzy w centrum obejmujące zabytkowe budynki w 2004 roku zostały wpisane jako Liverpool Maritime Mercantile City na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Z Liverpoolem kojarzony jest zespół rockowy The Beatles, który w tym mieście powstał i występował w klubie The Cavern.

W Liverpoolu są dwa znane kluby piłkarskie: Liverpool F.C. („The Reds”) i Everton F.C. („The Toffees”).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Liverpool ma powierzchnię 111,84 km2. Najwyższym wzniesieniem w mieście jest Everton Hill (wysokość 70 m n.p.m.). Od północy graniczy z gminą Sefton, od wschodu z Knowsley, od zachodu przez rzekę Mersey z gminą Wirral – wszystkie w hrabstwie Merseyside, zaś od południa z gminą Halton w hrabstwie Cheshire.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki miasta[edytuj | edytuj kod]

Liverpool w 1572 r.

W czasach rzymskich obecny obszar miasta był terenem podmokłym w okolicy którego przechodziła droga z Chester do Lancaster. Pierwsze ślady trwałego osadnictwa ludzkiego w rejonie estuarium Mersey z połowy VI wieku wskazują na wikingów. Oficjalne początki miasta datuje się na 28 sierpnia 1207 roku kiedy to król Anglii Jan I założył w tym miejscu port. Kilkanaście lat później dla ochrony portu, jak i umocnienia władzy w rejonie został zbudowany Liverpool Castle (został zburzony na początku XVIII wieku i obecnie w jego miejscu na Derby Square stoi Queen Victoria Monument posiadający pamiątkową tablicę informującą o zamku). W 1257 roku zbudowano kaplicę St Mary del Quay (obecnie w tym miejscu stoi Church of Our Lady and Saint Nicholas)[2]. W tym okresie liczba ludności nie przekraczała 2000 osób[3].

XVI–XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1515 roku powstał pierwszy ratusz, który był zwykłym drewnianym budynkiem pokrytym strzechą, lecz przez 150 lat pełnił tę funkcję aż do 1673 kiedy wybudowano drugi ratusz, który następnie w 1754 roku został zastąpiony przez stojący obecnie na High Street[4]. W połowie XVI wieku miasto nawiedziły plagi (największa w 1540 roku) które zdziesiątkowały ludność oraz wielki sztorm w 1561 roku który wyrządził znaczne straty. W 1575 roku ukończono Elisabethan House pierwszą część Croxteth Hall, który przez następne stulecia został znacznie rozbudowany[5]. W trakcie I wojny domowej w Anglii, która trwała w latach 1642-1646 miasto doznało znacznych zniszczeń. Wielkie znaczenie dla rozwoju miasta miał 1647 rok w którym Liverpool stał się wolnym portem, niezależnym od Chester. W połowie XVII wieku zaczął się dochodowy handel towarami z Ameryką Północną[6]. W 1715 roku zbudowano najstarszą część doków – Old Dock. Liverpool stał się jednym z najważniejszych portów w kraju[7]. W XVIII wieku prawdopodobnie przez port w Liverpoolu odpływało do Ameryki ¾ wszystkich europejskich statków niewolniczych, w tym także połowa z 3 milionów niewolników które w tym okresie przetransportowano za ocean przez brytyjskie statki[8]. Pierwszą gazetą jaka została wydana w Liverpoolu była „Leverpoole Courant” wydawana w latach 1711–1712, jednakże pierwszą, która była wydawana przez wiele lat, a nie tylko chwilowo, była wydawana od 1756 roku „Williamson's Liverpool Advertiser and Mercantile Register”, która po kilku zmianach nazwy ostatecznie przyjęła nazwę „Liverpool Times”[9]. W 1770 roku rozpoczęto budowę Kanału Leeds-Liverpool o długości 204 km, który ostatecznie ukończono w 1816 roku. W 1788 roku zbudowano kościół katolicki „St. Peter's Roman Catholic Church”,który do momentu zamknięcia w 1978 roku był najstarszym działającym kościołem katolickim w Wielkiej Brytanii. Przez dwa ostatnie lata kościół był użytkowany przez polską społeczność, a obecnie mieści się tam restauracja Alma de Cuba[10]. W 1791 roku Edward Rushton założył Royal School for the Blind, pierwszą szkołę dla niewidomych w kraju, a drugą po Paryżu na świecie[11].

XIX–XXI wiek[edytuj | edytuj kod]

Liverpool w 1890 r.
Liverpool w 2008 r.

W lipcu 1807 roku z Liverpoolu odpłynął ostatni statek niewolniczy[12]. W XIX wieku nastąpił gwałtowny rozwój portu, wybudowano wiele doków m.in. Princes Dock w 1821 roku, Clarence Dock w 1830 roku, Albert Dock w 1847 roku, Collingwood Dock, Salisbury Dock i Stanley Dock w 1848 roku. Wraz z rozwojem portu miasto uległo gwałtownej rozbudowie, powstały m.in. Bank of England Building w 1848 roku, St George's Hall w 1854 roku, William Brown Library and Museum w 1860 roku oraz Oriel Chambers w 1864 roku który uważany jest za jednego z protoplastów obecnych drapaczy chmur. W 1830 roku została otwarta pierwsza linia trakcji wyłącznie parowej, łącząca Liverpool z Manchesterem. Podczas niej doszło do wypadku w którym William Huskisson został ranny a następnie zmarł w szpitalu, stając się ofiarą pierwszego śmiertelnego wypadku w historii kolei. W XIX wieku wybudowano większość obecnych stacji kolejowych w mieście m.in. Liverpool Lime Street w 1836 roku. Także w tym roku założono lokalną policję – Liverpool Constabulary[13]. W 1840 roku założono Royal Liverpool Philharmonic – najstarszą działającą filharmonię w kraju, w 1851 roku otwarto World Museum (początkowa nazwa Derby Museum), zaś w 1877 roku Walker Art Gallery. W połowie XIX w trakcie Wielkiego głodu w Irlandii, nastąpił znaczny napływ Irlandczyków do miasta. W 1874 roku oddano do użytku Princes Road Synagogue, a w 1887 nieistniejący obecnie pierwszy meczet w Wielkiej Brytanii, ufundowany w 1889 roku przez Williama Abdullaha Quilliama[14]. W 1894 roku ukończono budowę Kanału Manchesterskiego. W 1878 roku założono klub piłkarski Everton F.C., zaś w 1892 Liverpool F.C. W 1898 roku wyjechały na miasto pierwsze elektryczne tramwaje[15].

Na początku XX wieku miasto miało 746 tysięcy mieszkańców[16]. Liverpool w dalszym ciągu rozwijał się i powstawały nowe, coraz większe budynki lecz wkrótce miała nadejść stagnacja gospodarcza związana z I wojną światową. Jeszcze w tym okresie wybudowano budynki, które obecnie tworzą Pier Head tj. Port of Liverpool Building w 1907 roku, Royal Liver Building w 1911 roku oraz Cunard Building w 1916 roku. Ponadto w 1910 roku wybudowano stojący w pobliżu Tower Buildings. Stanley Dock Tobacco Warehouse, który wybudowano w 1901 roku był największym na świecie budynkiem z cegły[17]. Liverpool był portem macierzystym Titanica. W 1902 roku Ronald Ross (profesor School of Tropical Medicine) jako pierwszy Brytyjczyk otrzymał Nagrodę Nobla. W 1904 roku rozpoczęto budowę katedry w Liverpoolu którą ukończono dopiero w 1978 roku. W 1934 roku oddano do użytku Queensway Tunnel pod rzeką Mersey. W 1931 roku miasto osiągnęło największą liczbę ludności w historii – ponad 855 tysięcy osób[18]. Od tego czasu ludność miasta aż do XXI wieku zaczęła gwałtownie spadać. Znaczny wpływ na to miał Wielki kryzys, a także zniszczenia, jakich doznało miasto podczas nalotów w trakcie II wojny światowej. Najwięcej ofiar pochłonęły naloty pod koniec kwietnia 1941 roku kiedy to zginęło ponad 2000 osób[19]. W trakcie wojny w Liverpoolu znajdowało się główna siedziba Western Approaches Command. Wraz zakończeniem wojny zaczęła się powolna odbudowa miasta. Po drugiej wojnie światowej podjęto decyzję o zastąpieniu tramwajów autobusami. W 1957 roku na miasto wyjechał ostatni tramwaj[20]. W 1960 roku w Liverpoolu powstał zespół The Beatles – jedna z najpopularniejszych grup muzycznych wszech czasów. W 1965 roku powstała Radio City Tower (obecnie drugi pod względem wysokości budynek w mieście po West Tower), także w tym samym roku ukończono The Plaza. W 1967 roku wybudowano Katedrę Metropolitarną w Liverpoolu. W 1971 roku otwarto drugi tunel pod rzeką Mersey – Kingsway Tunnel, zaś w 1972 roku na północy Liverpoolu oddano do użytku Royal Seaforth Dock, nowoczesny dok przystosowany dla kontenerowców. W 1974 roku wybudowano New Hall Place i Post & Echo Building.

Panorama nabrzeża Liverpoolu

W 1974 roku powstało hrabstwo metropolitalne Merseyside w skład którego wszedł Liverpool. Jednocześnie rozpoczęło swoją działalność Merseyside Passenger Transport Executive (Merseytravel) które zarządza transportem miejskim na obszarze hrabstwa, a także utworzono z miejscowej policji nową jednostkę Merseyside Police. W latach 80 miasto przechodziło głęboki kryzys, z którego zaczęło powoli wychodzić w latach 90.

W XXI wieku w Liverpoolu zaczął się kolejny w historii okres znacznej przebudowy – w 2004 roku wybudowano Beetham Tower, w 2006 roku 1 Princes Dock, w 2007 roku Alexandra Tower i Unity Buildings zaś w 2008 roku ukończono West Tower – najwyższy budynek w mieście. W 2011 roku powstał kompleks budynków Mann Island Buildings. W 2008 roku powstał Liverpool One – największy w Wielkiej Brytanii kompleks sklepów na „świeżym powietrzu”,a także oddano do użytku Echo Arena. W 2009 roku wybudowano Liverpool Big Wheel, zaś w 2011 roku otwarto Museum of Liverpool.

Sześć lokacji w mieście tj. trzy w portowo-handlowej części miasta oraz trzy w centrum obejmujące zabytkowe budynki w 2004 roku zostały wpisane jako Liverpool Maritime Mercantile City na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W 2008 roku miasto było Europejską Stolicą Kultury.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Liverpool to węzeł kolejowy, drogowy i lotniczy, o znakomitej komunikacji nie tylko ze stolicą i pobliskim Manchesterem, ale z Anglią oraz północną Walią i południową Szkocją. Z miastem Birkenhead łączą go dwa tunele pod estuarium Mersey – Kingsway i Queensway.

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Liverpool ma dobrze rozwiniętą sieć połączeń drogowych z resztą kraju. Autostradą M62 można bezpośrednio dojechać do Manchesteru, Leeds oraz Hull, ponadto jest ona połączona z M1 i M6 które łączą północ i południe Anglii. Wykorzystując drogę krajową A59, która przechodzi w sąsiednim Wallasey w autostradę M53 o długości 30 km uzyskuje się połączenie z drogami A55 i A483,dzięki którym można dotrzeć odpowiednio do północnej i południowej Walii. Komunikacja miejska jest obsługiwana głównie przez dwóch przewoźników należących do Stagecoach Group i Arriva. Główne stacje autobusowe to Queen Square Bus Station (niedaleko stacji kolejowej Liverpool Lime Street) dla połączeń północnych oraz Liverpool One Bus Station (niedaleko Albert Dock) dla połączeń południowych.

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Liverpool posiada dwie niezależne sieci kolejowe: lokalną sieć kolei elektrycznych Merseyrail, która stanowi najwygodniejszy sposób poruszania się po mieście, a także łączy z sąsiednimi dystryktami i hrabstwami (w tym także z Manchesterem) oraz krajową sieć National Rail, która obsługuje połączenia z resztą kraju. Największą stacją kolejową w mieście jest Liverpool Lime Street, która jest umiejscowiona w samym centrum miasta. Można z niej np. pociągami Pendolino przewoźnika Virgin Trains dojechać w 2 godziny do Londynu. Na południu znajduje się stacja Liverpool South Parkway,która obsługuje połączenia z portem lotniczym Liverpool-John Lennon.

Lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Na południu miasta znajduje się Port lotniczy Liverpool-John Lennon. W 2011 roku lotnisko obsłużyło około 5,3 miliona pasażerów[21] i posiada połączenie do ponad 60 miast na świecie[22].

Wodny[edytuj | edytuj kod]

Port w Liverpoolu jest jednym z największych w kraju – głównym jeżeli chodzi o połączenia z Irlandią i wraz z portem w Manchesterze (połączonym poprzez Kanał Manchesterski) stanowią największą grupą portów po Londynie[23]. Jedną z atrakcji miasta jest podróż promem (Mersey Ferry) przez rzekę Mersey.

Zabytki i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Panorama Albert Dock
Museum of Liverpool
Superlambananas, 2010
  • Liverpool Maritime Mercantile City zespół sześciu lokacji wpisanych w 2004 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W jego skład wchodzą:
    • Pier Head obejmująca zespół trzech najbardziej znanych budynków miasta zwanych The Three Graces
    • Albert Dock na południe od Pier Head na terenie których znajdują się m.in.
    • Stanley Dock Conservation Area – zespół doków na północ od Pier Head
    • Ropewalks – południowo-zachodnia część Duke Street Conservation Area, na terenie której znajdują się najstarsze budynki w mieście m.in. centrum sztuki Bluecoat,które od ponad 290 lat służy jako miejsce różnych przedstawień i wystaw[27]
    • Commercial Quarter (Castle Street Conservation Area) obejmujący swoim zasięgiem centrum komercyjne miasta,na którym znajdują się m.in. Liverpool Town Hall oraz szereg budynków biurowych i banków wybudowanych w XIX wieku w okresie największej świetności Imperium brytyjskiego
    • Cultural Quarter (William Brown Street Conservation Area),na terenie której znajdują się m.in.
      • St George's Hall[28]
      • World Museum[29]
      • Walker Art Gallery[30]
      • Liverpool Empire Theatre[31]
  • Katedra w Liverpoolu (Cathedral Church of Christ)
  • Katedra Metropolitarna w Liverpoolu (Metropolitan Cathedral Church of Christ the King)
  • Museum of Liverpool[32]
  • bardzo popularne są licznie organizowane wycieczki śladami Beatlesów po miejscach, gdzie grał zespół m.in. The Cavern Club oraz gdzie wychowywali się i mieszkali Sir Paul McCartney oraz John Lennon a także do muzeum The Beatles Story
  • Sudley House[33]
  • Victoria Gallery & Museum[34]
  • Western Approaches – Liverpool War Museum[35]
  • Croxteth Hall[36]
  • Williamson Tunnels[37]
  • Ceri Hand Gallery[38]
  • Liverpool Playhouse[39]
  • Liverpool Philharmonic Hall[40]
  • Echo Arena
  • Speke Hall (drewniana zabudowa z XVI wieku)[41]
  • Liverpool One (największe w Wielkiej Brytanii centrum handlowe na „otwartym powietrzu”)[42]
  • stadiony piłkarskie Anfield i Goodison Park.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Liverpoolu znajdują się uczelnie takie jak:

  • University of Liverpool
  • Liverpool John Moores University[43]
  • Liverpool Hope University[44]
  • Liverpool Institute for Performing Arts[45]
  • Liverpool School of Tropical Medicine[46]
  • Liverpool Community College[47]
  • Liverpool International Language Academy[48]

Sport[edytuj | edytuj kod]

stadion Goodison Park
stadion Anfield / Shankly Gates

W Liverpoolu są dwa znane kluby piłkarskie: Liverpool F.C. („The Reds”) i Everton F.C. („The Toffees”) i jest jedynym miastem w Anglii, który posiada klub piłkarski na najwyższym szczeblu rozgrywek od samego początku ich istnienia (Everton F.C. był jednym z założycieli The Football League). Liverpool F.C., który rozgrywa swoje mecze na stadionie Anfield zdobył 18 razy mistrzostwo Anglii, zaś Everton F.C. rozgrywający swoje mecze na stadionie Goodison Park 9 razy.

W mieście swoją siedzibę ma klub koszykarski Mersey Tigers,który zdobył mistrzostwo kraju w 2011 roku, lecz obecnie rozgrywa swoje mecze na Knowsley Leisure & Culture Park w sąsiednim Huyton[49].

Poza futbolem popularne w mieście są też wyścigi konne (na torze w Aintree tuż za granicą miasta odbywają się wyścigi Grand National).

W sąsiednim Hoylake znajduje się Royal Liverpool Golf Club[50], na którym co kilka lat przemiennie z innym klubami w kraju, rozgrywany jest jeden z najważniejszych turniejów golfowych na świecie – The Open Championship. Poprzednie zawody , które były rozgrywane w tutejszym klubie w 2006 roku, wygrał Tiger Woods, następne odbędą się w 2014 roku.

Także w sąsiedniej miejscowości, tj. w Bootle rozgrywa swoje mecze drużyna baseballowa Liverpool Trojans, trzykrotny mistrz kraju,a obecnie mistrz AAA National League Champions z 2011 roku[51].

Miejscowy sportowy klub pływacki City of Liverpool Swimming Club wielokrotnie w ostatnich latach był mistrzem National Speedo League i może się poszczycić w swojej historii m.in. takimi zawodnikami jak wielokrotni medaliści Francesca Halsall, Helen i Andy Jameson, Stephen Parry oraz Michael Rock[52].

W mieście znajduje się także duży kompleks sportowy Wavertree Sports Park,w skład którego wchodzą: Liverpool Aquatics Centre, Liverpool Tennis Centre i Wavertree Athletics Centre[53].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Collins Dictionary
  2. „History of the commerce and towh of Liverpool” Thomas Baines, Liverpool 1852
  3. „civichalls.liverpool.gov.uk – Liverpool Town Hall and its history”
  4. „civichalls.liverpool.gov.uk – Liverpool Town Hall and its history”
  5. „croxteth.co.uk – Historic Hall”
  6. „History of the commerce and towh of Liverpool” Thomas Baines, Liverpool 1852
  7. „liverpoolmuseums.org.uk – History of the Old Dock ”
  8. „liverpoolmuseums.org.uk – Liverpool and the slave trade”
  9. „History of the Liverpool Privateers and Letters of Marque” Gomer Williams, 1897
  10. „alma-de-cuba.com – History”
  11. „rsblind.org.uk – Royal School for the Blind”
  12. „liverpoolmuseums.org.uk – Liverpool and the slave trade”
  13. „liverpoolcitypolice.co.uk – Liverpool City Police”
  14. „abdullahquilliamsociety.org – Abdullah Quilliam”
  15. „mersey-gateway.org – The electric tram comes to Liverpool”
  16. „visionofbritain.org.uk – 1911 Census”
  17. „liverpoolworldheritage.com – Stanley Dock Tobacco Warehouse ”
  18. „visionofbritain.org.uk – census 1931”
  19. „liverpoolmuseums.org.uk – Blitz”
  20. „mersey-gateway.org – The decline of trams in Liverpool”
  21. „caa.co.uk – UK Airport Statistics: 2011 – annual”
  22. „liverpoolairport.com – Background Information”
  23. „merseydocks.co.uk – As one”
  24. „liverpoolmuseums.org.uk – Merseyside Maritime Museum”
  25. „liverpoolmuseums.org.uk – International Slavery Museum”
  26. „beatlesstory.com – The Beatles Story”
  27. „thebluecoat.org.uk – Bluecoat”
  28. „stgeorgesliverpool.co.uk – St George's Hall”
  29. „liverpoolmuseums.org.uk – World Museum”
  30. „liverpoolmuseums.org.uk – Walker Art Gallery”
  31. „atgtickets.com – Liverpool Empire Theatre”
  32. „liverpoolmuseums.org.uk – Museum of Liverpool”
  33. „liverpoolmuseums.org.uk – Sudley House”
  34. „liv.ac.uk – Victoria Gallery & Museum”
  35. „liverpoolwarmuseum.co.uk – Liverpool War Museum”
  36. „croxteth.co.uk – Croxteth Hall”
  37. „Williamson Tunnels Heritage Centre”
  38. „cerihand.co.uk – Ceri Hand Gallery”
  39. „everymanplayhouse.com – Liverpool Playhouse”
  40. „liverpooltheatreguide.com – Philharmonic Hall”
  41. „nationaltrust.org.uk – Speke Hall”
  42. „liverpool-one.com – Liverpool One”
  43. „ljmu.ac.uk – Liverpool John Moores University”
  44. „hope.ac.uk -Liverpool Hope University”
  45. „lipa.ac.uk – Liverpool Institute for Performing Arts”
  46. „lstmliverpool.ac.uk – Liverpool School of Tropical Medicine”
  47. „liv-coll.ac.uk – Liverpool Community College”
  48. „lilalovetolearn.com – Liverpool International Language Academy”
  49. „merseytigers.com – Mersey Tigers”
  50. „royal-liverpool-golf.com – Royal Liverpool Golf Club”
  51. „liverpooltrojans.co.uk – AAA National Champions 2011”
  52. „colsc.co.uk – City of Liverpool Swimming Club”
  53. „liverpool.gov.uk – Wavertree Sports Park”