Upał
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Canicule_Europe_2003.jpg/300px-Canicule_Europe_2003.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/NWS-NOAA_Europe_Extreme_maximum_temperature_JUN_28_-_JUL_04%2C_2015.png/300px-NWS-NOAA_Europe_Extreme_maximum_temperature_JUN_28_-_JUL_04%2C_2015.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Water_curtain_on_Piotrkowska_Street_in_%C5%81%C3%B3d%C5%BA%2C_June_2015_01.jpg/220px-Water_curtain_on_Piotrkowska_Street_in_%C5%81%C3%B3d%C5%BA%2C_June_2015_01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Refreshing_the_Heat.jpg/220px-Refreshing_the_Heat.jpg)
Upał – pojęcie meteorologiczne opisujące stan pogody, gdy temperatura powietrza przy ziemi przekracza +30 °C. W języku potocznym używane są również pojęcia „skwar”, „spiekota” i „gorąc”[1]. W ciągu dnia najwyższe temperatury notuje się zwykle między godziną 15 a 18, a największe promieniowanie ultrafioletowe występuje w godzinach od 12 do 13.[2]
W każdym kraju pojęcie upał odnosi się do innych wartości temperatur, np. hiszpańska służba meteorologiczna Agencia Estatal de Meteorología definiuje upał jako okres co najmniej 3 dni z temperaturą przekraczająca 32,3 stopni[3]. W Stanach Zjednoczonych przyjęło się nazywać „upałem” okres, kiedy przez minimum trzy dni temperatura przekracza 90 °F (32,2 °C)[4].
Według Netherlands Royal Meteorological Institute upał definiuje się jako okres co najmniej 5 dni z temperaturą 25 stopni, w tym 3 z temperaturą 30 stopni[5]. Często, ale nie zawsze wiąże się to z dusznością i parnością, który charakteryzuje się wysoką temperaturą, dużą wilgotnością oraz bezwietrznością, typową dla takiego stanu.
Światowy rekord temperatury to +56,7 °C w cieniu, odnotowany w Dolinie Śmierci (Kalifornia, USA) dnia 10 lipca 1913.[6]
Polski rekord temperatury to +40,2 °C w cieniu, zanotowany 29 lipca 1921 w Prószkowie koło Opola[7].
Fale upałów stają się coraz częstsze i intensywniejsze w ostatnich latach, z powodu globalnego ocieplenia klimatu. Podobnie jak w przypadku fali mrozów, fale upałów stanowią zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza dla dzieci i osób w podeszłym wieku, oraz osób cierpiących na przewlekłe schorzenia. Wysokie temperatury niszczą nawierzchnie dróg, tory kolejowe oraz linie energetyczne.
Największe w ostatnich latach fale upałów w Europie miały miejsce w 2003, 2006 i 2015[8].
Upał a polskie prawo pracy
[edytuj | edytuj kod]Ta sekcja od 2015-11 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
W czasie upałów (dla pracowników pracujących w terenie otwartym, gdy temperatura osiągnie +25 °C, a dla pracowników biurowych, gdy termometr pokaże +28 °C) pracodawca jest zobowiązany zapewnić wodę do picia (niezależnie od tego, czy są to pracownicy etatowi, czy pracujący na umowę o dzieło lub zlecenie).
Pracodawca nie musi, ale może też skrócić czas pracy lub robić częstsze lub dłuższe przerwy w pracy; w zależności od potrzeb i stanu psychofizycznego pracowników – nie może jednak z tego powodu obniżyć ich wynagrodzenia.
Polskie prawo pracy stanowi także, że jeśli w miejscu pracy występuje zbyt wysoka temperatura, i stan psychofizyczny pracownika nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków, to pracownik bez żadnych konsekwencji finansowych może przerwać pracę.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- upały w Indiach (2015)
- upały w Pakistanie (2015)
- rekordy klimatyczne
- rekordy klimatyczne Polski
- mróz
- chłód
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ gorąc - definicja, synonimy, przykłady użycia [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2022-07-20] (pol.).
- ↑ Jak przygotować się na upał – broszura Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.
- ↑ «Golpe de calor». Emergencias 2004, UNIDAD DE CUIDADOS CRÍTICOS. SERVICIO DE MEDICINA INTERNA. HOSPITAL DE MONTECELO. PONTEVEDRA (España). 2011-06-24. Consultado el 28 de julio de 2006. (hiszp.).
- ↑ www.chicagotribune.com. chicagotribune.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-22)]., dostęp: 21 maja 2011.
- ↑ Nader Verklaard – Hittegolf.
- ↑ Global Weather & Climate Extremes (ang.). World Meteorological Organization. [dostęp 2013-12-28].
- ↑ Źródło danych: Tablice geograficzne.
- ↑ W Niemczech upał wszech czasów i niszczycielskie burze. twojapogoda.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-07)]. – artykuł w twojapogoda.pl.