Zakłady Amunicyjne Pocisk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zespół budynków fabryki "Pocisk" przy ul. Mińskiej 25

Zakłady Amunicyjne Pocisk Sp. Akc. – utworzone w 1919 w Warszawie i Rembertowie zakłady produkujące amunicję karabinową do Mannlichera, Mausera i Lebela. W skład zakładów wchodziła wytwórnia w Warszawie na Kamionku przy ul. Mińskiej oraz wytwórnia w Rembertowie. Kapitał zakładowy wynosił 40 mln koron austro-węgierskich.

Asortyment produkcji[edytuj]

Stacja transformatorowa w kompleksie budynków przy ul. Mińskiej 25

Zakłady produkowały: proch, trotyl, amunicję karabinową różnych typów, amunicję artyleryjską od najmniejszego kalibru do 155 mm, amunicję saperską, amunicję myśliwską, zapalniki. Produkowały także obrabiarki precyzyjne do wyrobu amunicji różnych kalibrów, automatyczne maszyny kontrolujące, pasy karbowe napędowe, prasy hydrauliczne i inne, piece rotacyjne do obróbki termicznej. Zakłady wykonywały również remonty silników lotniczych.

Historia zakładów[edytuj]

Budynek mieszkalny Zakładów "Pocisk"

Pełny rozruch fabryki nastąpił w 1923 r. Wytwórnia produkowała wówczas następującą amunicję dla wojska: nabój 8 mm x 50 R Mannlicher, 8 mm x 50 R Lebel, 7,92 mm x 57 Mauser. Na rynek cywilny wytwarzano naboje: 6,35 mm x 15 SR Browning, 7,65 mm x 17 SR Browning, oraz różne wzory amunicji myśliwskiej i sportowej. W 1924 r. zakłady wyprodukowały ponad 32 miliony sztuk amunicji.

Zakłady opracowały w 1924 r. projekt 47 mm działka – na konkurs Ministerstwa Spraw Wojskowych. Ostatecznie zbudowały 2 działka, różniące się między sobą długością lufy i masą. Były to pierwsze nowoczesne działka polskiej konstrukcji zbudowane w kraju. Ogółem wyprodukowano od 4 do 10 działek wz.1925.

W 1927 roku produkcja stanowiła ok. 1/3 całości mobilizacyjnej wszystkich tego typu fabryk w kraju. Zakłady zatrudniały wówczas ok. 4230 pracowników. W latach kryzysu 1929–34 załogę zredukowano o ponad 1 tys. pracowników. W dniach 10 oraz 18-20 stycznia 1928 roku załoga strajkowała żądając m.in. podwyżki płac o 28%.

W poniedziałek 12 listopada 1928 r., w wytwórni w Rembertowie, w wyniku eksplozji materiałów wybuchowych, zginęło dwóch pracowników, a kolejnych dwóch zostało ciężko rannych[1].

W roku 1937 wykonano próbną partię naboi Mausera w łusce stalowej lakierowanej, natomiast w 1939 partię w łuskach stalowych miedziowanych.

Zakłady istniały do 28 września 1939 roku.

Historia po likwidacji zakładów[edytuj]

W czasie wojny Niemcy zorganizowali na terenach fabryki w Rembertowie stalag 333 (wrzesień 1941-lipiec 1944), a następnie obóz pracy przymusowej (lipiec 1944-październik 1944).

Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Rembertowa NKWD w tym samym miejscu urządziło obóz koncentracyjny dla żołnierzy AK i NSZ, (Obóz Specjalny NKWD numer 10 tzw. Obóz w Rembertowie). W nocy z 20 na 21 maja 1945 oddział AK w sile 44 ludzi pod dowództwem ppor. Edwarda Wasilewskiego ps. Wichura dokonał rozbicia obozu i uwolnił więźniów.

Po likwidacji obozu NKWD w budynkach stacjonowała Armia Czerwona. Później obiektami zarządzało Ludowe Wojsko Polskie oraz Wojsko Polskie.

Pomnik ofiar NKWD[edytuj]

Pomnik ofiar NKWD

Na terenie zakładu w Rembertowie, przy ul. Marsa (skrzyżowanie z ul. Płatnerską) znajduje się pomnik ofiar NKWD. Odsłonięty został 21 maja 1995. Na pomniku umieszczono tablice o treści:

Więźniom obozu NKWD nr 10 w Rembertowie żołnierzom i działaczom Polskiego Państwa Podziemnego represjonowanym i mordowanym, których szczątki spoczywają na terenie dawnej fabryki amunicji "Pocisk" i na obszarach sowieckiego imperium.

Żołnierzom oddziału partyzanckiego Armii Krajowej Obwodu "Mewa Kamień" Mińsk Mazowiecki, który pod dowództwem ppor. Edwarda Wasilewskiego "Wichury" nocą z 20 na 21 maja 1945 r. rozbił obóz specjalny NKWD nr 10 w Rembertowie. Z obozu uwolniono ponad 500 więźniów. Akcja ta przerwała zsyłkę więźniów na Wschód".

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Dziennik Poznański Nr 263 z 14 listopada 1928 r. Kurier Poznański Nr 521 z 13 listopada 1928 r.