Prószków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Prószków
Rynek, kamienice
Rynek, kamienice
Herb
Herb Prószkowa
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat opolski
Gmina Prószków
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1250
Prawa miejskie 1560–1915 i od 2004
Burmistrz Róża Malik
Powierzchnia 16,22 km²
Populacja (1.01.2015)
• liczba ludności
• gęstość

2721
163,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 77
Kod pocztowy 46-060
Tablice rejestracyjne OPO
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Prószków
Prószków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Prószków
Prószków
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Prószków
Prószków
Ziemia 50°34′35″N 17°52′17″E/50,576389 17,871389
TERC
(TERYT)
5162309104
Urząd miejski
ul. Opolska 17
46-060 Prószków
Strona internetowa

Prószków (dodatkowa nazwa w j. niem. Proskau, dawniej też Prosków[1]) – miasto w województwie opolskim, w powiecie opolskim, siedziba gminy, położone 12 km na południe od Opola, historycznie leży na Górnym Śląsku. Prawa miejskie Prószków uzyskał w 1560, utracił je w 1915 i ponownie odzyskał w 2004.

Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 414: Prudnik-Opole, a obok Prószkowa przebiega autostrada A4 (jednak bez możliwości zjazdu; znajduje się tam tylko MOP kat. I, od 2006 roku[2]).

Według danych z 1 stycznia 2015 miasto liczyło 2721 mieszkańców[3].

Nazwa[edytuj]

Polską nazwę miejscowości w formie Prusków oraz niemiecką Proskau w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[4]. Nazwy Prusków i Proskau oraz Pruszków podaje także Słownik geograficzny Królestwa Polskiego[5].

Historia[edytuj]

Pozostałości murów miejskich i zamek od frontu
Prószków, 1903 r.

Najstarsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1250 r. W 1563 r. został wybudowany zamek w Prószkowie, zburzony następnie przez Szwedów w 1644 r., a odbudowa nastąpiła w 1677 roku. Do zamku należała fabryka fajansów, która przetrwała do 1850 r.. Od XVIII do początku XX wieku w Prószkowie produkowano też piwo.

W roku 1847 powstała tu Królewska Akademia Rolnicza, a w roku 1868 swoją działalność rozpoczął Królewski Instytut Pomologiczny, którego inicjator – Gustaw Stoll, jako pierwszy dyrektor uczelni, przyczynił się do rozbudowy obiektów dydaktycznych oraz powiększenia powierzchni gospodarstwa, gdzie pojawiły się szkółki i pola uprawne. Od 1871 roku powstawały kolejno: internat, mieszkania dla pracowników, przetwórnia owoców, system wodociągów nawadniających sad, cieplarnie oraz chłodnie. Następnie w 1878 założono park w celach dydaktycznych i ochronnych dla słabo odpornych odmian drzew owocowych. W 1915 roku nazwę instytutu zmieniono na „Królewska Szkoła Sadowniczo-Ogrodowa”. W roku 1924 uczelnię przekształcono na Niższą Roczną Szkołę Ogrodniczą, która działała do roku 1944.

Podczas plebiscytu w 1921 roku 1587 osób głosowało za Niemcami, a 151 za Polską[6].

Po przyłączeniu do Polski w roku 1947 powstało Państwowe Koedukacyjne Liceum Ogrodnicze, a jego następcą było Państwowe Technikum Ogrodnicze. W roku 1969 wybudowano nowoczesny budynek główny oraz internat i tak rozpoczęło działalność Zespół Szkół Ogrodniczych im. Józefa Warszewicza. Były PGR, który znajdował się w bezpośrednim sąsiedztwie przyłączono do szkoły i powstało Gospodarstwo Pomocnicze przy Zespole Szkół Ogrodniczych im. J. Warszewicza w Prószkowie, które funkcjonowało do lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Obecnie szkoła nosi nazwę Zespołu Szkół im. J. Warszewicza. Budynek szkoły oraz przyległy teren, w tym boiska sportowe, zostały wyremontowane i zmodernizowane. Obecnie Przy Zespole Szkół działa Wojewódzki Ośrodek Szkolenia Młodzieży w Piłce Nożnej. Szkoła stanowi jeden z elementów zasobów kulturowych o dużym znaczeniu dla miejscowości oraz dla regionu. Po okresie świetności Państwowego Technikum Ogrodniczego, które było kontynuacją działalności tego ośrodka ogrodnictwa, do dziś pozostały szklarnie i część budynków gospodarczych. Jeszcze w latach osiemdziesiątych uprawiano tutaj na szeroką skalę sady owocowe i szkółkarstwo. Funkcjonowała przetwórnia warzyw i owoców oraz chlewnia. Całość zabudowań związanych z dawnymi i istniejącymi szkołami i gospodarstwami nazywana jest Pomologią.

Manufaktura fajansu[edytuj]

Pierwsze manufaktury na Śląsku powstały w XVIII wieku, ta prószkowska w 1763 roku. W latach koniunktury zakład zatrudniał prawie 80 osób. Prosperity wspierał zakaz, obowiązujący od 1771 roku, importu ceramiki, kamionki i fajansu cienkościennego. Od 1784 roku właścicielem klucza prószkowskiego wraz z manufakturą stał się rząd pruski. W 1788 manufakturę wydzierżawiono Lepoldowi Prószkowskiemu oraz rozpoczęto zabiegi mające na celu uruchomienie drugiego przedsiębiorstwa. Do produkcji fajansu używano gliny z urobisk w Strzeleczkach, Zimnicach Wielkich, Chrząszczyc i Prószkowa. Produkcję prowadzono do roku 1853.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Prószkowa w 2014 roku [7].


Piramida wieku Proszkow.png

Zabytki[edytuj]

Prószkowski zamek - pałac
Stary cmentarz niemiecki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • kościół par. pw. św. Jerzego, barokowy z 1687 - XVII wieku, XIX w.
  • plebania, z XVII w., z poł. XVIII w.
  • zespół zamkowy, z XVI/XVII w., XVIII/XIX w.:
    • zamek, dawniej w rękach rodu Prószkowskich (Proskowski). Wybudowany w XVI wieku w stylu renesansowym, po zniszczeniach w XVIII wieku przebudowany w stylu barokowym
    • park
  • dom, ul. Korfantego 1, z k. XVIII w.
  • dom, ul. Zawadzkiego 36, z XVIII w., XX w.

Prószków - Pomologia

  • zajazd, ul. Opolska 9, z pocz. XX w.
  • park – arboretum.

inne zabytki:

  • budynek dawnego browaru z 1870 r., przy ulicy Zamkowej
  • dawny kościół ewangelicki z 1866 r.
  • kapliczka św. Nepomucena z 1877 r.
  • stary cmentarz niemiecki z nagrobkami z XVIII-XX wieku.

Religia[edytuj]

Ciekawostki[edytuj]

  • w dniu 29 lipca 1921 roku w Prószkowie zanotowano najwyższą temperaturę na terenie dzisiejszych ziem polskich. Termometr na wówczas niemieckiej stacji meteorologicznej pokazał plus 40,2 stopnia[10]. Do dziś rekord ten nie został pobity.
  • w Berlinie w dzielnicy Friedrichshain od 1881 roku istnieje Proskauer Strasse.

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. [1].
  2. http://www.motofakty.pl/artykul/sa-mop-y.html
  3. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2008 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118. (pol.)
  4. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.28.
  5. Prószków w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom IX (Pożajście – Ruksze) z 1888 r.
  6. Wyniki plebiscytu w powiecie opolskim.
  7. http://www.polskawliczbach.pl/Proszkow, w oparciu o dane GUS.
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 6.1.2013]. s. 99.
  9. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  10. Mizerski W., Żukowski J. (red.): Tablice geograficzne. Warszawa: Adamantan, 2001. ISBN 83-7350-025-1.

Bibliografia[edytuj]

  1. Heinrich E., Pawełczyk A., Zarys dziejów Prószkowa, Proboszcz Parafii pw. św. Jerzego w Prószkowie, 2000.
  2. Mierzejewski Zenobiusz, Park arboretum w Prószkowie, Śląskie wydawnictwo ADAN Opole 2001.
  3. Szołtysik Grzegorz, Studium zasobów przyrodniczych, krajobrazowych, i kulturowych zespołu parkowo-zabytkowego w Pomologii w gminie Prószków wraz z przyległymi gruntami, Rada Programowa Stowarzyszenia „Zielona Ziemia”, Prószków 2007.

Linki zewnętrzne[edytuj]