Wróg u bram

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wróg u bram
Enemy at the Gates / Stalingrad
Gatunek film wojenny
Rok produkcji 2001
Data premiery 7 lutego 2001 (świat), 20 kwietnia 2001 (Polska)
Kraj produkcji  Stany Zjednoczone
 Wielka Brytania
 Francja
 Irlandia
Język angielski
Czas trwania 131 min
Reżyseria Jean-Jacques Annaud
Scenariusz Jean-Jacques Annaud,
Alain Godard
Główne role Jude Law,
Joseph Fiennes,
Rachel Weisz,
Bob Hoskins,
Ed Harris
Muzyka James Horner
Zdjęcia Robert Fraisse
Produkcja Mandalay Pictures,
Paramount Pictures
Budżet 68 000 000 USD

Wróg u bram (ang. Enemy at the Gates, fr. Stalingrad) – film wojenny z 2001 roku w reż. Jeana-Jacques’a Annauda, opowiadający o fikcyjnym pojedynku snajperskim Wasilija Zajcewa z niemieckim strzelcem wyborowym podczas bitwy stalingradzkiej w 1942 roku.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Młody Wasilij Zajcew uczy się strzelać z karabinu snajperskiego od swojego dziadka na Uralu. Po pierwszej scenie akcja przesuwa się od razu do 1942 roku. Zajcew jest teraz żołnierzem Armii Czerwonej i uczestniczy w bitwie o Stalingrad. Po ciężkiej przeprawie przez Wołgę zostaje zmuszony przez oddziały zaporowe NKWD do samobójczego ataku bez broni na niemieckie pozycje i ledwo przeżywa szarżę, która rozbija się o umocnienia Wehrmachtu.

Później w tej samej okolicy pocisk czołgowy uderza w jadący szybko samochód. Kierujący nim sowiecki politruk, starszy lejtnant Daniłow, ukrywa się przed wzrokiem przeciwnika wśród licznych ciał leżących w fontannie Barmalej, przypadkowo obok Zajcewa. Ten po ocknięciu się podnosi z ziemi karabin zabitego żołnierza i wykorzystuje swoje umiejętności strzeleckie, aby zabić kilku niemieckich żołnierzy w pobliżu i zapewnić sobie oraz Daniłowowi bezpieczną ucieczkę.

Komisarz Frontu Stalingradzkiego Nikita Chruszczow przybywa do Stalingradu, aby koordynować obronę miasta i żąda od swoich podwładnych pomysłów na poprawę morale czerwonoarmistów. Daniłow sugeruje, że ludzie potrzebują „przykładu do naśladowania” i kogoś, kto da im nadzieję. Kiedy Chruszczow pyta, czy zna takich ludzi, Daniłow poleca Zajcewa. Wkrótce potem politruk zaczyna publikować w wojskowej gazecie Krasnaja Zwiezda opowieści o wyczynach młodego snajpera, które przedstawiają go jako bohatera narodowego i ikonę propagandy. Zajcew zostaje przeniesiony do dywizji snajperskiej i zaprzyjaźnia się z Daniłowem. Obaj są przy tym zainteresowani Tanią Czernową, mieszkanką Stalingradu, która na ochotnika wstąpiła do lokalnej milicji. W obawie o jej bezpieczeństwo, Daniłow wysyła ją do jednostki dekryptologów z daleka od pola bitwy, rzekomo po to, aby wykorzystać jej znajomość języka niemieckiego w tłumaczeniu przechwyconych meldunków nieprzyjaciela.

Ponieważ sowieccy snajperzy zbierają coraz większe żniwo wśród niemieckich żołnierzy, major Erwin König, znany strzelec wyborowy i szef niemieckiej szkoły snajperskiej w Zossen zostaje wysłany do Stalingradu, aby zabić Zajcewa i w ten sposób zniszczyć radzieckie morale. Tuż po przybyciu zwabia Zajcewa w pułapkę i uśmierca dwóch innych snajperów, lecz głównemu bohaterowi udaje się uciec. Kiedy dowództwo Armii Czerwonej dowiaduje się o misji Königa, wysyła jego byłego ucznia, Kulikowa, aby pomógł Zajcewowi go zlikwidować. König jednak wmanewrowuje Kulikowa i zabija go w biegu, co głęboko wstrząsa Zajcewem. Chruszczow naciska na Daniłowa, aby ten znalazł sposób na zneutralizowanie Königa, bo obecność skutecznego, niemieckiego strzelca wyborowego w mieście wywiera zły wpływ na psychikę sowieckich snajperów.

Sasza Filippow, młody chłopak i sąsiad Tani, którego dziewczyna zna od dzieciństwa, zgłasza się na ochotnika do działania jako podwójny agent, dzięki czemu będzie mógł przekazywać Königowi fałszywe informacje o miejscu pobytu Zajcewa, dając w ten sposób szansę na zorganizowanie zasadzki na majora. Zajcew wciąga Königa w pułapkę i udaje mu się go zranić, ale podczas drugiej próby zamachu zasypia po wielu nieprzespanych nocach, a jego dziennik snajperski zostaje skradziony przez wrogiego żołnierza. Niemieckie dowództwo traktuje dziennik jako dowód śmierci Zajcewa i planuje odesłać Königa do domu, lecz ten nie wierzy w to, aby ktokolwiek inny mógłby go zabić. Generał Friedrich Paulus, dowódca niemieckiej 6 Armii, zabiera nieśmiertelniki majora, aby uniemożliwić radzieckiej propagandzie wykorzystanie jego śmierci w przypadku zwycięstwa Zajcewa. König oddaje także generałowi Krzyż Zasługi Wojennej, pośmiertnie przyznany synowi niemieckiego snajpera, który jako porucznik 116 Dywizji Piechoty zginął w pierwszych dniach bitwy o Stalingrad. König nabiera podejrzeń co do roli Saszy i mówi mu, gdzie będzie przebywał, uważając, że chłopiec przekaże to Zajcewowi. W międzyczasie Tania i Zajcew zakochują się w sobie i uprawiają seks w sowieckich barakach. Zazdrosny Daniłow dyskredytuje Zajcewa w liście do swoich przełożonych.

König dostrzega Tanię i Zajcewa czekających na niego w następnym miejscu zasadzki, co potwierdza jego podejrzenia co do Saszy. Dlatego zabija chłopca, wieszając go na słupie, a Tania początkowo obwinia o jego śmierć Zajcewa. Główny bohater przysięga zabić Königa i pomścić Saszę. Wysyła Tanię i Daniłowa, aby ewakuowali matkę Saszy z miasta, lecz Tania zostaje ranna odłamkami pocisku w drodze do łodzi ewakuacyjnej. Myśląc, że dziewczyna nie żyje, Daniłow żałuje swojej zazdrości o nią i popada w zwątpienie co do sprawy komunistycznej, w którą wierzył. Znajdując Zajcewa czekającego w zasadzce na Königa, Daniłow celowo ujawnia się, aby sprowokować Niemca do oddania strzału w jego stronę i ujawnienia w ten sposób swojej pozycji, poświęcając przy tym własne życie. König, myśląc, że zabił Zajcewa, idzie przeszukać jego ciało, lecz zbyt późno zdaje sobie sprawę z tego, że wpadł w pułapkę i jest na celowniku swojego przeciwnika. Akceptując nieuchronną śmierć, König zdejmuje czapkę i zwraca się w stronę Zajcewa, który strzela mu prosto w czoło. Dwa miesiące później, po zniszczeniu wojsk niemieckich w Stalingradzie, Zajcew odnajduje Tanię w szpitalu polowym.

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Niezgodności historyczne[edytuj | edytuj kod]

Mimo, że film przedstawia historię prawdziwej bitwy, a jego główny bohater to postać historyczna, duża część fabuły jest fikcyjna lub nietrzymająca się realiów historycznych[1]. Fikcją filmową jest sama główna oś fabularna, czyli pojedynek snajperski Zajcewa z Königiem, który najprawdopodobniej nigdy nie miał miejsca. Nie ma żadnych historycznych dowodów na to, że Zajcew pojedynkował się z niemieckim snajperem w czasie bitwy o Stalingrad, ponadto ani jeden niemiecki dokument wojskowy z tamtych czasów nie wspomina o oficerze nazwiskiem König, stąd jest on prawdopodobnie postacią fikcyjną[2]. W ostatnim dialogu z generałem Paulusem König mówi o swoim synu, poległym na początku bitwy jako żołnierz 116 Dywizji Piechoty. W rzeczywistości taka jednostka nie tylko nie walczyła w Stalingradzie, ale Niemcy nie mieli nawet dywizji o tym numerze[3].

Zajcewa ukazano w filmie jako zabłąkanego na polu bitwy poborowego, wziętego do Armii Czerwonej w 1942 roku. W rzeczywistości był on zawodowym żołnierzem, od 1937 roku służącym we Flocie Pacyfiku, natomiast w 1942 roku uzyskał przeniesienie do wojsk lądowych na własną prośbę, w stopniu starszego chorążego[4]. Sasza Filippow, który w chwili śmierci w Stalingradzie miał 17 lat, w filmie jest 12-latkiem[5]. Prawdopodobnie fikcyjny pojedynek dwójki snajperów ukazano jako kluczowy dla wyniku bitwy stalingradzkiej, w której starły się milionowe armie. Dzieło Annauda nie porusza też tematu jednej z najważniejszych przyczyn klęski Niemców, czyli surowej, rosyjskiej zimy. Kontrowersje wzbudziło także ukazanie sposobu użycia przez sowieckie NKWD oddziałów zaporowych. Po premierze w Rosji film wywołał protesty weteranów II wojny światowej i niektórych deputowanych do Dumy Państwowej, którzy domagali się jego zakazania jako fałszującego historię[6][7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wasilij Zajcew: Snajper u bram Stalingradu. Wrocław: Wydawnictwo XXL, 2010. ISBN 978-83-62381-99-9.
  2. Claudia Mendes: The truth About Erwin König Sent to Stalingrad to Take on The Very Effective Soviet Snipers (ang.). War History Online, 9.02.2019. [dostęp 2020-08-26].
  3. Ron Klages, John Mulholland: Number of German divisions by front in World War II (ang.). Axis History, 19.04.2015. [dostęp 2020-08-26].
  4. Зайцев Василий Григорьевич (ros.). Герои Страны. [dostęp 2020-08-26].
  5. Краеведческий музей: Герои Сталинграда: разведчики Саша Филиппов, Анна Гузенко и Мария Ускова (ros.). Блокнот Волгоград, 2.02.2018. [dostęp 2020-08-27].
  6. "Wróg u bram", czyli rosyjski „Szeregowiec Ryan” [RECENZJA]. Tele Magazyn, 1.05.2018. [dostęp 2020-08-26].
  7. Ветераны Сталинграда требуют запретить фильм "Враг у ворот". Lenta.ru, 8.05.2001. [dostęp 2020-08-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]