Alexander von Humboldt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Alexander von Humboldt
Ilustracja
Imię i nazwisko urodzenia Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt
Data i miejsce urodzenia 14 września 1769
Berlin
Data i miejsce śmierci 6 maja 1859
Berlin
Zawód, zajęcie przyrodnik, geograf, geolog, astronom
Narodowość niemiecka
Edukacja Universität Viadrina
Alma Mater Uniwersytet w Getyndze,
Technische Universität Bergakademie Freiberg
Rodzice Alexander Georg
von Humboldt,
Maria Elizabeth Colomb
Krewni i powinowaci Wilhelm – brat
Faksymile
Odznaczenia
Order Orła Czarnego (Prusy) Order „Pour le Mérite” za Naukę i Sztukę Krzyz Wielki Orderu Zasługi Korony Bawarii Order Królewski Maksymiliana za Naukę i Sztukę Order Sokoła Białego (Saksonia-Weimar) Krzyż Wielki Cesarskiego Orderu Róży (Brazylia) Wielki Komandor Orderu Danebroga (Dania) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Karola III (Hiszpania) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Włodzimierza I klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski Order NMP z Guadalupe (Meksyk) Krzyż Wielki Orderu Chrystusa Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch)
XIX-wieczna mapa izotermiczna, sporządzona na podstawie obliczeń Humboldta

Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt (ur. 14 września 1769 w Berlinie, zm. 6 maja 1859 tamże) – niemiecki przyrodnik i podróżnik, jeden z twórców nowoczesnej geografii, młodszy brat Wilhelma von Humboldta.

Studia i podróże[edytuj | edytuj kod]

Studiował we Frankfurcie nad Odrą, Hamburgu, Freibergu, Getyndze i Jenie. W 1790 zwiedził Belgię, Holandię, Anglię i Francję wraz z Jerzym Forsterem. W latach 1792-1797 pracował w urzędach górniczych. Od 1797 poświęcił się całkowicie studiom przyrodniczym. Udał się do Francji, Hiszpanii, gdzie przebywał z botanikiem Bonplandem, a w 1799 wyjechał z nim do Ameryki Łacińskiej. W 1800 badał dorzecze Orinoko i jako pierwszy potwierdził doniesienia o naturalnym połączeniu Orinoko z Rio Negro przez bifurkację – rzekę Casiquiare. Następnie w 1801 udał się na Kubę a potem wyruszył na wyprawę w Andy. Zaczął podróż z Cartageny, następnie podążył rzeką Rio Magdalena do Bogoty. W 1802 wspiął się na kilkanaście wulkanów w Ekwadorze ze swej bazy wypadowej w Quito, w tym do wysokości ok. 5900 m na wygasły wulkan Chimborazo. Następnie kontynuując wyprawę, po przebyciu 4 tys. km dotarł do Limy. W 1803 przebywał w Meksyku, skąd wyprawił się do Hawany a następnie w drodze powrotnej do Europy popłynął do Stanów Zjednoczonych gdzie spotkał się z ówczesnym prezydentem Thomasem Jeffersonem. W latach 1807–1827 przebywał w Paryżu, gdzie poznał m.in. Carla Gustava Junga, później wykładał geografię na uniwersytecie berlińskim, a w 1829 wyprawił się wraz z Ch. Ehrenbergiem i G. Rosem w góry Uralu i Ałtaju, do chińskiej Dżungarii i w rejon Morza Kaspijskiego.

Wraz z C. Gaussem stworzył międzynarodową organizację do badań nad zjawiskami magnetycznymi, a dzięki jego inicjatywie powstał również pruski instytut meteorologiczny.

Zainteresowania i rozwój nauki[edytuj | edytuj kod]

Tablica na ścianie budynku Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku, upamiętniająca członkostwo honorowe Humboldta

Wielkość Alexandra von Humboldta opiera się na tym, że wbrew duchowi czasu dokonał syntezy wiedzy przyrodniczej z wielu różnych dziedzin i starał się w całym swoim dorobku naukowym kierować holistycznym spojrzeniem na przyrodę, badając związki nimi rządzące, w tym kładąc silny nacisk na negatywne aspekty działalności człowieka, będąc tym samym prekursorem działań na rzecz ochrony środowiska[1]. Poszedł w swych dociekaniach drogą badań doświadczalnych i wnikliwych wieloletnich obserwacji, dzięki czemu na kilku polach (geologia, astronomia, zoologia, botanika i mineralogia) zdobył znakomite wyniki. Poza tym jest on twórcą nauki o krajobrazie, klimatologii, oceanografii i geografii roślin. Interesował się również i zajmował naukami takimi jak etnografia i językoznawstwo. Jest uznawany za ostatniego człowieka, który ogarniał umysłem cały stan ówczesnej wiedzy przyrodniczej[2]. Wywarł duży wpływ na poglądy Charlesa Darwina. Od imienia badacza pochodzi nazwa jednej z planetoid(54) Alexandra.

Prace naukowe[edytuj | edytuj kod]

Naturgemälde (dosł. Obraz natury) - góra z piętrami roślinności oraz kolumnami z lewej i prawej strony z dodatkowymi informacjami o grawitacji, ciśnieniu atmosferycznym, temperaturze, składzie chemicznym itd.

Świadectwem wszechstronności Humboldta był jego 5-tomowy Kosmos, dzieło, w którym zebrana była w sposób niedościgniony cała przyrodnicza wiedza owych czasów. Pierwszy tom był podróżą po świecie zewnętrznym, od mgławic i gwiazd do wulkanów, roślin i ludzi. Drugi tom zabierał czytelnika w podróż przez historię ludzkości od starożytnych Greków do czasów najnowszych. Ostatnie trzy tomy zawierały specjalistyczną wiedzę.

Humboldt zaszczepił też naukę wieloma ideami, których realizacja przyczyniła się znacznie do jej rozwoju. Jego autorytet stał się tak wielki, że w pewnych wypadkach (np. geologii) długo przeszkadzał rozwojowi nowoczesnych kierunków.

W czasie pobytu w Paryżu opracował 34-tomowe dzieło z 2000 tablicami o swej amerykańskiej podróży pt. Voyage aux régions équinoxiales du Nouveau Continent (1805–1829). Niektóre publikacje z tego dzieła:

  • Essai sur la géographie des plantes (Esej o geografii roślin) (1807),
  • Ansichten der Natur (Obrazy natury) (1808, 2 t.),
  • Vues des Cordillères et monumens des peuples indigènes de l'Amerique (Widoki Kordylierów i zabytków ludów tubylczych Ameryki) (1810-1813),
  • Voyage aux régions équinoxiales du Nouveau Continent fit en 1799, 1800, 1801, 1802, 1803 et 1804 (1814-1831),
  • Essai politique sur l'île de Cuba (Esej polityczny o Kubie) (1826, 4 t.),
  • Essai politique sur le royaume de la Nouvelle-Espagne (Polityczny esej o Królestwie Nowej Hiszpanii) (1808-1811).

Inne publikacje:

  • Des lignes isothermes et de la distribution de la chaleur sur le globe (Linie izotermiczne i rozłożenie ciepła na Ziemi (1817),
  • Fragments de géologie et de climatologie asiatiques (1832, 2 t.),
  • Asie centrale, recherches sur les chaînes de montagne et la climatologie comparée (1843, 3 t.),
  • Reise nach dem Ural, dem Altai und dem Kaspischen Meer (Wyprawa na Ural, Ałtaj i Morze Kaspijskie) (1837–1842, 2 t.),
  • Kosmos. Entwurf einer physischen Weltgeschichte (Kosmos. Rys fizycznego opisu świata) (1845-1859, 5 t.).

Zbiorowe, dwunastotomowe wydanie dzieł Humboldta, Gesammelte Werke, ukazało się w 1889.

Zajmował się mniejszymi jednostkami fizycznogeograficznymi Ziemi. Opisał szczegółowo stepy, pustynie i lasy równikowe. Zdaniem Humboldta celem fizycznogeograficznego opisu Ziemi powinno być poznanie jedności w mnogości, badanie ogólnych praw i wewnętrznego ich związku między zjawiskami tellurystycznymi. Wprowadził pojęcia strefowości i piętrowości klimatycznej. Jako jeden z pierwszych postulował ochronę przyrody, jest twórcą określenia: „pomnik przyrody”.

Nazwy geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Jego nazwiskiem nazwano rzekę Humboldt, Hrabstwo Humboldt, jak również zimny Prąd Peruwiański (Prąd Humboldta).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zapomniany „Szekspir nauki”. Na jego cześć nazwano nawet morze na Księżycu!, SmogLab, 24 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-24] (pol.).
  2. Andrzej Wróblewski. Niemieckie powietrze. „Wiedza i Życie”, s. 67, lipiec 2009. Warszawa: Prószyński Media. ISSN 0137-8929. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrea Wulf, Człowiek, który zrozumiał naturę. Nowy świat Aleksandra von Humboldta. Wyd. Poznańskie sp. z o.o. , 2017. ​ISBN 978-83-7976-604-8

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]