Tajpan pustynny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tajpan pustynny
Oxyuranus microlepidotus
(McCoy, 1879)
Tajpan pustynny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada gady
Rząd łuskonośne
Podrząd węże
Rodzina zdradnicowate
Podrodzina  ?Hydrophiinae[1]
Rodzaj Oxyuranus
Gatunek tajpan pustynny
Zasięg występowania
Mapa występowania

Tajpan pustynny (Oxyuranus microlepidotus) – wąż z rodziny zdradnicowatych, jeden z najgroźniejszych węży jadowitych. Zamieszkuje pustynne tereny Australii. Zasięg występowania obejmuje zachodnią i południowo-zachodnią część stanu Queensland, północno-wschodnią część Australii Południowej i zachodnią część Nowej Południowej Walii.[2]

Długość może przekraczać 2 m – samce i samice osiągają podobną długość ciała.

Wąż ma zazwyczaj kolor brązowy, zielonkawo-brązowy lub czerwonawy, z ciemniejszym kolorem głowy. Żyje w norach i rozpadlinach.

Gatunek ten jest jajorodny, samice składają od 7 do 20 jaj, a ich okres inkubacji wynosi 60-80 dni. W niewoli tajpany pustynne wykazują szybki rozwój: osobniki męskie osiągają dojrzałość płciową w 16 miesiącu życia, a samice w 28 miesiącu. Jest zauważalny dymorfizm płciowy[3].

Dieta tajpana pustynnego obejmuje małe gryzonie, przede wszystkim myszy i szczury.

Jad tajpana pustynnego jest przede wszystkim neurotoksyczny, ale zawiera też elementy hemotoksyczne, wpływające na koagulację krwi. Jad tajpana pustynnego uznawany jest za najbardziej toksyczny na świecie[4], LD50 dla myszy wynosi 0,02 mg.kg-1 [5]. Długie, ostre zęby są w stanie dotrzeć (przy ugryzieniu) do naczyń krwionośnych ofiary i szybciej doprowadzić do śmierci. Węże te są jednak stosunkowo powolne i mało agresywne (znacznie mniej niż tajpany nadbrzeżne), a ich występowanie z dala od siedzib ludzkich powoduje, że nie zanotowano do tej pory oficjalnie przypadków uśmiercenia człowieka. Notowane były jednak ukąszenia, których skutki zdołano zniwelować dzięki antidotum, aczkolwiek leczenie było długotrwałe, a osoby pokąsane wracały do zdrowia przez wiele miesięcy.

Skład jadu[edytuj]

Jad tajpana pustynnego jest mieszaniną kompleksów białek oraz nie proteinowych związków, większość substancji nie została jeszcze w pełni scharakteryzowana. W jego skład wchodzą: neurotoksyny przedsynaptyczne - paradoksyna (PDX) oraz postsynaptyczne - oxylepitoxin I, α- oxytoxin I, α- scutoxin I, porażające układ nerwowy, związki przeciwzakrzepowe – meziothrombin, miotoksyny - wpływające na pracę mięśni, nefrotoksyny – uszkadzające nerki oraz hialuronidazę. Paradoksyna (PDX) należy do najbardziej silnych β-neurotoksyn, które uniemożliwiają syntezę acetylocholiny[6][7].[8][9][10]

Przypisy

  1. R. Lawson, J.B. Slowinski, B.I. Crother, F.T. Burbrink. Phylogeny of the Colubroidea (Serpentes): New evidence from mitochondrial and nuclear genes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 37 (2), s. 581–601, 2005. DOI: 10.1016/j.ympev.2005.07.016 (ang.). 
  2. Harold G.H. G. Cogger Harold G.H. G., Reptiles and amphibians of Australia, Reed New Holland, 2000, s. 907, 908.
  3. Shine Richard, Covacevich Jeanette. Ecology of Highly Venomous Snakes: the Australian Genus Oxyuranus (Elapidae). „Journalof Herpelology”. 17 (I), s. 60-69, 1983. Granville, Ohio, USA: Society for the Study of Amphibians and Reptiles. 
  4. ChrisCh. Mattison ChrisCh., ValV. Davies ValV., DavidD. Alderton DavidD., Fakty o zwierzętach świata: gady i płazy, MichałM. Brodacki (tłum.), Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008.
  5. PiotrP. Sura PiotrP., Encyklopedia współczesnych płazów i gadów, Wydawnictwo Fundacja, 2005.
  6. R.R. Kornhauser R.R., A. JA. J Hart A. JA. J, S.Reeve, A.IA. Smith A.IA., B.GB. Fry B.GB., W.CW. Hodgson W.CW. i inni, Variations in the pharmacological profile of post-synaptic neurotoxins isolated from the venoms of the Papuan (Oxyuranus scutellatus canni) and coastal (Oxyuranus scutellatus scutellatus) taipans, „Neurotoxicology”, 31;2, 2010, s. 239-243.
  7. C.Clarke, S.Kuruppu, S.S. Reeve S.S., A. IA. I Smith A. IA. I, W.CW. Hodgson W.CW. i inni, Oxylepitoxin-1, a reversible neurotoxin from the venom of the inland taipan (Oxyuranus microlepidotus)., „Peptides”, 27;11, 2006, s. 2655-2660.
  8. A.EA. Greer A.EA., Encyclopedia of Australian Reptiles : Elapidae, 2006.
  9. JulianJ. White JulianJ., JeanetteJ. Covacevich JeanetteJ., Oxyuranus microlepidotus : Venom apparatus, poisonous parts or organs, 1989.
  10. W.CW. Hodgson W.CW., C.A DalC. D. Belo C.A DalC. D., E.GE. Rowan E.GE., The neuromuscular activity of paradoxin: A presynaptic neurotoxin from the venom of the inland taipan (Oxyuranus microlepidotus), „Neuropharmacology”, 52; 5, 2007, s. 1229–1236.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]