Yma Sumac

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Yma Súmac
Ilustracja
Yma Súmac (1954)
Imię i nazwisko Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo
Data i miejsce urodzenia 13 września 1922
Ichocán
Data i miejsce śmierci 1 listopada 2008
Los Angeles
Typ głosu sopran koloraturowy
Gatunki muzyka popularna, etniczna
Zawód śpiewaczka, aktorka
Aktywność 1942−1997
Wytwórnie płytowe Capitol
Odznaczenia
Komandor Orderu Słońca Peru Order Palm Akademickich (Peru)
Strona internetowa

Yma Súmac, właśc. Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo (ur. 13 września 1922[a] w dystrykcie Ichocán, zm. 1 listopada 2008 w Los Angeles) – peruwiańska śpiewaczka i aktorka, nazywana „Słowikiem Andów”, międzynarodowa gwiazda muzyki egzotycznej. Zależnie od źródeł przyjmuje się, że była obdarzona cztero- lub pięciooktawową skalą głosu[1], który osiągał tony rejestru gwizdkowego[2].

Biografia[edytuj]

Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo urodziła się, zależnie od przyjętych źródeł, 13 października 1922 lub 10 października 1923 w andyjskim dystrykcie Ichocán. Jej rodzicami byli Sixto Chávarri i Emilia Castillo.

Zadebiutowała w 1942 w radio. Rok później, w Argentynie, nagrała 18 peruwiańskich piosenek folkowych dla niemieckiej wytwórni płytowej Odeon. W nagraniach towarzyszyły jej zespoły Moisés Vivanco's Group oraz Compañía Peruana de Arte.

6 czerwca 1942 poślubiła kompozytora Moisésa Vivanco, z którym w 1946 wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych i zamieszkała w Nowym Jorku. Razem z mężem i kuzynką, Cholitą Rivero, założyła zespół muzyczny Taky Trio. Súmac była sopranistką, Vivanco grał na gitarze, a Rivero, będąca kontraltem, zajmowała się śpiewem i tańcem. W 1949 Sumac urodziła syna, Charlesa.

W 1950 podpisała kontrakt z wytwórnią Capitol Records i przyjęła pseudonim sceniczny Yma Súmac. Jej pierwszy album Voice of the Xtabay odniósł komercyjny sukces (w ciągu roku sprzedano ponad milion egzemplarzy). Súmac występowała w Hollywood Bowl oraz Carnegie Hall. W 1952 wyruszyła w trasę koncertową po Europie i Afryce. Wystąpiła między innymi w londyńskiej Royal Festival Hall przed królową Elżbietą II. Kolejna trasa koncertowa objęła kraje Bliskiego Wschodu, Filipiny i Australię.

W repertuarze Ymy Súmac znajdowały się tradycyjne południowoamerykańskie piosenki w amerykańskich aranżacjach, często wzbogacane wokalizami obejmującymi pełną skalę głosu artystki. W 1951 wystąpiła w broadwayowskim musicalu Flahooley. W 1955 otrzymała obywatelstwo amerykańskie. Do końca lat 50. występowała w Carnegie Hall, Roxy Theatre oraz w klubach i kasynach w Las Vegas, odbywała również trasy koncertowe w Ameryce Południowej i w Europie. Wydała dwie kolejne płyty, Mambo! (1954) i Fuego del Ande (1959). Sporadycznie grywała w filmach, między innymi w Secret of the Incas (1954) z Charltonem Hestonem oraz w Omar Khayyam (1957).

W 1957 rozwiodła się z Moisésem Vivanco, jednak po kilku miesiącach ponownie zostali małżeństwem. Ostatecznie rozstali się w 1965.

W latach 70., 80. i 90., kontynuowała karierę. W 1971 nagrała ostatni album studyjny, Miracles. Pojawiała się w programach telewizyjnych, koncertowała w Stanach Zjednoczonych i Europie.

Wycofała się z działalności artystycznej w 1997. W 2006 odbyła ostatnią podróż do Peru, gdzie została odznaczona Orderem Słońca Peru przez prezydenta Alejandra Toledo. Ponadto Ministerstwo Edukacji przyznało jej Order Palm Akademickich (Orden de las Palmas Magisteriales), zaś Uniwersytet Świętego Marka w Limie – medal imienia Jorgego Basadre'a.

Yma Súmac zmarła 1 listopada 2008 w Los Angeles na raka jelita grubego. Została pochowana na cmentarzu Hollywood Forever.

Uwagi

  1. Niektóre źródła wskazują alternatywną datę urodzenia – 10 października 1923.

Przypisy[edytuj]

  1. Douglas Martin: Yma Sumac, Vocalist of the Exotic, Dies at 86 (ang.). The New York Times, 4 listopada 2008. [dostęp 2014-05-06].
  2. Understanding The Whistle Register, zasób filmowy w serwisie YouTube, (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj]