Wahana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wahana ( sanskryt: वहन , trl. vahana, dosłownie "wierzchowiec" ) – w mitologii i ikonografii hinduistycznej fizyczna postać danego bóstwa, przedstawiana najczęściej w formie zwierzęcej. Znaczenie wahany bywa objaśniane przez religioznawców na gruncie totemizmu indywidualnego (nagualizmu) jako indywidualna istota opiekuńcza lub duchowy strażnik (guardian spirit), który przyjął formę zwierzęcą [1] .

Klucz powiązań[edytuj]

Bóstwa i ich wierzchowce łączono w pary, zgodnie z charakterystykami zawartymi w mitach indyjskich. Przykłady:

  • szczur w tradycji indyjskiej jest symbolem mądrości, a więc zostaje powiązana z Ganeśem, bogiem mądrości;
  • tygrys wzbudza strach, a zatem jest jakby widzialnym aspektem przerażającej bogini Durgi,
  • baran - zwierzę o porywczej i żywiołowej naturze - pojmowany jest jako wierzchowiec boga ognia (Agniego).

Recepcja w sztuce[edytuj]

Symbolizm ten jest bardzo często wykorzystywany w sztuce indyjskiej. Zwierzęta skojarzone w ten sposób z bóstwami bardzo często otaczane są kultem religijnym np. krowa (bogini Lakszmi), małpa (Hanuman, towarzysz Ramy) itp. Należy jednak zaznaczyć, że asocjacje te nie zawsze są konsekwentne, w zależności od epoki i regionu mogą występować różnice, przeniesienie symboliki itd, lecz w wielu przypadkach związki te są na tyle utrwalone, że można mówić o pewnym kanonie ikonograficznym.

Najpopularniejsze wahany[edytuj]

Vahana Bóstwo Wizerunek
Mysz Ganeśa Ganeśa jadący na myszy
Koń Budda, Rewanta , Kinnara, Ćandra , Indra, Surja (rydwan z siedmioma końmi), Kubera, Kalkin
Garuda Wisznu, Kryszna, Waisznawi. Garuda by Hyougushi in Delhi.jpg
Baran Agni, Ćandra (rydwan z 10 baranami), Warahi. Agni 18th century miniature.jpg
Byk Nandin Śiwa, Parwati, Maheśwari. Byk Nandi, wahana Śiwy.
Paw Murugan , Saraswati[2], Kumari Murugan
Pies Bhajrawa Bhajrawa z psem w tle
Łabędź Hamsa Brahma, Saraswati, Brahmini CrystalGoose.JPG
Makara Ganga, Waruna, Kama Ganga na makarze
Tygrys Ajjappan, Durga Durga Mahisasuramardini.JPG
Lwica Śnieżna pantera Durga, Rahu, Parwati. Śiva i Parvati
Słoń Ganeśa, Lakszmi[3], Indra[4], Murugan Indradeva.jpg
Orzeł Ketu
Antylopa Ćandra, bóg wiatru Waju Vayu.jpg
Sowa Lakszmi[5], Ćamunda
Bawół wodny Bóg zmarłych Jama, Warahi
Kot[6] Śaszti
Osioł Kali (demon), Muniswarar
Żółw Jamuna, Waruna
Krowa Uszas (rydwan z siedmioma krowami)
Wąż Naga, Kamakhja, Manasa
Papuga Kama
Mangusta Kubera
Gołąb Rati
Sęp Śani
Kruk Śani, Alakszmi
Śani
Koza Puszan

Przypisy

  1. IV. Człowiek i zwierzęta - o totemizmie po Lévi-Straussie / b)związki człowiek-zwierzę w totemizmie. W: Andrzej Szyjewski: Etnologia religii. Wyd. 2. Kraków: Zakład Wydawniczy "Nomos", 2008, s. 119. ISBN 978-83-60490-60-0.
  2. Hindu Devotion: Saraswati. Accessed August 10, 2007.
  3. Hindu Devotion: Lakshmi
  4. IV. Człowiek i zwierzęta - o totemizmie po Lévi-Straussie / b)związki człowiek-zwierzę w totemizmie. W: Andrzej Szyjewski: Etnologia religii. Wyd. 2. Kraków: Zakład Wydawniczy "Nomos", 2008, s. 119. ISBN 978-83-60490-60-0.
  5. Hindu Devotion: Lakshmi.
  6. Margaret Stutley's The Illustrated Dictionary of Hindu Iconography , p. 127