Przejdź do zawartości

Królestwo Portugalii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Królestwo Portugalii
Regnum Portugalliae
Reino de Portugal
1139–1910
Herb Flaga
Herb Flaga
Hymn: Hino da Carta
(1834-1910)
Ustrój polityczny

monarchia konstytucyjna (od 1822)[1]

Konstytucja

Konstytucja z 1822[1]

Stolica

Coimbra (1139–1255)
Lizbona (1255–1808)
Rio de Janeiro (1808–1815)
Lizbona (1815–1910)

Data powstania

1139

Data likwidacji

5 października 1910

Władca

Manuel II Patriota

Premier

António Teixeira de Sousa

Populacja
• liczba ludności


5 016 000
(1910)

Waluta

dinheiro(inne języki) (1139-1433)
real(inne języki) (1433-1910)

Język urzędowy

łacina, portugalski

Mapa opisywanego kraju
Mapa Królestwa Portugalii z 1561 roku
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Multimedia w Wikimedia Commons

Królestwo Portugalii (łac. Regnum Portugalliae, port. Reino de Portugal) – państwo portugalskie istniejące w latach 1139–1910, czyli pomiędzy przekształceniem Hrabstwa Portugalii w królestwo a republikańską rewolucją.

Historia

[edytuj | edytuj kod]
Bitwa pod Ourique, pędzla Domingosa Sequeiry

Od 1139, po zwycięstwie w bitwie pod Ourique hrabia Portugalii, Alfons I, zaczął tytułować się królem tego państwa. W 1143 na mocy traktatu w Zamorze tytuł ten został uznany przez Alfonsa VII, króla Kastylii-Leónu[2]. Utworzone królestwo dokonało rekonkwisty swojej części południowo-zachodniej[3].

 Osobny artykuł: Imperium portugalskie.

W XV wieku Portugalia rozpoczęła politykę kolonialną. Odkryto wyspy Kanaryjskie, Maderę, Azory oraz Wyspy Zielonego Przylądka[4]. W 1488 Portugalczycy, pod wodzą Bartłomieja Diasa odkryli przylądek Dobrej Nadziei[5]. W 1498 Vasco da Gama odkrył drogę morską do Indii. W 1500 rozpoczęła się kolonizacja Brazylii[4].

W 1580 po śmierci króla Henryka I władcą został król Hiszpanii Filip II Habsburg (w Portugalii Filip I), w rezultacie doszło do powstania unii personalnej między Hiszpanią a Portugalią. Z pretensjami do tronu po śmierci Henryka I wystąpił Antoni de Crato (Antoni I) jednakże został on szybko odsunięty i wygnany na Azory[6]. Prawo do tronu rościł do 1583[7].

W XVII wieku rządy Habsburgów spotykały się z coraz większym niezadowoleniem. Przyczynami były problemy finansowe Hiszpanii, jej porażki w wojnach, straty terytorialne imperium portugalskiego[8] oraz zarządzenia hrabiego Olivaresa, który odebrał Portugalii i zachodnim prowincjom Hiszpanii przywileje polityczne (zraził tym samym do siebie szlachtę i duchowieństwo), a na poddanych nałożył nowe podatki. Gdy w 1640 wybuchło powstanie w Katalonii, władze Hiszpanii zwróciły się o pomoc do Portugalczyków. Doszło też do rozruchów w Lizbonie, 1 grudnia 1640 zdobyto pałac wicekrólowej a władcą Portugalii został proklamowany Jan, książę Bragança (pod imieniem Jan IV). 28 stycznia 1641 Kortezy potwierdziły jego nominację[9]. Dało to początek nowej dynastii Bragança[8].

Gdy w 1807 Napoleon najechał Portugalię rodzina królewska przeniosła się do Rio de Janeiro. Ówczesny król Jan VI powrócił do Lizbony w 1821, z powodu powstania liberałów, rozpoczętego w 1820. Pozostawił władzę regencyjną w rękach swojego syna Piotra, który został zmuszony przez brazylijskich możnowładców do zwołania zgromadzenia ustawodawczego i wycofania wojsk portugalskich z Brazylii. Piotr zgodził się i został obwołany cesarzem Brazylii, a w 1822 formalnie państwo ogłosiło niezależność[10].

 Osobny artykuł: Miguelizm.

Po śmierci ojca w marcu 1826 brazylijski cesarz Piotr został królem Portugalii jako Piotr IV (zdołał nadać Portugalii konstytucję[11]), jednakże konstytucja brazylijska nie zezwalała na piastowanie tych urzędów jednocześnie, z tego powodu abdykował na rzecz córki, Marii II[12]. Regentem Marii miał być brat Piotra, Michał, lecz gdy ten wrócił do kraju w 1828 (przebywał na emigracji w Austrii) witany był przez lud okrzykami przychylnymi absolutyzmowi i przeciwnymi konstytucji. Gdy liberałowie, z korzystnym wynikiem wyborów do Izby Deputowanych odmówili złożenia mu przysięgi, Michał rozwiązał parlament, 18 marca przychylni mu studenci uniwersytetu w Coimbrze obwołali go królem, 25 kwietnia zrobiła to Izba Parów, a 7 czerwca zwołane przez niego Kortezy[13]. W 1831 Piotr I ustąpił z tronu Brazylii[14] i w 1832 rozpoczął wojnę domową przeciw bratu i jego zwolennikom (nazywanymi miguelistami[13][15]), w jej efekcie Michał został obalony i zmuszony do emigracji[15].

Manuel II, ostatni król Portugalii

W II połowie XIX wieku miał miejsce rozwój przemysłu, liberalizacja ustawodawstwa, wprowadzenie kodeksu cywilnego oraz w 1868 zniesienie niewolnictwa w koloniach. Tymczasem nasilały się ruchy anarchistyczne i antymonarchistyczne[16]. 3 października 1910 doszło do wybuchu rewolucji republikańskiej. Po stronie republikanów stanęło ok. 2000 żołnierzy. Wsparcie wojskowe, jakiego oczekiwał ówczesny rząd nie nadeszło, gdyż rewolucjoniści przerwali linie telegraficzne łączące Lizbonę z resztą kraju. Republikanie odcięli również drogę kolejową, by jednostki wojskowe nie dotarły na czas[17]. 5 października oficjalnie proklamowano Republikę Portugalską[18].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b Primary Sources on Copyright - Record Viewer [online], www.copyrighthistory.org [dostęp 2024-07-15].
  2. ↑ Afonso Henriques [online], Paço dos Duques [dostęp 2025-10-05] (ang.).
  3. ↑ Portugalia. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-10-05] [zarchiwizowane 2024-05-22].
  4. ↑ a b The Portuguese Colonial Empire [online], Portugal.com, 28 listopada 2021 [dostęp 2025-10-05] (ang.).
  5. ↑ Jan Balicki, Afrykanerzy, Afrykanie, Apartheid, Lindhardt og Ringhof, 13 kwietnia 2022, 2, ISBN 978-87-28-33415-7 [dostęp 2025-10-05] (pol.).
  6. ↑ Habsburg Iberia Points West | History Today [online], www.historytoday.com [dostęp 2025-10-05].
  7. ↑ António, Prior of Crato [online], British Museum [dostęp 2025-10-05] (ang.).
  8. ↑ a b Spain Recognizes Portugal's Independence | Research Starters | EBSCO Research [online], EBSCO [dostęp 2025-10-05] (ang.).
  9. ↑ Historia powszechna – Wiek XVII - wiek absolutyzmu. Biblioteka Gazety wyborczej, 2007, s. 110. ISBN 978-84-9819-807-2.
  10. ↑ Historia powszechna – Cywilizacje Wschodu (XVIII-XIX wiek). Od wielkich rewolucji do restauracji. Biblioteka Gazety wyborczej, 2007, s. 756-757. ISBN 978-84-9819-821-8.
  11. ↑ Felicidade Ramos, 225th Anniversary of the Birth of Pedro IV - The Liberator [online], Museu Nacional Soares dos Reis, 12 października 2023 [dostęp 2025-10-05] (ang.).
  12. ↑ Pedro I [online], EBSCO [dostęp 2025-10-05] (ang.).
  13. ↑ a b Jacek Bartyzel, Miguelizm [online], www.legitymizm.org [dostęp 2025-10-05] [zarchiwizowane z adresu 2025-05-13].
  14. ↑ Michael, king of Portugal, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-10-05] (ang.).
  15. ↑ a b Miguel I, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-10-05] [zarchiwizowane 2025-06-21].
  16. ↑ PORTUGALIA [online], Encyklopedia Interia [dostęp 2025-10-05] [zarchiwizowane z adresu 2025-11-17] (pol.).
  17. ↑ The Portuguese Revolution of 5 October 1910 [online], Portugal.com, 25 sierpnia 2022 [dostęp 2025-10-05] (ang.).
  18. ↑ Every 5th October, in Portugal we remember. Lest we forget. [online], The British Historical Society of Portugal.
Historia Portugalii
Państwa portugalskie
Pozostałe

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Królestwo_Portugalii&oldid=79559784”