Yma Sumac

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Yma Súmac
Imię i nazwisko Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo
Data i miejsce urodzenia 13 września 1922
Callao
Data i miejsce śmierci 1 listopada 2008
Los Angeles
Typ głosu sopran koloraturowy
Gatunki muzyka popularna, etniczna
Zawód śpiewaczka, aktorka
Aktywność 1942−1997
Wytwórnie płytowe Capitol
Odznaczenia
Komandor Orderu Słońca Peru
Strona internetowa

Yma Súmac, właśc. Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo (ur. 13 września 1922[a] w Callao, zm. 1 listopada 2008 w Los Angeles) – peruwiańska śpiewaczka i aktorka, nazywana "Słowikiem Andów", międzynarodowa gwiazda muzyki egzotycznej. Zależnie od źródeł przyjmuje się, że była obdarzona cztero- lub pięciooktawową skalą głosu[1], który osiągał tony rejestru gwizdkowego[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo urodziła się, zależnie od przyjętych źródeł, 13 października 1922 lub 10 października 1923 w Callao. Jej rodzicami byli Sixto Chávarri i Emilia Castillo.

Zadebiutowała w 1942 w radio. Rok poźniej, w Argentynie, nagrała 18 peruwiańskich, folkowych piosenek dla niemieckiej wytwórni płytowej Odeon. W nagraniach towarzyszyły jej zespoły Moisés Vivanco's Group oraz Compañía Peruana de Arte.

6 czerwca 1942 poślubiła kompozytora Moisésa Vivanco, z którym w 1946 wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych i zamieszkała w Nowym Jorku. Razem z mężem i kuzynką, Cholitą Rivero, założyła zespół muzyczny Taky Trio. Súmac była sopranistką, Vivanco grał na gitarze, a Rivero, będąca kontraltem, zajmowała się śpiewem i tańcem. W 1949 Sumac urodziła syna, Charlesa.

W 1950 podpisała kontrakt z wytwórnią Capitol Records i przyjęła pseudonim sceniczny Yma Súmac. Jej pierwszy album „Voice of the Xtabay” odniósł komercyjny sukces (w ciągu roku sprzedano ponad milion egzemplarzy). Súmac występowała w Hollywood Bowl oraz Carnegie Hall. W 1952 wyruszyła w trasę koncertową po Europie i Afryce. Wystąpiła między innymi w londyńskiej Royal Festival Hall przed królową Elżbietą II. Kolejna trasa koncertowa objęła kraje Bliskiego Wschodu, Filipiny i Australię.

W repertuarze Ymy Súmac znajdowały się tradycyjne południowoamerykańskie piosenki w amerykańskich aranżacjach, często wzbogacane wokalizami obejmującymi pełną skalę głosu artystki. W 1951 wystąpiła w broadwayowskim musicalu „Flahooley”. W 1955 przyznano jej amerykańskie obywatelstwo. Do końca lat 50. występowała w Carnegie Hall, Roxy Theatre oraz w klubach i kasynach w Las Vegas, odbywała również trasy koncertowe w Ameryce Południowej i w Europie. Wydała dwie kolejne płyty, „Mambo!” (1954) i „Fuego del Ande” (1959). Sporadycznie grywała w filmach, między innymi w „Secret of the Incas” (1954) z Charltonem Hestonem oraz w „Omar Khayyam” (1957).

W 1957 rozwiodła się z Moisésem Vivanco, jednak po kilku miesiącach ponownie zostali małżeństwem. Ostatecznie rozstali się w 1965.

W latach 70., 80. i 90., kontynuowała karierę. W 1971 nagrała ostatni studyjny album, „Miracles”. Pojawiała się w programach telewizyjnych, koncertowała w Stanach Zjednoczonych i w Europie.

Wycofała się z działalności artystycznej w 1997. W 2006 odbyła ostatnią podróż do Peru, gdzie została odznaczona Orderem Słońca Peru przez prezydenta Alejandro Toledo. Uniwersytet Świętego Marka w Limie przyznał jej medal imienia Jorge Basadre'a.

Yma Súmac zmarła 1 listopada 2008 w Los Angeles na raka jelita grubego. Została pochowana na cmentarzu Hollywood Forever Cemetery.

Uwagi

  1. Niektóre źródła wskazują alternatywną datę urodzenia - 10 października 1923.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Douglas Martin: Yma Sumac, Vocalist of the Exotic, Dies at 86 (ang.). The New York Times, 4 listopada 2008. [dostęp 2014-05-06].
  2. Understanding The Whistle Register, zasób filmowy w serwisie YouTube, (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]