Weteran

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Weteran (łac. veteranus, od vetus dpn. veteris: stary)[1]żołnierz biorący udział w operacjach poza granicami państwa. W Polsce weteranem może zostać żołnierz lub funkcjonariusz, który pełnił służbę poza granicami kraju nie krócej niż sześćdziesiąt dni. Dzień 29 maja ustanowiono jako Dzień Weterana Działań poza Granicami Państwa. W 2012 roku weszła w życie ustawa, która wprowadza dwa statusy: weteran i weteran poszkodowany. Każdy żołnierz i funkcjonariusz, który spełnia kryteria może się ubiegać o przyznanie statusu.

Po roku 1918[edytuj | edytuj kod]

W okresie II Rzeczypospolitej słowo weterani odnosiło się przede wszystkim do uczestników powstania listopadowego 1831, Wiosny Ludów 1848 i powstania styczniowego 1863, którym przyznano honorowe stopnie podporuczników Wojska Polskiego i emeryturę wojskową. Polscy weterani po zakończeniu I wojny światowej (od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 roku), zwanej wielką wojną, zdobywali kunszt rzemiosła wojennego w obcych armiach sprzymierzonych oraz zaborczych. Po telegramie Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych, Józefa Piłsudskiego, z dnia 16 listopada 1918 roku, ogłaszającego powstanie państwa polskiego, tworzyli zalążki oddziałów Wojska Polskiego w latach 1918-1939, pod przywództwem Naczelnego Wodza. Status weterana otrzymali także polscy powstańcy lat 1918–1922, obrońcy RP okresu wojny polsko-bolszewickiej.

Po roku 1945[edytuj | edytuj kod]

Weterani polscy po zakończeniu II wojny światowej (1939–1945) do roku 1990 byli rozliczani ze swojej działalności wojskowej – początkowo przez Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego, Smiersz, a następnie przez Główny Zarząd Informacji i Urząd Bezpieczeństwa. Uczestników walk II WŚ i komunistycznych żołnierzy, partyzantów wojny polsko-bolszewickiej oraz hiszpańskiej wojny domowej w okresie trwania Układu Warszawskiego nazywano, i nazywa się, kombatantami. Komunistyczni bojownicy zrzeszali się w organizacji kombatanckiej ZBoWiD.

Od lat 50. XX wieku polskie siły zbrojne (PRL i RP) biorą udział w misjach pokojowych ONZ, operacjach pokojowych OTP, UE. Za swą służbę żołnierze nie uzyskiwali statusu kombatanta (ani weterana); taki stan trwał do 2012 roku.

Po roku 2012[edytuj | edytuj kod]

W Polsce z dniem 30 marca 2012 weszła w życie Ustawa o weteranach działań poza granicami państwa z dnia 19 sierpnia 2011 r[2]. Stosownie do jej przepisów, weterani to osoby biorące udział w działaniach poza granicami państwa (wojska operacyjne na froncie zewnętrznym), które mogą ubiegać się o przyznanie statusu weterana lub weterana poszkodowanego. Ustawa dotyczy żołnierzy i pracowników wojska.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]