Tajpan pustynny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tajpan pustynny
Oxyuranus microlepidotus
(McCoy, 1879)
Tajpan pustynny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada gady
Rząd łuskonośne
Podrząd węże
Rodzina zdradnicowate
Podrodzina  ?Hydrophiinae[1]
Rodzaj Oxyuranus
Gatunek tajpan pustynny
Zasięg występowania
Mapa występowania

Tajpan pustynny (Oxyuranus microlepidotus) – wąż z rodziny zdradnicowatych, jeden z najgroźniejszych węży jadowitych. Zamieszkuje pustynne tereny Australii. Zasięg występowania obejmuje zachodnią i południowo-zachodnią część stanu Queensland, północno-wschodnią część Australii Południowej i zachodnią część Nowej Południowej Walii.[2]

Długość może przekraczać 2 m – samce i samice osiągają podobną długość ciała.

Wąż ma zazwyczaj kolor brązowy, zielonkawo-brązowy lub czerwonawy, z ciemniejszym kolorem głowy. Żyje w norach i rozpadlinach.

Gatunek ten jest jajorodny, samice składają od 7 do 20 jaj, a ich okres inkubacji wynosi 60-80 dni. W niewoli tajpany pustynne wykazują szybki rozwój: osobniki męskie osiągają dojrzałość płciową w 16 miesiącu życia, a samice w 28 miesiącu. Jest zauważalny dymorfizm płciowy[3].

Dieta tajpana pustynnego obejmuje małe gryzonie, przede wszystkim myszy i szczury.

Jad tajpana pustynnego jest przede wszystkim neurotoksyczny, ale zawiera też elementy hemotoksyczne, wpływające na koagulację krwi. Jad tajpana pustynnego uznawany jest za najbardziej toksyczny na świecie[4], LD50 dla myszy wynosi 0,02 mg.kg-1 [5]. Długie, ostre zęby są w stanie dotrzeć (przy ugryzieniu) do naczyń krwionośnych ofiary i szybciej doprowadzić do śmierci. Węże te są jednak stosunkowo powolne i mało agresywne (znacznie mniej niż tajpany nadbrzeżne), a ich występowanie z dala od siedzib ludzkich powoduje, że nie zanotowano do tej pory oficjalnie przypadków uśmiercenia człowieka. Notowane były jednak ukąszenia, których skutki zdołano zniwelować dzięki antidotum, aczkolwiek leczenie było długotrwałe, a osoby pokąsane wracały do zdrowia przez wiele miesięcy.

Skład jadu[edytuj]

Jad tajpana pustynnego jest mieszaniną kompleksów białek oraz nie proteinowych związków, większość substancji nie została jeszcze w pełni scharakteryzowana. W jego skład wchodzą: neurotoksyny przedsynaptyczne - paradoksyna (PDX) oraz postsynaptyczne - oxylepitoxin I, α- oxytoxin I, α- scutoxin I, porażające układ nerwowy, związki przeciwzakrzepowe – meziothrombin, miotoksyny - wpływające na pracę mięśni, nefrotoksyny – uszkadzające nerki oraz hialuronidazę. Paradoksyna (PDX) należy do najbardziej silnych β-neurotoksyn, które uniemożliwiają syntezę acetylocholiny[6][7].[8][9][10]

Przypisy

  1. R. Lawson, J.B. Slowinski, B.I. Crother, F.T. Burbrink. Phylogeny of the Colubroidea (Serpentes): New evidence from mitochondrial and nuclear genes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 37 (2), s. 581–601, 2005. DOI: 10.1016/j.ympev.2005.07.016 (ang.). 
  2. Harold G.H.G. Cogger Harold G.H.G., Reptiles and amphibians of Australia, Reed New Holland, 2000, s. 907, 908.
  3. Shine Richard, Covacevich Jeanette. Ecology of Highly Venomous Snakes: the Australian Genus Oxyuranus (Elapidae). „Journalof Herpelology”. 17 (I), s. 60-69, 1983. Granville, Ohio, USA: Society for the Study of Amphibians and Reptiles. 
  4. ChrisCh. Mattison ChrisCh., ValV. Davies ValV., DavidD. Alderton DavidD., Fakty o zwierzętach świata: gady i płazy, MichałM. Brodacki (tłum.), Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008.
  5. PiotrP. Sura PiotrP., Encyklopedia współczesnych płazów i gadów, Wydawnictwo Fundacja, 2005.
  6. R.R. Kornhauser R.R., A. JA.J. Hart A. JA.J., S.Reeve, A.IA.I. Smith A.IA.I., B.GB.G. Fry B.GB.G., W.CW.C. Hodgson W.CW.C. i inni, Variations in the pharmacological profile of post-synaptic neurotoxins isolated from the venoms of the Papuan (Oxyuranus scutellatus canni) and coastal (Oxyuranus scutellatus scutellatus) taipans, „Neurotoxicology”, 31;2, 2010, s. 239-243.
  7. C.Clarke, S.Kuruppu, S.S. Reeve S.S., A. IA.I. Smith A. IA.I., W.CW.C. Hodgson W.CW.C. i inni, Oxylepitoxin-1, a reversible neurotoxin from the venom of the inland taipan (Oxyuranus microlepidotus)., „Peptides”, 27;11, 2006, s. 2655-2660.
  8. A.EA.E. Greer A.EA.E., Encyclopedia of Australian Reptiles : Elapidae, 2006.
  9. JulianJ. White JulianJ., JeanetteJ. Covacevich JeanetteJ., Oxyuranus microlepidotus : Venom apparatus, poisonous parts or organs, 1989.
  10. W.CW.C. Hodgson W.CW.C., C.A DalC.A.D. Belo C.A DalC.A.D., E.GE.G. Rowan E.GE.G., The neuromuscular activity of paradoxin: A presynaptic neurotoxin from the venom of the inland taipan (Oxyuranus microlepidotus), „Neuropharmacology”, 52; 5, 2007, s. 1229–1236.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]