Traktat z Tordesillas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Traktat z Tordesillas
Ilustracja
Oryginał traktatu (Biblioteka Narodowa w Lizbonie)
Państwo  Portugalia
 Hiszpania
Data utworzenia 7 czerwca 1494
Ratyfikowano 2 lipca (Kastylia), 5 września (Portugalia) 1494
Autor(zy) Aleksander VI (papież)
Sygnatariusze Ferdynand II Aragoński
Izabela I Kastylijska
Jan II Doskonały
Cel Podział nowo odkrytych zamorskich terytoriów
Podział świata między Hiszpanią a Portugalią – na fioletowo linia podziału na zachodzie (wyznaczona traktatem z Tordesillas), a na zielono na wschodzie (układ z Saragossy)

Traktat z Tordesillasumowa dotycząca podziału sfer wpływów w Nowym Świecie, podpisana przez władców Portugalii i Hiszpanii 7 czerwca 1494.

Traktat zapobiegał konfliktowi o tereny odkryte przez Krzysztofa Kolumba w Ameryce i zapewniał Portugalczykom terytoria brazylijskie jeszcze przed ich oficjalnym odkryciem. Rodzi to przypuszczenia, że poznali oni linię brzegową Ameryki Południowej znacznie wcześniej niż się to powszechnie przyjmuje.

W 1529 traktat z Tordesillas, rozstrzygający o podziale terytoriów na zachodzie, został dopełniony układem z Saragossy, który rozstrzygał o podziale stref wpływów na wschodzie.

Portugalskie roszczenia do ziem odkrytych przez Kolumba[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z wcześniejszym traktatem z Alcáçovas (1479) wszystkie nowo odkryte terytoria na południe od Wysp Kanaryjskich miały należeć do Portugalii. Dlatego też zaanektowanie przez Krzysztofa Kolumba ziem na zachodnich krańcach Atlantyku (1492) spotkało się z reakcją portugalskiego dworu. Jan II rozpoczął przygotowania do zajęcia należnych sobie terenów i mianował w tym celu admirała Francisco de Almeidę dowódcą eskadry, która miała zostać wysłana na zachodni Atlantyk. Zaniepokojeni obrotem sprawy władcy Hiszpanii rozpoczęli działania dyplomatyczne[1].

Hiszpańskie zabiegi dyplomatyczne w Watykanie[edytuj | edytuj kod]

Hiszpańska ofensywa rozpoczęła się w 1493 w Watykanie. Zgodnie ze średniowieczną tradycją, że to papież legalizował prawa europejskich monarchów do nowo odkrytych terenów[2], hiszpańscy ambasadorzy w Rzymie Bernardin de Carvajal i Ruiz de Medina podjęli działania mające na celu złagodzenie niekorzystnych dla kastylijskiego dworu konsekwencji wynikających z traktatu z Alcáçovas[3].

3 maja 1493 w papieskiej bulli Inter caetera przyznano Królestwu Hiszpanii nowo odkryte terytoria, a dzień później w kolejnym dokumencie wyznaczono linię demarkacyjną biegnącą południkowo 100 lig (ok. 320 mil) na zachód od Azorów. Uchwalenie w tak krótkim czasie tak ważnych dokumentów świadczy według badaczy o aktywnym portugalskim sprzeciwie oraz o tym, że drugi z nich uwzględniał stanowisko Lizbony[1][4].

Traktat z Tordesillas[edytuj | edytuj kod]

Niepocieszony Jan II zgodził się jednak na dalsze mediacje zakończone podpisaniem traktatu w Tordesillas. W dokumencie korygowano przebieg linii demarkacyjnej (bulle zawierały wiele błędów geograficznych), która od tej pory biegła południkowo 370 lig (ok. 1184 mil) na zachód od Wysp Zielonego Przylądka[1].

Przyznawał on de facto dzisiejszą Brazylię Portugalii jeszcze przed jej oficjalnym odkryciem, co rodzi domniemanie, że Portugalczycy dopłynęli do wybrzeży Ameryki Południowej wcześniej, niż oficjalnie się to uznaje[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Znaczenie traktatu było jednak głównie doraźne i zapobiegało otwartemu konfliktowi Portugalii i Hiszpanii. Pomimo faktu, że obowiązywał on do 1777, sami Portugalczycy złamali jego postanowienia jeszcze w XVII wieku, decydując się na ekspansję w głąb amerykańskiego interioru[1].

W roku 2007 traktat został wpisany na listę UNESCO Pamięć Świata[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d A.H.de Oliveira Marques: Historia Portugalii. T. I: Do XVII w.. Warszawa: PWN, 1987, s. 199-202. ISBN 83-01-07221-0.Sprawdź autora:1.
  2. H.B.Johnson: The Portuguese settlement of Brazil, 1500–1580. W: The Cambridge History of Latin America. T. I: Colonial Latin America. Cambridge, Nowy Jork: Cambridge University Press, 1984, s. 259. ISBN 0-521-23223-6.Sprawdź autora rozdziału:1.
  3. H.Harrisse: The Diplomatic History of America. Its First Chapter 1452-1493-1494. Londyn: Ardent Media, 1967, s. 16-26.Sprawdź autora:1.
  4. H.Harrisse: The Diplomatic History of America.... s. 27-40.Sprawdź autora:1.
  5. M.C.Eakin: Historia Ameryki Łacińskiej. Zderzenie kultur. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 86-87. ISBN 978-83-233-2808-7.Sprawdź autora:1.
  6. Treaty of Tordesillas (ang.). unesco.org. [dostęp 2013-11-17].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]