Tetyda (ocean)

Tetyda (także Ocean Tetydy, Morze Tetydy, Neotetyda) – ocean istniejący od późnego karbonu do wczesnego neogenu.

Tetyda powstała jako wielka zatoka na wschodzie Pangei, a po otwarciu swej zachodniej części zaczęła oddzielać kolejno powstające kontynenty: Laurazję od Gondwany, a następnie Afrykę od Eurazji. Tetyda uległa zamknięciu wskutek kolizji Afryki, Arabii i Indii z Eurazją. Jej miejsce zajmuje obecnie Ocean Indyjski, a jej reliktami są Morze Śródziemne, Morze Czarne, Morze Kaspijskie, Zatoka Perska i morza Archipelagu Sundajskiego^[1].

W jurze istniały dwie wielkie domeny paleobiogeograficzne – tetydzka i borealna; szczegółowa korelacja stratygraficzna faun z tych dwóch domen do dziś jest przedmiotem badań^[2]^[3]^[4]. Z osadów zdeponowanych w oceanie Tetydy po jego zamknięciu powstały pasma górskie orogenezy alpejskiej^[1].

Nazwa oceanu pochodzi od tytanidy Tetydy (Tetys), która była siostrą i żoną Okeanosa w mitologii greckiej^[1].

Szczegółowej rekonstrukcji paleogeograficznej Tetydy dokonał międzynarodowy zespół koordynowany przez Jeana Dercourta^[5].

Przypisy

1 2 3 Marta Wrzosek: ABC ewolucji. Poznań: Sorus Wydawnictwo i Drukarnia Cyfrowa, 2010, s. 232. ISBN 978-83-89949-81-3. (pol.).
↑ AnthonyA. Hallam AnthonyA., Faunal realms and facies in the Jurassic, „Palaeontology”, 12 (1), 1969, s. 1-18 .
↑ Raffaella BucefaloR.B. Palliani Raffaella BucefaloR.B., James B.J.B. Riding James B.J.B., Early Jurassic (Pliensbachian-Toarcian) Dinoflagellate Migrations and Cyst Paleoecology in the Boreal and Tethyan Realms, „Micropaleontology”, 45 (2), 1999, s. 201, DOI: 10.2307/1486113, JSTOR: 1486113 [dostęp 2026-02-19] .
↑ Bronisław A.B.A. Matyja Bronisław A.B.A., AndrzejA. Wierzbowski AndrzejA., Ammonites and ammonite stratigraphy of the uppermost Jurassic (Tithonian) of the Owadów–Brzezinki quarry (central Poland), „Volumina Jurassica”, 14, 2016, s. 65–122, DOI: 10.5604/17313708, ISSN 1731-3708 [dostęp 2026-02-19] .
↑ JeanJ. Dercourt JeanJ., Luc-EmmanuelL.E. Vricou Luc-EmmanuelL.E., BrunoB. Vrielynck BrunoB. (red.), Atlas Tethys Palaeoenvironmental Maps [online], Commission de la Carte géologique du Monde, 1993 [dostęp 2026-02-19] (ang.).

[p1-1] 1 2 3 Marta Wrzosek: ABC ewolucji. Poznań: Sorus Wydawnictwo i Drukarnia Cyfrowa, 2010, s. 232. ISBN 978-83-89949-81-3. (pol.).

[2] AnthonyA. Hallam AnthonyA., Faunal realms and facies in the Jurassic, „Palaeontology”, 12 (1), 1969, s. 1-18 .

[3] Raffaella BucefaloR.B. Palliani Raffaella BucefaloR.B., James B.J.B. Riding James B.J.B., Early Jurassic (Pliensbachian-Toarcian) Dinoflagellate Migrations and Cyst Paleoecology in the Boreal and Tethyan Realms, „Micropaleontology”, 45 (2), 1999, s. 201, DOI: 10.2307/1486113, JSTOR: 1486113 [dostęp 2026-02-19] .

[4] Bronisław A.B.A. Matyja Bronisław A.B.A., AndrzejA. Wierzbowski AndrzejA., Ammonites and ammonite stratigraphy of the uppermost Jurassic (Tithonian) of the Owadów–Brzezinki quarry (central Poland), „Volumina Jurassica”, 14, 2016, s. 65–122, DOI: 10.5604/17313708, ISSN 1731-3708 [dostęp 2026-02-19] .

[5] JeanJ. Dercourt JeanJ., Luc-EmmanuelL.E. Vricou Luc-EmmanuelL.E., BrunoB. Vrielynck BrunoB. (red.), Atlas Tethys Palaeoenvironmental Maps [online], Commission de la Carte géologique du Monde, 1993 [dostęp 2026-02-19] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]