Stare Juchy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 53°55′15″N 22°10′15″E
- błąd 38 m
WD 53°55'59.9"N, 22°9'0.0"E, 53°55'19.13"N, 22°10'25.21"E
- błąd 14 m
Odległość 2057 m
Stare Juchy
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat ełcki
Gmina Stare Juchy
Sołectwo Stare Juchy
Liczba ludności (2011) 1626[1]
Strefa numeracyjna 87
Kod pocztowy 19-330
Tablice rejestracyjne NEL
SIMC 0768712
Położenie na mapie gminy Stare Juchy
Mapa konturowa gminy Stare Juchy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Stare Juchy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Stare Juchy”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Stare Juchy”
Położenie na mapie powiatu ełckiego
Mapa konturowa powiatu ełckiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Stare Juchy”
Ziemia53°55′15″N 22°10′15″E/53,920833 22,170833
Głaz narzutowy dawny ołtarz ofiarny Jaćwingów

Stare Juchy (niem. Alt Jucha, od 1938 Flieβdorf[2]) – wieś mazurska w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ełckim, w gminie Stare Juchy, przy trasie linii kolejowej GiżyckoEłkStare Juchy.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Stare Juchy, parafii rzymskokatolickiej, należącej do dekanatu Ełk – Świętej Rodziny, diecezji ełckiej oraz parafii ewangelicko-metodystycznej, należącej do okręgu wschodniego.

Położona jest nad rzeką Gawlik, na przesmyku między jeziorami: Jędzelewo, Rekąty i Ułówki.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość Jucha była znana już za czasów pogańskich z kultu religijnego[3] - składanych ofiar na leżącym w lesie, nad miejscową strugą, głazie narzutowym (obwód 11,5 m, wysokość 0,8 m). W poł. XV w. mazurscy osadnicy zakładają osadę nad jeziorem Jędzlewo Stare, lokacja ponowiona w 1461 i potwierdzona pierwszą pisemną wzmianką o "wsi już istniejącej". W 1473 lokacja Nowych Juch. W 1619 potwierdzenie istnienia ośrodka gospodarczego w szlacheckim majątku Szlachecka Jucha. Podczas epidemii dżumy w latach 1709-1711 zmarło 88 osób. W 1834 na 387 parafian jedynie 67 było Niemcami[4]. W 1868 do wsi dociera linia kolejowa. W 1914 wojska rosyjskie wycofując się w znacznym stopniu niszczą zabudowę wsi. W 1929 trzy miejscowości - Nowe Juchy (niem. Neu Jucha), Stare Juchy (Alt Jucha) i Szlacheckie Juchy (Adlig Jucha) - połączono w jedną wieś Jucha, którą w 1938 przemianowano na Flieβdorf[5]. Obecnie Stare Juchy to miejscowość letniskowa.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół pw. Trójcy Przenajświętszej z XVI wieku, przebudowany w 1885 r. i kolejny raz w XX w. Trójnawowy ze słabo rozbudowanym szczytem wschodnim, stropy bocznych naw i kolebkę centralnej pokrywają ornamenty geometryczne. Ołtarz główny z renesansowymi malowidłami z 1574 i późnogotyckim tryptykiem z 1591 oraz Grupa Ukrzyżowania z drugiej połowy XVI w. Organy barokowe z XVIII, nad emporą organową XVI wieczne pająki. Na dekorowanej dwoma rzędami blend wieży dzwony z 1664 [5].
  • Budynek dawnej szkoły polskiej z XVIII w., przebudowany w XIX w. i ponownie w XX w.
  • Zespół dworski z drugiej połowy XIX w. (neoklasycystyczny, parterowy dwór kryty dachem naczółkowym, wydłużoną facjatką i bocznymi skrzydłami, domek ogrodnika, obora, spichlerz, gorzelnia, młyn)
  • Głaz narzutowy o obw. 10,6 m, który posiada płaską powierzchnię był ołtarzem na którym Jaćwingowie składali krwawe ofiary. Podobno nazwa wsi pochodzi od krwi (juchy), która spływała po tym kamieniu[5].
  • Kamieniczki i domy na rynku (plac 500 lecia) z XIX i XX w, w tym rekonstruowana chata mazurska z podcieniami
  • Budynek dworca z II poł. XIX w. oraz stojąca na ślepym torze lokomotywa z tendrem z 1952[5].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub piłkarski Orzeł Stare Juchy, założony w 1969 roku.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

We wsi rozgrywa się akcja filmu Karate po polsku z 1983 roku oraz serial Siedlisko z 1998. O mieszkańcach wsi (wielu z nich wyemigrowało do Islandii) opowiada polsko-islandzki film dokumentalny In Touch z 2019[6].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ​ISBN 83-902165-0-7​, s. 217

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Stare Juchy w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2017-06-04] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. Historia parafii Stare Juchy
  4. Jan Bałdowski "Warmia i Mazury, mały przewodnik" Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 202-203
  5. a b c d Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​ISBN 83-7200-631-8​ s. 335
  6. FilmPolski.pl, FilmPolski [dostęp 2020-05-12] (pol.).