Tłuszczak (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tłuszczak
Steatornis caripensis[1]
von Humboldt, 1817
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

Steatornithiformes
Sharpe, 1891

Rodzina

Steatornithidae[2]
Bonaparte, 1842

Rodzaj

Steatornis[3]
von Humboldt, 1814

Gatunek

tłuszczak

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Tłuszczak[5] (Steatornis caripensis) – gatunek ptaka, jedyny przedstawiciel rzędu tłuszczakowych[5] (Steatornithiformes) i rodziny tłuszczaków[5] (Steatornithidae)[5]. Występuje w północnych i północno-zachodnich regionach Ameryki Południowej oraz w Panamie[6]. Nie jest zagrożony.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Monotypowa rodzina tłuszczaków tradycyjnie była zaliczana do lelkowych (Caprimulgiformes). Ptak ten najbliżej spokrewniony jest z nocolotami (Nyctibiidae), dawniej również zaliczanymi do lelkowych, a obecnie do własnego rzędu nocolotowych (Nyctibiiformes)[5]. Nie wyróżnia się podgatunków[6][7].

Wypchany okaz muzealny

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 40–49 cm, masa ciała 350–485 g[7]. Jest ptakiem smukłym o długich skrzydłach. Upierzenie kasztanowobrązowe z licznymi białymi plamkami; spód ciała jaśniejszy. Długi, haczykowaty, bocznie spłaszczony dziób z długimi i sztywnymi wibrysami. Tęczówka brązowa[7].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Panamie i Kolumbii na wschód po Wenezuelę, Trynidad, Gujanę i północną Brazylię oraz na południe po Ekwador, Peru i Boliwię; odnotowano go także w Kostaryce[7].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Prowadzi nocny tryb życia, dzień spędza w jaskiniach. W odróżnieniu od ptaków z rzędu lelkowych, nie odżywia się owadami, tylko owocami palm z rodzaju olejowców (Elaeis), oraz kilku tropikalnych gatunków z rodziny wawrzynowatych.

Tłuszczak jest jednym z nielicznych gatunków ptaków, które nawigują w locie przy użyciu echolokacji (wykorzystują ją również wschodnioazjatyckie salangany). W trakcie gwieździstej nocy dobrze widzi, choć gniazduje w zupełnej ciemności. To w jaskiniach orientuje się w przestrzeni za pomocą odbitego echa. Precyzja jest jednak słabsza niż u nietoperzy[8].

Gniazduje kolonijnie na półkach skalnych wysoko w górze, zwykle w ciemnych jaskiniach. W zniesieniu 2–4 jaja w Trynidadzie, 1–3 w Wenezueli. Inkubacja trwa 32–35 dni. Wysiadywaniem jaj oraz obowiązkami rodzicielskimi zajmują się oboje rodzice. Pisklęta rodzą się prawie nagie, w wieku 30 dni są pokryte puchem. Dorastają powoli ze względu na to, że są karmione owocami. Opuszczają gniazdo w wieku 88–125 dni[7].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN od 1994 roku uznaje tłuszczaka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern); wcześniej, od 1988 roku klasyfikowano go jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened). Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy ze względu na utratę siedlisk[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Steatornis caripensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Steatornithidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2011-03-27] (ang.).
  3. Steatornis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2011-03-27] (ang.).
  4. a b Steatornis caripensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  5. a b c d e Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Steatornithidae Bonaparte, 1842 - tłuszczaki - Oilbird (wersja: 2021-01-16). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-08-07].
  6. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v11.2) (ang.). [dostęp 2021-08-07].
  7. a b c d e Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. T. 5: Barn-Owls to Hummingbirds. Barcelona: Lynx Edicions, 1999, s. 251. ISBN 978-84-87334-25-2. (ang.)
  8. Henryk Szarski: Historia zwierząt kręgowych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]