Wałęsizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wałęsizmy lub wałęsaliki[1][2][3] – specyficzne powiedzenia i zwroty językowe pochodzące z publicznych wypowiedzi Lecha Wałęsy lub jemu przypisywane. Wiele z nich przeniknęło na dłużej do języka polskiego i współczesnej polskiej kultury.

Wałęsizmy zazwyczaj zapadają w pamięć przez formę zbliżoną do gier słownych – często mają charakter oksymoronów (wyrażeń wewnętrznie sprzecznych), bądź nawiązują do innych form językowych (np. przysłów). Profesor Jerzy Bralczyk, odnosząc się do słów Lecha Wałęsy, określił ten sposób ekspresji słownej następująco: „Jest językowym optymistą, wierzy, że słowa będą znaczyły to, co on chce. Jego specjalność to antonimy [...] początkowo było to bardzo ożywcze, wyzwalało z nowomowy politycznej. Ale potem się przejadło”[4].

Drugą przyczyną ich popularności jest niewątpliwie fakt, iż Lech Wałęsa jest postacią publiczną, która odegrała istotną rolę w czasie przełomowym dla państwa i narodu polskiego. Stąd z jego osobą i czynami wiąże się dla Polaków duży ładunek emocjonalny. Nadmierne stosowanie tego typu sposobu wysławiania się, bywa wymieniane jako jedna z przyczyn nieomal całkowitej klęski wyborczej Lecha Wałęsy w wyborach prezydenckich z 2000[4] – wynikało to nie tyle ze znużenia i niechęci społeczeństwa (były prezydent mówił tak zasadniczo od początku swojej kariery politycznej), ale z faktu iż metafory, porównania i słowne żarty zastępowały w coraz większym stopniu istotne treści lub argumenty, których w jego publicznych wystąpieniach zaczynało brakować[4].

Niektóre wypowiedzi Lecha Wałęsy zajmowały kilkukrotnie miejsca w plebiscycie „Srebrne Usta” organizowanym od 1992 przez Polskie Radio Program III. W 1992 zajęły I miejsce, w 1993 – III miejsce, a w 1996 – II miejsce[5].

Znane wałęsizmy[edytuj | edytuj kod]

  • Jestem za, a nawet przeciw[4]
  • Odpowiem wymijająco wprost[4]
  • Zdrowie wasze w gardła nasze![1] – wypowiedziany w czasie transmisji telewizyjnej ze sztabu wyborczego, po uzyskaniu informacji, że według prognoz Lech Wałęsa wygrał wybory prezydenckie w 1990 roku. Trawestacja popularnego polskiego toastu: „Zdrowie twoje w gardło moje!”
  • Nie chcem, ale muszem![1]
  • Dodatnie i ujemne plusy[4]
  • Moja ilość trochę psuje moją jakość[1]
  • Ja już nie szukam pieniędzy za książki, bo te całkowicie udupiłem w sprawach społecznych... – przejęzyczenie; zamiast: utopiłem[5]
  • Nie można mieć pretensji do Słońca, że kręci się wokół Ziemi[1]
  • To pan w niedzielę wszedł tu jak do obory i ani be, ani me, ani kukuryku[6] – wypowiedziany w czasie drugiej telewizyjnej debaty prezydenckiej z 1995 pod adresem kontrkandydata Aleksandra Kwaśniewskiego, krytykujący jego zachowanie w studio przed debatą
  • Tonący brzytwy, chwyta się byle czego![1]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Jerzy Sławomir Mac: Oszołom kontra pachołek. Wprost nr 42/2001, 2001-10-21.
  2. H. Zgółkowa: Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny. Kurpisz 1994-2005.
  3. Jarosław Kałucki: Pierwszy kawalarz IV RP (pol.). o2.pl, 1 kwietnia 2006. [dostęp 2009-06-04].
  4. a b c d e f Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz: Kto rządził Polską?: nowy poczet władców od początków do XXI wieku. Warszawa: Wydawnictwo Świat Książki, 2007, s. 770. ISBN 978-83-7311-867-6.
  5. a b Wyniki plebiscytu „Srebrne Usta” za okres 1992-2006. www.trojkofan.trojka.info.
  6. Agnieszka Siuzdak: Wałęsa podaje nogę, czyli krótka historia debat politycznych. Gazeta Wyborcza, 2007-10-01.