Upał

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy pojęcia meteorologicznego. Zobacz też: Upał (film).
Wysokie temperatury powodują wzmożone pocenie się organizmu i wzrost pragnienia związany z potrzebą uzupełnienia płynów ustrojowych.
Różnice od średniej temperatury w Europie podczas fali upałów w 2003.
Maksymalne temperatury w Europie w dniach od 28 czerwca do 4 lipca 2015.
Dla ochłody przechodniów i ochrony przed upałem stosuje się czasem kurtyny wodne; kurtyna wodna na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi, czerwiec 2015.

Upał – pojęcie meteorologiczne opisujące stan pogody, gdy temperatura powietrza przy ziemi przekracza +30 °C. W języku potocznym używane są również pojęcia „skwar”, „spiekota” i „gorąc”. Należy zauważyć, że w ciągu dnia najwyższe temperatury notuje się zwykle między godziną 15 a 18, a największe promieniowanie ultrafioletowe występuje w godzinach od 12 do 13.[1]

W każdym kraju pojęcie upał odnosi się do innych wartości temperatur, np. hiszpańska służba meteorologiczna Agencia Estatal de Meteorología definiuje upał jako okres co najmniej 3 dni z temperaturą przekraczająca 32,3 stopni.[2] W Stanach Zjednoczonych przyjęło się nazywać „upałem” okres, kiedy przez minimum trzy dni temperatura przekracza 90 °F (32,2 °C).[3]

Wg Netherlands Royal Meteorological Institute upał definiuje się jako okres co najmniej 5 dni z temperaturą 25 stopni w tym 3 z temperaturą 30 stopni.[4] Często, ale nie zawsze wiąże się to z dusznością i parnością, który charakteryzuje się wysoką temperaturą, dużą wilgotnością oraz bezwietrznością, typową dla takiego stanu.

Światowy rekord temperatury to +56,7 °C w cieniu, odnotowany w Dolinie Śmierci (Kalifornia, USA) dnia 10 lipca 1913.[5]

Polski rekord temperatury to +40,2 °C w cieniu, zanotowany 29 lipca 1921 w Prószkowie koło Opola.[6]

Fale upałów stają się coraz częstsze i intensywniejsze w ostatnich latach, z powodu globalnego ocieplenia klimatu. Podobnie jak w przypadku fali mrozów, fale upałów stanowią zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza dla dzieci i osób w podeszłym wieku, oraz osób cierpiących na przewlekłe schorzenia. Wysokie temperatury niszczą także nawierzchnie dróg, tory kolejowe oraz linie energetyczne.

Największe w ostatnich latach fale upałów w Europie miały miejsce w 2003, 2006 i 2015[7].

Upał a polskie prawo pracy[8][9][edytuj | edytuj kod]

W czasie upałów (dla pracowników pracujących w terenie otwartym, gdy temperatura osiągnie +25 °C, a dla pracowników biurowych gdy termometr pokaże +28 °C) pracodawca jest zobowiązany zapewnić wodę do picia (niezależnie od tego czy są to pracownicy etatowi, czy pracujący na umowę o dzieło lub zlecenie).

Pracodawca nie musi ale może też skrócić czas pracy lub robić częstsze lub dłuższe przerwy w pracy; w zależności od potrzeb i stanu psychofizycznego pracowników - nie może jednak z tego powodu obniżyć ich wynagrodzenia.

Polskie prawo pracy stanowi także, że jeśli w miejscu pracy występuje zbyt wysoka temperatura, i stan psychofizyczny pracownika nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków, to pracownik, bez żadnych konsekwencji finansowych, może przerwać pracę.

Przypisy

  1. Jak przygotować się na upał - broszura Rządowego Centrum Bezpieczeństwa
  2. «Golpe de calor». Emergencias 2004, UNIDAD DE CUIDADOS CRÍTICOS. SERVICIO DE MEDICINA INTERNA. HOSPITAL DE MONTECELO. PONTEVEDRA (España). 2011-06-24. Consultado el 28 de julio de 2006. (hiszp.)
  3. www.chicagotribune.com, dostęp: 21 maja 2011
  4. Nader Verklaard - Hittegolf
  5. Global Weather & Climate Extremes (ang.). World Meteorological Organization. [dostęp 2013-12-28].
  6. Źródło danych: Tablice geograficzne.
  7. W Niemczech upał wszech czasów i niszczycielskie burze - artykuł w twojapogoda.pl
  8. Upał? Można legalnie przerwać pracę - artykuł w niezależna.pl
  9. Zobacz: Kodeks pracy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]