Teleskop Hale (Mount Palomar)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Teleskop Hale w Obserwatorium na Mount Palomar

Teleskop Hale'a (Teleskop George'a Ellery'ego Hale'a) – największy teleskop obserwatorium Palomar (średnica zwierciadła: 508 cm, 200 cali). Jego nazwa pochodzi od nazwiska George'a E. Hala, jego projektanta, który w pierwszym okresie powstawania urządzenia osobiście nadzorował budowę. Budowa teleskopu, finansowana przez Fundację Rockefellera, rozpoczęła się w 1936, a zakończyła dopiero w 1948 z powodu II wojny światowej.

Teleskop Hale był największym tego typu teleskopem na świecie aż do momentu oddania do użytku BTA-6 na Kaukazie w roku 1975. Pomimo większych rozmiarów, BTA-6 nie zdołał uzyskać większej zdolności rozdzielczej (0,025 sekundy łuku). Hale'a można zatem uznać za najlepszy teleskop optyczny do czasu wybudowania Keck 1 (1993).

Zasięg Hale'a ocenia się na około 23 mag, pozwala on zatem na obserwację obiektów 6-7 mln razy słabszych od najsłabszych dostrzegalnych gołym okiem. Jego światłosiła wynosi f/3.3.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kopuła obserwatorium Palomar w którym znajduje się teleskop Hale'a.

Hale nadzorował budowę teleskopów na Mount Wilson: 60-calowego (1,5 m) w 1908 i 100-calowego (2,5 m) w 1917. Koncepcja ich budowy okazała się udana, były głównymi narzędziami badawczymi astronomii lat 20. Odkrywany ogrom wszechświata przekonywał Hala do potrzeby tworzenia jeszcze większych konstrukcji.

W roku 1928, zabezpieczył sumę 6 milionów USD z konta Fundacji Rockefellera na budowę 200-calowego teleskopu, który kierowany miał być przez Kalifornijski Instytut Technologiczny (Caltech). Na początku lat 30., na miejsce budowy wyznaczył obszar na Mount Palomar, znajdujący się na wysokości 1700 m n.p.m. Wytworzenie 200-calowego zwierciadła zlecono firmie Corning Incorporated.

Teleskop Hale po raz pierwszy użyty został 26 stycznia 1949 pod kierownictwem Edwina Hubble'a, dokonując obserwacji mgławicy NGC 2261, znanej też jako Zmienna Mgławica Hubble'a. Zrobione wówczas zdjęcia publikowane były w czasopismach popularnonaukowych, a także w magazynie Collier's Weekly 7 maja 1949.

Hale wciąż używany jest podczas każdej, bezchmurnej nocy zarówno przez Caltech jak i Cornell University, University of California oraz Jet Propulsion Laboratory. Obserwatorium zaopatrzone jest w nowoczesny sprzęt optyczny, spektroskopowy oraz komputerowy.

Zwierciadło główne[edytuj | edytuj kod]

Zwierciadło główne odlane zostało z pyrexu w Corning Incorporated w stanie Nowy Jork. Podczas odlewania szkła, forma odlewnicza uległa uszkodzeniu i pracę trzeba było przerwać. Uszkodzone zwierciadło przeznaczone zostało na doświadczenia związane z wyważaniem, a tymczasem rozpoczęto pracę nad kolejnym zwierciadłem, które po kilkumiesięcznym procesie chłodzenia osiągnęło masę wyjściową 20 ton. Przewieziono je następnie koleją do Pasadeny (podróż trwała 16 dni), gdzie zostało oszlifowane.

Do dzisiaj pozostaje drugim co do wielkości szklanym zwierciadłem odlanym w całości. Jego masa ostatecznie (po oszlifowaniu) wyniosła 14,5 tony, a jego stworzenie uważa się za jedno z najważniejszych osiągnięć technologicznych XX wieku. Teleskop Hale osiągnął niemal górną granicę możliwości tego typu konstrukcji. Zwierciadła większych rozmiarów są mniej efektywne (np. BTA-6) i pod wpływem własnego ciężaru ulegają odkształceniom, które dla zachowania odpowiedniej jakości obrazu nie powinny być większe niż 25 nanometrów. Co 18-24 miesięcy, jego powierzchnię poddaje się aluminizacji.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]