Tajpan pustynny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tajpan pustynny
Oxyuranus microlepidotus
(McCoy, 1879)
Tajpan pustynny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada gady
Rząd łuskonośne
Podrząd węże
Rodzina zdradnicowate
Podrodzina  ?Hydrophiinae[1]
Rodzaj Oxyuranus
Gatunek tajpan pustynny
Zasięg występowania
Mapa występowania

Tajpan pustynny (Oxyuranus microlepidotus) – gatunek węża z rodziny zdradnicowatych, jeden z najgroźniejszych jadowitych węży. Zamieszkuje pustynne tereny Australii. Zasięg występowania obejmuje zachodnią i południowo-zachodnią część stanu Queensland, północno-wschodnią część Australii Południowej i zachodnią część Nowej Południowej Walii[2].

Dojrzałość płciowa osiągana jest stosunkowo szybko, samce stają się dorosłe po osiągnięciu ok. 80 cm, a samice przy ok. 100 cm. Okres inkubacji trwa 2 miesiące[3]. Gatunek ten jest jajorodny, samice składają od 7 do 20 jaj, a ich okres inkubacji wynosi 60-80 dni. W niewoli tajpany pustynne szybko rozwijają się: osobniki męskie osiągają dojrzałość płciową w 16. miesiącu życia, a samice w 28. miesiącu. Występuje dymorfizm płciowy[3].

Dieta tajpana pustynnego obejmuje małe gryzonie, przede wszystkim myszy i szczury. Tajpan pustynny żywi się głównie rodzimym gatunkiem szczura długowłosego. Dostępność tych gryzoni jest duża po silnym deszczu, są one dość ruchliwe i agresywne, co według niektórych naukowców może wiązać się z siłą jadu i sposobem polowania tajpana, który musi szybko poskromić ofiarę nim ta wyrządzi mu krzywdę lub ucieknie[4]. Selekcja pokarmu przez węża ma swoje minusy - kiedy populacja szczurów w czasie pory suchej drastycznie spada, tajpany stają się wychudzone i tracą swoją lśniącą skórę. U tego zdradnicowatego nie ma związanej z wiekiem różnicy w rodzaju pobieranego pokarmu[5].

Jad[edytuj]

Jad tajpana pustynnego jest przede wszystkim neurotoksyczny, ale zawiera też elementy hemotoksyczne, wpływające na krzepnięcie krwi. Jad tajpana pustynnego uznawany jest za najbardziej toksyczny na świecie[6], LD50 dla myszy wynosi 0,02 mg/kg[7]. Jad wykorzystuje się w licznych badaniach farmakologicznych, sprawdzając i analizując skład jadu, szukając zastosowań w medycynie. Skład jadu tajpana jest słabo przebadany, w 2005 roku znane były sekwencje aminokwasowe tylko 7 białek, wchodzących w skład jadu[8]. Neurotoksyny jadu tajpana pustynnego wykorzystywane są do badań laboratoryjnych, skupiających się na badaniu układu mięśniowo–nerwowego. Prokoagulant z jadu wykorzystywany jest do oznaczania ilości protrombiny w cytoplazmie i badaniach dotyczących koagulacji krwi[9][niejasny przypis].

Jad tajpana pustynnego jest mieszaniną kompleksowych połączeń białek oraz nieproteinowych związków, większość substancji nie została jeszcze w pełni scharakteryzowana. W jego skład wchodzą: neurotoksyny przedsynaptyczneparadoksyna (PDX) oraz postsynaptyczne – oksylepitoksyna (ang. oxylepitoxin I), oksytoksyna (ang. α- oxytoxin I) oraz skutoksyna (ang. α- scutoxin I), porażające układ nerwowy, związki przeciwzakrzepowemeziotrombina, miotoksyny – wpływające na pracę mięśni, nefrotoksyny – uszkadzające nerki oraz hialuronidazę. Paradoksyna (PDX) należy do najsilniejszych β-neurotoksyn, które uniemożliwiają syntezę acetylocholiny[10][11][12][13][14].

Ochrona gatunkowa[edytuj]

Jak każdy australijski wąż, tajpan pustynny jest chroniony prawnie, nie jest jednak wpisany na Czerwoną Listę IUCN[15]. W Australii jego status ochronny zależy od miejsca występowania. W Północnej Australii uznany jest za gatunek niezagrożony, w Queensland jako blisko zagrożony, a w Wiktorii i Nowej Południowej Walii za wymarły lub prawie wymarły[16]. Rzadko wchodzi w interakcję z człowiekiem. Mimo najsilniejszego wśród zwierząt jadu, tajpan pustynny pada ofiarą innych gatunków. Wąż mulga (Pseudechis australis) jest odporny na jad większości australijskich węży i jest znany z tego, że zjada młode tajpany pustynne[17].

Znaczenie gospodarcze gatunku[edytuj]

Tajpan ma wpływ na gospodarkę w kontekście prowadzonych nad nim badań naukowych. Antytoksyna produkowana jest przez Australijski Park Gadów i Laboratorium Surowic Commonwealth w Melbourne[18]. Oprócz tego występuje w licznych ogrodach zoologicznych, do których przyjeżdżają turyści, by obejrzeć najbardziej jadowitego węża na Ziemi[19]. Napędza to gospodarkę kraju, który czerpie zyski z turystyki.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. R. Lawson i inni, Phylogeny of the Colubroidea (Serpentes): New evidence from mitochondrial and nuclear genes, „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 37 (2), 2005, s. 581–601, DOI10.1016/j.ympev.2005.07.016 [dostęp 2017-03-20].
  2. Harold G Cogger, Reptiles and amphibians of Australia, Sydney; London: Reed New Holland, 2000, s. 907–908, ISBN 1876334339, OCLC 43580360 (ang.).
  3. a b Richard Shine, Jeanette Covacevich. Ecology of Highly Venomous Snakes: the Australian Genus Oxyuranus (Elapidae). „Journal of Herpelology”. 17 (I), s. 60–69, 1983. Granville, Ohio, USA: Society for the Study of Amphibians and Reptiles. DOI: 10.2307/1563782. 
  4. Libby Robin, Chris Dickman, Mandy Martin (red.), Desert Channels: The Impulse to Conserve, Queensland: CSIRO Publishing, 2010, s. 194, 198-199, ISBN 9780643103535 (ang.).
  5. Harry W. Greene: Snakes: The Evolution of Mystery in Nature. California: University of California Press, 1997, s. 75, 88. OCLC 940538957.
  6. Chris Mattison, Val Davies, David Alderton, Fakty o zwierzętach świata: gady i płazy, Michał Brodacki (tłum.), Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008, ISBN 9788370735845.
  7. Piotr Sura: Encyklopedia współczesnych płazów i gadów. Wydawnictwo Fundacja, 2005. ISBN 9788388887604. OCLC 69493070.
  8. Ronelle Ellen Welton, Proteomic and genomic characterisaton of venom proteins from ''Oxyuranus'' species. PhD thesis, James Cook University, 2005, s. 6 [dostęp 2017-04-26].
  9. Inchem, 2016.
  10. R. Kornhauser, A. J Hart, S.Reeve, A.I Smith, B.G Fry, W.C Hodgson. Variations in the pharmacological profile of post-synaptic neurotoxins isolated from the venoms of the Papuan (Oxyuranus scutellatus canni) and coastal (Oxyuranus scutellatus scutellatus) taipans. „Neurotoxicology”. 31 (2), s. 239–243, marzec 2010. DOI: 10.1016/j.neuro.2009.12.009. 
  11. C.Clarke, S.Kuruppu, S. Reeve, A. I Smith, W.C Hodgson. Oxylepitoxin-1, a reversible neurotoxin from the venom of the inland taipan (Oxyuranus microlepidotus). „Peptides”. 27 (11), s. 2655–2660, listopad 2006. DOI: 10.1016/j.peptides.2006.06.003. 
  12. A.E Greer, Encyclopedia of Australian Reptiles: Elapidae, 2006.
  13. Julian White, Jeanette Covacevich, Oxyuranus microlepidotus: Venom apparatus, poisonous parts or organs, inchem.org, 1989 [dostęp 2017-04-26].
  14. W.C Hodgson, C.A Dal Belo, E.G Rowan. The neuromuscular activity of paradoxin: A presynaptic neurotoxin from the venom of the inland taipan (Oxyuranus microlepidotus). „Neuropharmacology”. 52 (5), s. 1229–1236, kwiecień 2007. DOI: 10.1016/j.neuropharm.2007.01.002. 
  15. The IUCM Red List of Threatened Species, 2016.
  16. Cecilie Beatson, Inland Taipan, Oxyuranus microlepidotus - Australian Museum, Australian Museum, 30 października 2015 [dostęp 2017-04-27] (ang.).
  17. Wild Film History, 1998. The ten deadliest snakes in the world with Steve Irwin.
  18. Australian Reptile Park (autor korporatywny), Fierce Snake Habitat, Diet & Reproduction - Reptile Park, Tim Faulkner (red.), „Australian Reptile Park - Wildlife Park Sydney & Animal Encounters Australia”, 10 grudnia 2015 [dostęp 2017-04-27] (ang.).
  19. Species360, 2016.[1].

Linki zewnętrzne[edytuj]