Wiesiołkowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wiesiołkowate
Ilustracja
Wierzbówka kiprzyca
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd mirtowce
Rodzina wiesiołkowate
Nazwa systematyczna
Onagraceae Juss.
Gen. Pl.: 317. 1789, nom. cons.
Synonimy
  • Onagraceae Adans., Fam. Pl. 2: 81. 1763, nom. cons.[2]
  • Circaeaceae Ruthe
  • Epilobiaceae Ventenat
  • Fuchsiaceae (DC.) Lilja
  • Isnardiaceae Martynov
  • Jussiaeaceae Martynov
  • Lopeziaceae (Spach) Lilja
  • Oenotheraceae C. C. Robin[3]
Fuksja 'Multa'

Wiesiołkowate (Onagraceae Juss.) – rodzina roślin z rzędu mirtowców zawierająca około 22 rodzaje i około 656 gatunków. Rodzina kosmopolityczna, jest rozpowszechniona na całym świecie od strefy borealnej po tropikalną poza suchymi strefami Afryki i Australii. Najsilniej zróżnicowana jest w zachodniej części Ameryki Północnej i w Andach. Nazwa rodziny pochodzi od rodzaju Onagra (nazwa synonimiczna dla rodzaju Oenothera)[4]. Do rodziny należy szereg ważnych roślin ozdobnych, zwłaszcza z rodzaju fuksja, ale także klarkia, wierzbownica, wiesiołek, a niektóre gatunki z rodzaju ludwigia uprawiane są jako rośliny wodne w stawach. Jadalne są kwiaty i owoce z rodzaju fuksja oraz korzenie i liście większości gatunków z rodzaju wiesiołek. Z nasion roślin z tego ostatniego rodzaju pozyskuje się olejek stosowany w medycynie.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Ludwigia grandiflora
Pokrój 
Rośliny zielne (jednoroczne i byliny), rzadziej krzewy lub drzewa (bardzo rzadko, do 30 m wysokości), a także drewniejące pnącza[4]. Rośliny wodne (Ludwigia) zakorzenione w dnie o liściach pływających[3].
Liście 
Zwykle skrętoległe, rzadziej naprzeciwległe i okółkowe. Pojedyncze, rzadko z przylistkami u nasady, często zresztą szybko odpadającymi. Blaszka całobrzega, ząbkowana lub pierzasto klapowana[4]. Liście często zebrane przy ziemi w różyczkę liściową[3].
Kwiaty 
Kwiaty entomogamiczne lub anemogamiczne[3], zebrane w ulistnione kłosy i grona, rzadziej wiechy, rzadko też zdarza się, że kwiaty są pojedyncze. Najczęściej są promieniste, choć zdarzają się nieco grzbieciste, zwykle też są obupłciowe, rzadko jednopłciowe. Dno kwiatowe silnie wydłużone (hypancjum) z gruczołami miodnikowymi wewnątrz. Działki kielicha są zwykle 4, rzadziej od 2 do 5, przyrośnięte są do hypancjum i mogą być zielone lub kolorowe. Płatki korony występują w liczbie od dwóch do czterech (rzadko pięć lub brak ich zupełnie). Pręciki są cztery lub jest ich 8, u roślin z rodzaju Lopezia z jednym lub dwoma dodatkowymi prątniczkami. [{Zalążnia]] dolna lub wpół dolna powstaje z wielu owocolistków tworzących od dwóch do czterech (rzadko sześć) komór. Szyjka słupka pojedyncza z liczbą łatek znamienia odpowiadającą liczbie działek (zwykle czterema)[4].
Owoce 
Zwykle suche – torebka, rzadko orzech, wyjątkowo jagoda, nasiona liczne[3][4].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny przeprowadzają fotosyntezę typu C3. Przypuszczalna podstawowa liczba chromosomów dla rodziny to 11, przy czym x=(6-)7(-18)[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Przynależność rodziny do rzędu mirtowców (Myrtales) nie budzi wątpliwości, jest ona zaliczana do niego we wszystkich ważniejszych systemach klasyfikacji roślin. Jest też dobrze zdefiniowana i w jej zakresie nie zachodzą zmiany, inaczej jest jednak z zaliczanymi tu rodzajami. Badania molekularne nad filogenezą roślin tu zaliczanych spowodowały w ostatnich latach szereg zmian na tym szczeblu i tak: rozszerzono zakres rodzaju wiesiołek Oenothera włączając do niego wyodrębniane wcześniej rodzaje Calylophus, Gaura i Stenosiphon; z kolei rodzaj Chamissonia został podzielony na: Camissoniopsis, Chylisma, Chylismiella, Eremothera, Eulobus, Holmgrenia, Taraxia i Tetrapteron[4].

Pozycja według APWeb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzina siostrzana dla rodziny krwawnicowatych (Lythraceae) w obrębie rzędu mirtowców (Myrtales)[1].

mirtowce

Combretaceaetrudziczkowate





Onagraceaewiesiołkowate



Lythraceaekrwawnicowate






Myrtaceaemirtowate



Vochysiaceae





Melastomataceaezaczerniowate




Crypteroniaceae




Alzateaceae



Penaeaceae








Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne Magnoliophyta Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe Rosidae Takht., nadrząd Myrtanae Takht., rząd mirtowce Myrtales Rchb., podrząd Onagrineae Rchb., rodzina wiesiołkowate Onagraceae Juss.[5]

Podział i wykaz rodzajów[6][7][4]

Podrodzina: Ludwigioideae W. L. Wagner & Hoch (brak hypancjum)

Podrodzina: Onagroideae (hypancjum wydłużone)

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Większość rodzajów zawiera gatunki uprawiane jako rośliny ozdobne (np. Fuchsia, Ludwigia, Oenothera), niektóre są roślinami leczniczymi lub stosowane są do wyrobu kosmetyków (np. wiesiołek Oenothera).

Entomofauna związana[edytuj | edytuj kod]

Wiele roślin z rodziny wiesiołkowatych to rośliny pokarmowe postojaków, motyli z rodziny zawisakowatych, np. postojaka wiesiołkowca (Proserpinus proserpina).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-14].
  2. Reveal J. L.: Pre-1789 Vascular Plant Family Names (ang.). W: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. Alphabetical Listing by Genera of Validly Published Suprageneric Names [on-line]. University of Maryland, 2003. [dostęp 22 lipca 2006].
  3. a b c d e f Onagraceae Juss. [w:] Watson L. & M.J. Dallwitz. 1992. The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval na http://delta-intkey.com (ang.)
  4. a b c d e f g Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 348-349. ISBN 978-1-842466346.
  5. Crescent Bloom: Onagraceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-14].
  6. List of Genera in ONAGRACEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. Angiosperm Phylogeny Website. [dostęp 2018-11-10].
  7. W. L. Wagner, P. C. Hoch, Onagraceae, The Evening Primrose Family website, Smithsonian Institution [dostęp 2010-01-14] (ang.).