Wierzbownica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wierzbownica
Wierzbownica: zdjęcie
Morfologia
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mirtowce
Rodzina wiesiołkowate
Rodzaj wierzbownica
Nazwa systematyczna
Epilobium L.
Sp. Pl. 347. 1753
Typ nomenklatoryczny
Epilobium hirsutum L.[2]
Wierzbownica kosmata Epilobium hirsutum
Wierzbownica czteroboczna Epilobium tetragonum s.l.
Nasiona wierzbownic zaopatrzone są w aparat lotny w postaci pęczka włosków (E. canum)

Wierzbownica (Epilobium L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny wiesiołkowatych (Onagraceae). Należy do niego ponad 220 gatunków[3] rodzimych dla strefy umiarkowanej i arktycznej obu półkul. Największe zróżnicowanie gatunkowe występuje w Ameryce Północnej i Europie[4]. 31 gatunków reprezentuje ten rodzaj w rodzimej florze Nowej Zelandii[5]. W Polsce rośnie 14 gatunków[6]. Rośliny te występują głównie w płytkich wodach, na mokradłach, ale też w suchych miejscach skalistych. Kilka gatunków z tego rodzaju bywa uprawianych w ogrodach jako rośliny ozdobne[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny zielne, rzadziej (poza Europą Środkową[7]) drewniejące u nasady, zwykle byliny, rzadko rośliny jednoroczne[4]. Pędy monopodialne[7], prosto wzniesione i osiągające do 2 m wysokości[4] lub pełzające[5]. Rozrastają się za pomocą naziemnych lub podziemnych rozłogów oddzielających się rokrocznie od rośliny macierzystej[7], także za pomocą turionów[5]. Łodygi obłe lub czterogroniaste, z liniami zbiegającymi z brzegów nasad liści. Pędy są nagie lub pokryte włoskami prostymi, czasem także gruczołkami. Należą tu gatunki o zmiennym pokroju[7].
Liście
W dolnej części pędów i na rozłogach zwykle naprzeciwległe lub okółkowe, w górze zwykle skrętoległe. Liście są zwykle pojedyncze, całobrzegie, piłkowane lub ząbkowane[7].
Kwiaty
Wyrastają pojedynczo w kątach liści lub zebrane w grono na szczycie pędu. W pąkach są wzniesione lub zwisające[5]. Dno kwiatowe (odpadające po przekwitnieniu) lejkowato wydłużone ponad wydłużoną, dolną zalążnią. Okwiat zwykle promienisty, czterokrotny. Działki kielicha cztery, jednonerwowe, nie odgięte. Korona dzwonkowata lub rozpostarta, składa się z czterech płatków, odwrotnie sercowatych i zwykle wyciętych na szczycie[7]. Korona barwy białej, żółtej, różowej, fioletowej do czerwonej[4]. Pręciki w dwóch okółkach po cztery, przy czym wewnętrzne są krótsze. Zalążnia czterokomorowa. Szyjka słupka prosta, znamię maczugowate lub 4 dzielne, o rozchylających się łatkach[7].
Owoce
Wydłużona, równowąska torebka pękająca na cztery klapy wzdłuż środków ścian bocznych. W torebkach znajduje się duża liczba nasion bezbielmowych, podłużnych, gładkich lub brodawkowatych, zaopatrzonych w aparat lotny w postaci pęczka jedwabistych białych szczecinek[7].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Większość to byliny, rzadziej rośliny jednoroczne lub dwuletnie). Kwiaty zapylane są przez owady i kolibry[4]. Nasiona rozsiewane są przez wiatr po dojrzeniu i otworzeniu się owoców. Rośliny te występują głównie w płytkich wodach, na mokradłach, ale też w suchych miejscach skalistych[4]. Wiele gatunków występuje na siedliskach inicjalnych, zarówno wilgotnych jaki i suchych. Wiele gatunków, w tym większość europejskich ma tendencje do zajmowania siedlisk zaburzonych, inicjalnych, zmienionych pod wpływem działalności człowieka.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy taksonomiczne[2]

Chamaenerion Adanson, Pyrogennema J. Lunell

Pozycja systematyczna według APweb (2001...)

Rodzaj należący do podrodziny Onagroideae, rodziny wiesiołkowatych (Onagraceae Juss.), która wraz z siostrzaną grupą krwawnicowatych (Lythraceae) wchodzi w skład rzędu mirtowców (Myrtales). Rząd należy do kladu różowych (rosids) i w jego obrębie jest kladem siostrzanym bodziszkowców[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Myrtanae Takht., rząd mirtowce (Myrtales Rchb.), podrząd Onagrineae Rchb., rodzina wiesiołkowate (Onagraceae Juss.), podrodzina Epilobioideae Wood, plemię Epilobieae Endl., podplemię Epilobiinae Torr. & A. Gray, rodzaj wierzbownica (Epilobium L.)[8].

Uwagi taksonomiczne
  • Gatunki wierzbownic często tworzą mieszańce między sobą, zdarzają się też mieszańce wielokrotne.
  • Do rodzaju wierzbownica Epilobium s. l. włączane są często w randze sekcji blisko spokrewnione rodzaje Chamerion (wierzbówka), Boisduvalia, Pyrogennema i Zauschneria.
Gatunki flory Polski[9]
Lista gatunków
Podział według systemu Wagnera[10]
  • Sekcje:
    • Sect. Boisduvalia
    • Sect. Cordylophorum
      • Subsect. Nuttalia
      • Subsect. Petrolobium
    • Sect. Crossostigma
    • Sect. Epilobiopsis
    • Sect. Epilobium (tu należy większość gatunków)
    • Sect. Xerolobium
    • Sect. Zauschneria

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-14].
  2. 2,0 2,1 Epilobium hirsutum. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-01-30].
  3. Epilobium (ang.). The Plant List. [dostęp 6 czerwca 2015].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 157. ISBN 0333748905.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Epilobium. W: Flora of New Zealand [on-line]. Landcare Research. [dostęp 2015-07-05].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular plants of Poland - a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom VIII. Warszawa: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1959, s. 219-220.
  8. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Epilobium (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30].
  9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  10. Wagner W. L: Epilobium, w: Onagraceae, The Evening Primrose Family website (ang.). 2005-2006. [dostęp 2006-05-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • P.H. Raven, T.E Raven. The genus Epilobium (Onagraceae) in Australasia: a systematic and evolutionary study. „New Zealand Dept. Sci. Industr. Res. Bull”. 1976. 216. s. 1-216. 
  • J.C Solomon. The systematics and evolution of Epilobium (Onagraceae) in South America. „Ann. Missouri Bot. Gard”. 1982. 69. s. 239-335.