Starosta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Starosta – urząd związany z zarządzaniem jednostką administracyjną. W Polsce urząd starosty został wprowadzony podczas panowania króla Wacława II (1291-1305) z czeskiej dynastii Przemyślidów w celu sprawniejszego zarządzania krajem. Stanowisko to na przestrzeni lat zmieniało swoje znaczenie i funkcje, znane jest też w sąsiednich krajach. Obecnie w Polsce funkcja starosty oznacza osobę kierującą powiatem.

Formą żeńską wyrazu starosta jest starościna, który oznacza zarówno żonę starosty, jak i kobietę pełniącą ten urząd.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

We wczesnym średniowieczu prawdopodobnie starostą nazywany był naczelnik wspólnoty rodowo-terytorialnej Słowian. Nazwa ta wiąże się ze słowami stary, starzec. Po łac. nazywany był capitaneus (od caput 'głowa'), l.mn. capitanei.

Starosta w dawnej Polsce[edytuj | edytuj kod]

  1. Od XIV wieku (wprowadzenia tego urzędu przez Wacława II) do rozbiorów starosta był urzędnikiem królewskim w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim. Wyróżniano kilka rodzajów tego urzędu:
  2. W latach 1918–1939 i 1944–1950 był to podległy wojewodzie kierownik administracji ogólnej na terenie powiatu.

Tytuły odojcowskie[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie syn starosty miał prawo do tytułu odojcowskiego starościc[1], a córka starosty do tytułu starościanka[2].

Starosta we współczesnej Polsce[edytuj | edytuj kod]

Od reformy administracyjnej 1999 roku starosta jest wybierany przez radę powiatu, kieruje powiatem, reprezentuje go na zewnątrz, jest przewodniczącym zarządu powiatu oraz zwierzchnikiem[3]:

  • sekretarza powiatu, który jako zastępca (powoływany przez radę powiatu) wykonuje wszelkie kompetencje przynależne staroście z zakresu administracji, czyli kieruje starostwem powiatowym,
  • skarbnika powiatu (głównego księgowego budżetu), który jako zastępca (powoływany przez radę powiatu) wykonuje wszelkie kompetencje przynależne staroście z zakresu finansów,
  • kierowników jednostek organizacyjnych powiatu,
  • powiatowych służb, inspekcji i straży,
  • służbowych pracowników starostwa.

Kompetencje starosty i zarządu powiatu[edytuj | edytuj kod]

Podejmowanie decyzji w zakresie:

Miasto na prawach powiatu[edytuj | edytuj kod]

W przypadku miasta na prawach powiatu zadania, które ustawy nakładają na organy powiatu, wykonują organy tego miasta, wyłaniane i działające na zasadach określonych w ustawie o samorządzie gminnym i w innych przepisach prawa, które dotyczą gmin. Zatem zadania rady powiatu wykonuje rada miasta, a zadania nałożone na starostę i na zarząd powiatu – jednoosobowo prezydent miasta. Praw powiatu nie może mieć gmina, która ma burmistrza lub wójta.

Ilekroć w przepisach prawa dotyczących właściwości organów mowa jest o staroście, należy przez niego rozumieć także prezydenta miasta na prawach powiatu[4].

Inne kraje[edytuj | edytuj kod]

  • W Czechach starosta (cz. Starosta/Primátor) stoi na czele komitetu gminy i jest wybierany przez radę gminy spośród jej członków.
  • Na Słowacji starosta stoi na czele gminy, wybierany jest w wyborach powszechnych spośród jej mieszkańców.
  • Na Litwie gminy dzielą się na najmniejsze jednostki terytorialne - starostwa. Jednak starostowie są wyznaczani przez dyrektorów administracji[5].

Inne znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Zwyczajowo "starostą" nazywa się osoby, które pełnią honorowo określone funkcje w samorządach mniejszych społeczności (np. szkolnych) lub w czasie uroczystości rodzinnych i lokalnych. Na przykład:

  • starosta klasowy (w szkołach) - dziś: gospodarz klasy
  • starosta grupy, starosta roku (na studiach wyższych) - reprezentant studentów wobec władz uczelnianych (jego obowiązki to, między innymi, konsultowanie decyzji z grupą i podejmowanie działań w imieniu jej członków)
  • starosta weselny - osoba odpowiedzialna za przebieg uroczystości weselnej, występująca w imieniu państwa młodych, często w parze ze starościną, inaczej: gospodarz wesela, starszy wesela
  • starosta dożynek - osoba odpowiadająca za przebieg i oprawę uroczystości dożynek

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Witold Doroszewski (red.): starościc. W: Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2015-09-18].
  2. Witold Doroszewski (red.): starościanka. W: Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2015-09-18].
  3. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2018 r. poz. 995)
  4. Bogdan Dolnicki (red.), Ustawa o samorządzie powiatowym. Komentarz, wyd. II, ABC, 2007.
  5. Starostowie pozostają niewybieralni, Kurier Wileński, 16 czerwca 2016

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]