Funkcjonariusz publiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Funkcjonariusz publiczny – podmiot, który z uwagi na szczególną pozycję zawodową lub posiadane kompetencje związane ze sprawowaniem władzy publicznej korzysta na gruncie polskiego prawa karnego ze szczególnej ochrony prawnej, ale jednocześnie podlega szczególnej odpowiedzialności karnej.

Definicja legalna[edytuj]

Według definicji legalnej zakresowej z art. 115 § 13 polskiego Kodeksu karnego funkcjonariuszem publicznym jest:

Powyższy katalog ma charakter zamknięty, co oznacza, iż za funkcjonariusza publicznego nie może zostać uznana osoba niewymieniona w cytowanym przepisie.

Podmioty korzystające z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariusza publicznego[edytuj]

Z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariusza publicznego korzystają następujące podmioty:

  • lekarz udzielający świadczeń w ramach pomocy doraźnej[1],
  • pielęgniarka i położna podczas i w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych[2],
  • osoba udzielająca pierwszej pomocy, kwalifikowanej pierwszej pomocy oraz podejmująca medyczne czynności ratunkowe[3],
  • nauczyciel, podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych[4],
  • asesor komorniczy, gdy pełni zlecone mu obowiązki zastępcy komornika, bądź prowadzi zlecone mu czynności egzekucyjne w trybie art. 33 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. 2016 poz. 1138)[5], jednakże zdania Sądu Najwyższego nie podziela doktryna[6],
  • rachmistrz spisowy w czasie wykonywania obowiązków związanych z narodowym spisem powszechnym[7],
  • sołtysi, przewodniczący zarządów osiedli i dzielnic[8],
  • pracownicy ochrony wykonujący zadania ochrony obszarów, obiektów i urządzeń podlegających obowiązkowej ochronie[9].

Wyżej wymienione podmioty nie są funkcjonariuszami publicznymi, jedynie stosuje się do nich ten sam szczególny reżim ochronny, co do funkcjonariuszy publicznych. Ponadto kodeks karny przewiduje szczególną ochronę prawną przed przestępstwami naruszenia nietykalności cielesnej (art. 222 kk) oraz znieważenia (art. 226 kk) także dla osób przybranych do pomocy funkcjonariuszowi publicznemu. Przykładem takiej osoby może być biegły lub tłumacz przysięgły podczas wykonywania czynności w ramach postępowania przed organami publicznymi.

Status prawny funkcjonariusza publicznego[edytuj]

Szczególna ochrona prawna funkcjonariusza publicznego[edytuj]

Szczególna ochrona prawna funkcjonariusza publicznego wyraża się w tym, iż określone zachowanie sprawcy przestępstwa wobec funkcjonariusza publicznego jest zagrożone karą surowszą, niż analogiczne zachowanie się sprawcy wobec innych podmiotów. Tytułem przykładu, przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej popełnione wobec funkcjonariusza publicznego zagrożone jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3 i ścigane jest z urzędu (art. 222 Kodeksu karnego). W przypadku takich czynów występuje okoliczność łagodząca w postaci niewłaściwego zachowania się funkcjonariusza. To samo przestępstwo popełnione wobec innego pokrzywdzonego zagrożone jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku, a ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego (art. 217 Kodeksu karnego).

Szczególna odpowiedzialność karna funkcjonariusza publicznego[edytuj]

Niektóre przestępstwa mogą zostać popełnione jedynie przez funkcjonariuszy publicznych. Oznacza to, iż zakres zachowań penalizowanych przez prawo karne jest w przypadku funkcjonariuszy publicznych nieco szerszy w porównaniu z innymi podmiotami. Przykładem może być przestępstwo przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków na szkodę interesu prywatnego lub publicznego (art. 231 Kodeksu karnego). Jest to przestępstwo indywidualne i może być popełnione jedynie przez funkcjonariusza publicznego. Inne osoby nie podlegają karze za takie zachowanie, o ile nie wypełnia ono jednocześnie znamion innego przestępstwa.

Prawa zrzeszania funkcjonariuszy publicznych[edytuj]

Wolności związkowe funkcjonariuszy publicznych określa Konwencja MOP nr 151 z 1978 r. Ma ona zastosowanie do wszystkich osób zatrudnionych przez władze publiczne w zakresie, w jakim nie stosuje się do nich korzystniejszych postanowień innych międzynarodowych konwencji dotyczących pracy, dopuszczalne są ograniczenia dla członków sił zbrojnych i policji (art. 1)[10].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Podstawa prawna: art. 44 ustawy z dn. 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 2017 poz. 125).
  2. Podstawa prawna: art. 11 ust. 2 ustawy z dn. 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz.U. 2016 poz. 1251).
  3. Podstawa prawna: art. 5 ust. 1 ustawy z dn. 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz.U. 2016 poz. 1868).
  4. Podstawa prawna: art. 63 ust. 1 ustawy z dn. 26 stycznia 1992 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. 2016 poz. 1379).
  5. Sąd Najwyższy: UCHWAŁA Z DNIA 30 KWIETNIA 2003 R. I KZP 12/03 (pol.). [dostęp 2010-08-03].
  6. Jarosław Majewski: XIV. W: Grzegorz Bogdan, Zbigniew Ćwiąkalski, Piotr Kardas, Jarosław Majewski, Janusz Raglewski: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz. Maria Szewczyk, Włodzimierz Wróbel, Andrzej Zoll. Wyd. 3. Warszawa: Wolters Kluwer, 2007, s. 1215-1216. ISBN 978-83-7526-599-6. (pol.)
  7. Podstawa prawna: art. 19 ust. 4 ustawy z dn. 4 marca 2010 r. o narodowym spisie powszechnym ludności i mieszkań w 2011 r. (Dz.U. 2010 nr 47 poz. 277).
  8. Podstawa prawna: art. 36 ust. 3 i art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 2016 poz. 446).
  9. Podstawa prawna: art. 42 ustawy z dn. 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (Dz.U. 2016 poz. 1432).
  10. Konwencja nr 151 dotycząca ochrony prawa organizowania się i procedury określania warunków zatrudnienia w służbie publicznej, przyjęta w Genewie 27 czerwca 1978 r. (Dziennik Ustaw 1994 Nr 22 poz. 78), teksty oryginalne i lista stron.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Scale of justice gold.png Artykuł uwzględnia ograniczony pod względem terytorialnym stan prawny na 25 lipca 2014. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.