Uhrovec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Uhrovec
Ilustracja
Kościół ewangelicki
Państwo

 Słowacja

Kraj

 trenczyński

Powiat

Bánovce nad Bebravou

Starosta

Zuzana Máčeková[1]

Powierzchnia

22,948[2] km²

Wysokość

250 m n.p.m.

Populacja
• liczba ludności


1529
(1 stycznia 2021)

Nr kierunkowy

038

Kod pocztowy

956 41

Tablice rejestracyjne

BN

Położenie na mapie kraju trenczyńskiego
Mapa konturowa kraju trenczyńskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Uhrovec”
Położenie na mapie Słowacji
Mapa konturowa Słowacji, po lewej znajduje się punkt z opisem „Uhrovec”
48°45′N 18°20′E/48,750000 18,333333
Strona internetowa

Uhrovec – duża wieś (obec) w powiecie Bánovce nad Bebravou w kraju trenczyńskim na Słowacji.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Leży w dolinie niewielkiej rzeczki Radišy, u południowo-zachodnich podnóży Gór Strażowskich, u stóp wzgórza zwanego Jankov vŕšok (533 m). Położona jest ok. 6 km na pn.-wsch. od powiatowych Bánovec nad Bebravou. Centrum wsi położone jest na wysokości ok. 250 m n.p.m.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza wzmianka o wsi pochodzi z 1258 r. W XVI w. uzyskała ona status prywatnego miasteczka z prawem organizowania targów i stała się ośrodkiem feudalnego „państwa” z siedzibą na zamku Uhrovec, należącego do rodu Zay’ów (wówczas wieś nosiła nazwę Zay-Uhrovec). Mieszkańcy, oprócz rolnictwa i hodowli, zajmowali się sadownictwem i uprawą winorośli. Istniały tu „pańskie” stawy rybne, cegielnia i gorzelnia. Siedziba Zay’ów stanowiła znaczący ośrodek kulturalny tych ziem, a gromadzona przez wiele lat biblioteka Zay’ów osiągnęła liczbę ok. 20 tys. woluminów.

Z biegiem XIX w. miasteczko zaczęło nabierać charakteru przemysłowego. W 1845 r. powstała manufaktura sukna. W 1847 r. zaczęła pracować huta szkła, która oprócz szerokiego asortymentu szkła użytkowego produkowała również szkło kryształowe i artystyczne (działała do 1914 r.). Jej właścicielem od 1874 r. była znana rodzina morawskich szklarzy, Schreiberów, którzy już wówczas byli właścicielami wielkiej firmy „J. Schreiber & Neffen” z siedzibą w Wiedniu. Huta ta uchodziła za najlepszą w byłym cesarstwie austro-węgierskim, a jej wyroby trafiały do Paryża, Londynu, a nawet do Kairu[3]. Pracował w niej m.in. jeden z pierwszych szklarskich projektantów, Štefan Šovanka, który za swe projekty uzyskał wiele nagród na międzynarodowych wystawach i konkursach[4].

W 1873 r. uruchomiono fabryczkę, produkującą kopyta szewskie i drewniane szewskie ćwieki, i równolegle drugą, wyrabiającą laski oraz drewniane rączki i uchwyty do narzędzi. W 1875 r. hrabia Albert Zay założył tu rzeźbiarską szkołę przemysłowo-artystyczną, która w następnych latach odnosiła duże sukcesy na polu krajowym jak i międzynarodowym (m.in. na wystawie światowej w Paryżu w 1889 r.). W tym czasie liczba mieszkańców wsi sięgnęła 2000 (najwięcej w dotychczasowej historii).

W stosunkowo licznym środowisku proletariackim wcześnie zaczęły funkcjonować organizacje robotnicze. W 1905 r. powstała komórka Partii Socjaldemokratycznej, która już w roku następnym zorganizowała strajk robotników fabryki lasek. Istniały tu również komórki związków zawodowych, a w okresie międzywojennym Komunistycznej Partii Czechosłowacji. Działało robotnicze towarzystwo gimnastyczne FRTJ (Federatívna robotnícka telovýchovná jednota), a także ośrodek założonej w 1923 r. w Żylinie spółdzielni Interhelpo, mającej na celu wspomaganie budowy socjalizmu w radzieckim Kirgistanie. W ramach tej akcji w 1925 r. do miasta Frunze (obecnie Biszkek) wyjechało z Uhrovca kilka rodzin, w tym rodzina przyszłego działacza komunistycznego Alexandra Dubčeka.

W latach II wojny światowej aktywny był w okolicy ruch oporu; w okolicy działała brygada partyzancka im. Jana Żiżki, która miała swe „bunkry” na niedalekim Jankovom vŕšku. Po wybuchu słowackiego powstania narodowego wielu mieszkańców wstąpiło do oddziałów powstańczych. W odwecie w dniu 4 listopada 1944 r. hitlerowcy spalili część wsi. Oddziały armii radzieckiej i rumuńskiej wyzwoliły wieś z rąk niemieckich 4 kwietnia 1945 r.

W latach po II wojnie światowej tradycje przemysłu drzewnego kontynuował zakład produkujący obudowy do radioodbiorników i telewizorów oraz zakłady przetwórstwa drzewnego "Mier".

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kasztel rodziny Zay’ów z 1613 r., pierwotnie renesansowy, później kilkakrotnie przebudowywany. M.in. w 1746 r. powstała piętrowa, emporowa kaplica, używana później jako kościół protestancki, a w 1767 r. nadbudowano w kasztelu obecne drugie piętro. W 1904 r. miała miejsce częściowa kolejna przebudowa w duchu romantycznym. Aktualnie budowla trójkondygnacyjna, murowana na nieregularnym rzucie. Główne skrzydło jednotraktowe, otwarte arkadami ku dziedzińcowi, drugie skrzydło dwutraktowe. W przyziemiu skrzydła południowo-zachodniego, pod otwartymi arkadami, zachowały się renesansowe portale. We wnętrzach sklepienia renesansowe i barokowe. Nad wejściem herb Zay’ów z datą budowy (1613). Wokół kasztelu park w stylu angielskim, z drzewami w większości miejscowego pochodzenia. Podjęta w roku 1977 generalna rewitalizacja zabytku nie została dotąd ukończona. Obecnie w kasztelu mieści się niewielkie muzeum, zawierające m.in. galerię malarstwa i ekspozycję poświęconą miejscowemu przemysłowi szklarskiemu.
  • Kościół katolicki pw. Zesłania Ducha Świętego, klasycystyczny z 1817 r. W wieży dwa cenne dzwony, jeden późnogotycki z 1511 r., drugi renesansowy z 1653 r.
  • Kościół ewangelicki z 1940 r., zbudowany wg projektu Milana Michala Harminca.
  • Budynek dawnej szkoły z przełomu XVIII i XIX w. Urodzili się w nim Ľudovít Štúr (1815-1856) i Alexander Dubček (1921-1992). Od 1965 r. narodowa pamiątka kultury. W budynku otwarta 31 października 1965 r. ekspozycja poświęcona życiu i dziełu Ľ. Štúra. Część dedykowaną A. Dubčekowi otwarto dopiero w 1995 r.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2018-06-23].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-12-20. [dostęp 2018-06-23].
  3. Historia firmy J. Schreiber & Neffen, schreiber-neffen.com [dostęp 2018-06-23] (cz.).
  4. Wg Encyklopedii rzemiosł ludowych (j. słow.) [1]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]