Wołgograd

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wołgograd
Волгоград
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Rosja
Obwód wołgogradzki
Burmistrz Irina Gusiewa
Powierzchnia 565 km²
Wysokość 0-102 m n.p.m.
Populacja (I 2010)
• liczba ludności
• gęstość

979 617[1]
1 733,8 os./km²
Nr kierunkowy +7 (8442)
Kod pocztowy 400001-400138
Tablice rejestracyjne 34
Położenie na mapie obwodu wołgogradzkiego
Mapa lokalizacyjna obwodu wołgogradzkiego
Wołgograd
Wołgograd
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Wołgograd
Wołgograd
Ziemia48°42′N 44°31′E/48,700000 44,516667
Strona internetowa
Portal Portal Rosja

Wołgograd (ros. Волгоград, do roku 1925 Carycyn (ros. Царицын), od 10 kwietnia 1925 do 7 listopada 1961 Stalingrad (ros. Сталинград)) – miasto obwodowe w Rosji, nad dolną Wołgą. Przed przybyciem Rosjan na tereny, na których leży obecnie Wołgograd, miejscowość nazywała się Cary czin – „żółta wyspa”, tj. wysepka, na której została pierwotnie założona osada, a która została utworzona przez „żółtą rzekę” (niosącą pokłady piasku i gliny), tat. Sarysu, później nazwaną przez Rosjan Carycą[2]. Miasto w styczniu 2010 liczyło 979 617 mieszkańców przy powierzchni 565 km².

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wołgograd i okolice na mapie z roku 1979

W Wołgogradzie bierze swój początek Kanał Wołga-Don. W pobliżu miasta znajduje się elektrownia wodna i sztuczny Zbiornik Wołgogradzki, o powierzchni 3165 km² i długości ok. 540 km. Wołgograd jest ważnym węzłem kolejowym i portem lotniczym, a także ośrodkiem przemysłu maszynowego, środków transportu (ciągniki), metalurgicznego, chemicznego (głównie petrochemiczny), drzewnego oraz materiałów budowlanych. W Wołgogradzie działa 7 szkół wyższych (w tym uniwersytet).

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Wołgograd leży w strefie klimatu umiarkowanego, kontynentalnego. Zimy są zimne, a lata gorące. Średnia temperatura w Wołgogradzie według danych z wieloletnich obserwacji wynosi +8,1 °C. Najzimniejszym miesiącem jest luty (średnia temperatura −6,7 °C), a najcieplejszym lipiec (średnia temperatura +23,5 °C). Najwyższą temperaturę wynoszącą +41,1 °C zanotowano 1 sierpnia 2010 roku. Najniższą temperaturę wynoszącą −32,6 °C zanotowano 18 stycznia 2006 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Carycyn w XVIII w.

Obszar dzisiejszego Wołgogradu od XIII w. znajdował się we władaniu mongolskiej Złotej Ordy. W regionie znajdowała się stolica Złotej Ordy i jedno z największych miast ówczesnego świata – Saraj. Saraj był najeżdżany przez Timurydów i Chanat Krymski, a ostateczny upadek przyniósł podbój rosyjski. Aby zachować kontrolę nad zdobytym regionem w 1589 r. Rosjanie założyli twierdzę graniczną Carycyn, przy której wyrosła osada handlowa. Carycyn przejął po Saraju rolę głównego ośrodka regionu. Carycyn był targany buntami kozackimi. W 1670 r. został zajęty przez zrewoltowanych kozaków dońskich pod przywództwem Stieńki Razina, co było początkiem powstania kozacko-chłopskiego. W 1708 w zasięgu powstania Buławina. W 1731 r. przeprowadzono modernizację fortyfikacji. W 1774 miejsce walk rosyjsko-kozackich w czasie powstania Pugaczowa.

W 1862 Carycyn uzyskał połączenie kolejowe, w 1897 powstały zakłady metalurgiczne, a w 1900 otwarto bibliotekę miejską.

W 1917 r. silnie uprzemysłowiony Carycyn był znaczącym ośrodkiem rewolucyjnym. Latem roku następnego miasto zostało pierwszy raz otoczone przez siły antybolszewickich Kozaków dońskich pod dowództwem gen. Piotra Krasnowa, którzy jednak nie zdołali go zdobyć[3]. Drugie oblężenie Carycyna, w którym broniła się czerwona 10 Armia pod dowództwem Klimienta Woroszyłowa, prowadzone przez Krasnowa między wrześniem a październikiem 1918 r. także zakończyło się klęską Kozaków[3]. Bolszewicy, tym razem pod dowództwem Aleksandra Jegorowa, odparli także trzeci szturm Kozaków na Carycyn na przełomie r. 1918 i 1919 r.[4][5] Carycyn został zdobyty przez białe Siły Zbrojne Południa Rosji (oddziały Piotra Wrangla) w czerwcu 1919 r.[5] i ostatecznie odbity przez czerwonych w pierwszych dniach 1920 r.[6]

 Osobny artykuł: Bitwa o Carycyn.
Carycyn na początku XX w.

Nazwa Stalingrad została nadana miastu w 1925 roku na cześć Józefa Stalina, który od maja do listopada 1918 r. był w Carycynie komisarzem zajmującym się pozyskiwaniem zaopatrzenia dla Moskwy i członkiem rady kierującej obroną miasta[3].

W dniach od 17 lipca 1942 roku do 2 lutego 1943 roku o miasto toczyły się zażarte walki (bitwa stalingradzka), które zakończyły się całkowitym zniszczeniem niemieckiej 6 Armii i kapitulacją jej resztek w dniach 30 stycznia – 2 lutego 1943 roku.

 Osobny artykuł: Bitwa stalingradzka.

W roku 1961 w ramach destalinizacji miastu nadano nazwę pochodzącą od nazwy rzeki.

W styczniu 2013 roku rada miejska uchwaliła, że w dniach związanych z historią II wojny światowej miasto będzie oficjalnie używać nazwy Stalingrad. Wybrano sześć dni w roku[7]:

  • 2 lutego – rocznica bitwy stalingradzkiej
  • 9 maja – rocznica kapitulacji Niemiec
  • 22 czerwca – rocznica agresji Niemiec na ZSRR
  • 23 sierpnia – rocznica bombardowania miasta
  • 2 września – rocznica zakończenia II wojny światowej
  • 19 listopada – umowna rocznica rozpoczęcia radzieckiej kontrofensywy

W 2013 w Wołgogradzie miały miejsce trzy zamachy samobójcze: zamach w autobusie 21 października oraz na dworcu kolejowym i w trolejbusie miejskim 29 i 30 grudnia.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

  • 1720 – 408
  • 1811 – 3,8 tys.[8]
  • 1856 – 7,2 tys.[8]
  • 1897 – 55,2 tys.[8], w tym 119 Polaków[9] (0,22%)
  • 1926 – 147,9 tys.
  • 1939 – 445,3 tys.[8]
  • 1945 – 1,5 tys.[potrzebny przypis]
  • 1959 – 591,0 tys.
  • 1970 – 818,0 tys.
  • 1979 – 926,0 tys.
  • 1989 – 998,9 tys.
  • 2010 – 979,6 tys., w tym: Rosjanie – 92%, Ormianie – 1,5%, Ukraińcy – 1,2%, Tatarzy – 1%[10]

Polacy w Wołgogradzie[edytuj | edytuj kod]

Według carskich danych w 1897 Polacy stanowili 0,22% mieszkańców miasta. W Carycynie urodził się polski fotograf Paweł Mystkowski, a dorastał tu harcmistrz i żeglarz Witold Bublewski. U schyłku okresu zaborów lub jeszcze niedługo po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w Carycynie pracowali m.in. Józef Krzyżanowski, Juliusz Morawski i Ignacy Bujnicki. W czasie I wojny światowej więziony był tu przez Rosjan Bronisław Filipczak.

W 1942 w bitwie pod Stalingradem zginął tenisista Adam Baworowski.

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działają tramwaje, port lotniczy oraz stacja kolejowa.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. dane Federalnej Służby Statystyki Państwowej na 1 stycznia 2010.
  2. Cienkowski, W. P., Sekrety imion własnych, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1965, s. 135.
  3. a b c P. Kenez, Red Attack, White Resistance: Civil War in South Russia 1918, New Academia Publishing, Washington DC 2004, ISBN 09744493457, s. 173–174.
  4. Evan Mawdsley, Wojna domowa w Rosji 1917-1920, Monika Popławska (tłum.), Warszawa: Bellona, 2010, s. 210, ISBN 978-83-11-11638-2, OCLC 750846354.
  5. a b J. D. Smele, The „Russian” Civil Wars 1916-1926. Ten Years That Shook the World, Hurst&Company, London 2015, ​ISBN 978-1-84904-721-0​, s. 123–124.
  6. J. D. Smele, The „Russian” Civil Wars 1916-1926. Ten Years That Shook the World, Hurst&Company, London 2015, ​ISBN 978-1-84904-721-0​, s. 137.
  7. Wacław Radziwinowicz: Wołgograd znów będzie Stalingradem. Przez sześć dni w roku Cały tekst: http://wyborcza.pl/1,75477,13330027,Wolgograd_znow_bedzie_Stalingradem__Przez_szesc_dni.html#ixzz2JeOBum6o (pol.). Gazeta Wyborcza, 2013-02-01. [dostęp 2013-02-01].
  8. a b c d Народная энциклопедия „Мой город”. Волгоград (Волгоградская область), www.mojgorod.ru [dostęp 2018-04-07].
  9. Demoscope Weekly – Annex. Statistical indicators reference, www.demoscope.ru [dostęp 2018-04-07].
  10. [1].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]