Yalda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Yalda w rodzinie we wsi Farimak w północnoirańskiej prowincji Mazandaran. Na stole tradycyjne potrawy

Yalda, Noc Yalda (niekiedy Wigilia Jalda, pers یلدا, شب یلدا lub شب چله) – tradycyjne święto o rodowodzie przedzaratusztriańskim przypadające w noc przesilenia zimowego na półkuli północnej, obchodzone głównie w Iranie, ale również krajach dawnej PersjiAfganistanie, Tadżykistanie, Uzbekistanie, Turkmenistanie, Azerbejdżanie i Armenii, a także wśród diaspory tych krajów.

Tradycja[edytuj | edytuj kod]

Poezja czytana podczas Nocy Yalda w Iranie

Yalda to święto o charakterze domowym, w które przyjaciele i rodzina spotykają się najczęściej u najstarszych członków rodziny, czyli u dziadków[1]. Dla Irańczyków święto to kończy jesień, a rozpoczyna 40-dniowy okres zimy.

Spotkanie ma formę wspólnej biesiady, podczas której również, słucha się muzyki tańczy się i czyta głośno wiersze. Często są to utwory XIV-wiecznego poety Hafiza, a z losowo wybranych strof uczestnicy spotkania próbują wywnioskować wróżbę. Na stołach goszczą tradycyjnie m.in. słodkie wypieki, pestki, orzechy oraz owoce suszone i świeże[2][3], szczególnie te, które są okrągłe i czerwone, jak granaty i arbuzy, co ma symbolizować barwy świtu i wschodzące słońce[1]. Panuje też opinia, że spożywane owoce mają przynieść również odporność na choroby[1]. Święto jest pozostałością po przesądzie, że w tą najdłuższą, najczarniejszą noc roku, należy czuwać i doglądać płonącego ognia[2]. Współczesne spotkania zwykle kończą się około północy.

Publicznie w niektórych miejscowościach organizuje się również z tej okazji festiwale, w których chętnie biorą udział również turyści.

Rodowód i nazwa[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie nakryty stół w Azerbejdżanie

Święto wywodzi się z rytuałów odprawianych jeszcze w czasach staroperskich. Najkrótsza noc w roku była obrzędem mitraizmu, w czasie którego symbolicznie odradza się światło pod postacią boga Mitry. Od około 600 r. p.n.e. i nadejścia irańskiego religijnego proroka i nauczyciela Zaroastry, święto to zapożyczył zaratusztrianizm, dla którego noc przesilenia zimowego była zwycięstwem boga Ahura Mazdy nad ciemnością i złem[3]. Przesilenie zimowe i najkrótsza noc miały złowieszczy charakter, a Yalda i towarzyszące mu obrzędy miały zapewnić ludziom ochronę przed złymi mocami[2].

Współczesna nazwa święta wywodzona jest od aramejskiego lub syriackiego słowa oznaczającego „poród”, „narodzenie”, wpisując się tym samym w szereg podobnych świąt kalendarza słonecznego obecnych w innych kulturach – sintoistyczne Dongzhi, germańskie Jul, hinduistyczne Pancha Ganapati, łacińskie Saturnalia, słowiańskie Szczodre Gody, czy chrześcijańskie Boże Narodzenie, które zasymilowało inne tradycyjne święta obchodzonych w tym czasie.

Odnośniki w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Yalda, noc przebaczenia (یلدا، شبی برای بخشش) film z 2019 w reżyserii Massouda Bakhshi

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c „Na tropie kultury: Irańskie święto Yalda w Muzeum Azji i Pacyfiku” podcast Radia dla Ciebie, audycja z 2017-12-01, dostęp 2020-12-26
  2. a b c „Irańskie święto Jalda”, notatka w serwisie Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, 2017-12-01, dostęp 2020-12-26
  3. a b „Yalda – zaratusztriańskie przesilenie zimowe”, blog Universis Club, grudzień 2018, dostęp 2020-12-26