Zbąszyń (stacja kolejowa)
52°15′34″N 15°53′46″E/52,259444 15,896111 nr rej. 961/Wlkp/A z 15.05.2015 roku
| |
 Nowy budynek zbąszyńskiego dworca (1930 rok) | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Miejscowość | |
| Lokalizacja |
Plac Dworcowy 5, 64-360 Zbąszyń |
| Zarządca |
PKP SA Zakład Nieruchomości[1] |
| Data otwarcia |
26.06.1870 (otwarcie linii), 20.05.1929 (nowy budynek), 30.04.2025 (po modernizacji) |
| Poprzednie nazwy |
Bentschen |
| Rodzaj |
stacja węzłowa (dawniej także graniczna[1]) |
| Dane techniczne | |
| Liczba peronów |
4 |
| Liczba krawędzi peronowych |
6 |
| Kasy |
|
| Linie kolejowe | |
| |
Położenie na mapie Zbąszynia  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu nowotomyskiego  | |
Położenie na mapie gminy Zbąszyń  | |
| 52°15′34″N 15°53′46″E/52,259444 15,896111
| |
Zbąszyń – stacja kolejowa w Zbąszyniu, w powiecie nowotomyskim, w województwie wielkopolskim, w Polsce. Według klasyfikacji PKP ma kategorię dworca lokalnego[3]. Znajdują się tu 4 perony. Stacja ta obsługuje pociągi osobowe, pospieszne, jak i TLK oraz IC.
Ruch pasażerski[4]
[edytuj | edytuj kod]| Rok | Wymiana pasażerska na dobę |
|---|---|
| 2017 | 700-999 |
| 2018[5] | 700-999 |
| 2019 | 700-999 |
| 2020 | 300-499 |
| 2021 | 500-699 |
| 2022[6] | 500-699 |
| 2023 | 700-999 |
| 2024[7] | 700-999 |
Historia
[edytuj | edytuj kod]
.jpg)
Stacja kolejowa w Zbąszyniu powstała w 1870 roku, kiedy 26 czerwca 1870 roku uruchomiono linie Towarzystwa Kolei Marchijsko-Poznańskiej z Berlina przez Frankfurt nad Odrą do Poznania oraz z Gubina do Poznania. Połączenie do Międzyrzecza otwarto 1 czerwca 1885 roku, do Wolsztyna 1 lipca 1886 roku, a 1 września 1909 do Międzychodu[8][2].
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. Zbąszyń stał się miastem granicznym z Niemcami z ważną, graniczną stacją kolejową.
Miasto posiadało wówczas liczne urzędy państwowe i samorządowe związane z ruchem granicznym jak: duża stacja kolejowa, ekspedycja towarowa, kolejowa, agencja celna, urząd celny, urząd kontroli skarbowej, Komisariat Kolejowy Policji Granicznej oraz urząd pocztowy[1].
Na stację w Zbąszyniu pod koniec października 1938 r. przywieziono pociągami grupę około 9 tysięcy Żydów polskiego pochodzenia deportowanych w ramach tzw. Polenaktion z terenu III Rzeszy przez Gestapo. Ze względu na to, że Żydzi ci pozbawieni zostali obywatelstwa polskiego ustawą, która weszła w życie pół roku wcześniej, a jednocześnie podlegali nakazowi opuszczenia terenów niemieckich, około 6 tysięcy z nich przebywało w trudnych warunkach w obozie przejściowym w Zbąszyniu i okolicach (w dawnych koszarach kawalerii, stajniach i nieczynnym młynie). W miarę upływu czasu obóz został rozładowany[9].
Linia kolejowa do Międzychodu była czynna do ruchu osobowego do roku 1987, natomiast ruch towarowy zawieszono w 1992 roku. W lutym 2005 w Zbąszyniu rozebrano rozjazd odgałeziający na Międzychód, a większość torów rozkradziono[8].
W latach 1928-1929[10] wybudowano obok starego budynku nowy budynek dworcowy z halą rewizyjną w stylu modernistycznym według projektu architektonicznego Adolfa Pillera[11]. Powstał on ramach przygotowań do Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu i związanym z nią przewidywanym wzmożonym pasażerskim ruchem granicznym z Niemiec oraz powiązanymi z tym również kwestiami o charakterze reprezentacyjno-prestiżowymi, gdyż jak pisano wówczas w branżowym miesięczniku Inżynier Kolejowy z września 1929 roku (styl zapisu oryginalny)[10]:
Stosunki na dworcu w Zbąszyniu panujące nie licowały z powagą naszego Państwa. Cały ruch pasażerski zagraniczny odbywał się w baraku na prędce skleconym, który wprawdzie przed trzema laty został wewnątrz otynkowany i odświeżony, lecz mimo wszystko przedstawiał bardzo prymitywne prowizorjum.[10]
Decyzją Ministra Komunikacji z września 1928 roku wydano Dyrekcji Kolei Państwowych w Poznaniu upoważnienie na wybudowanie nowego dworca w Zbąszyniu. Podczas budowy zmagano się z wieloma trudnościami, takimi jak ostra i długa zima 1928-1929 oraz wielki napór wód gruntowych w zachodniej części gmachu i podczas budowy tunelu peronowego. Dworzec stanął jednak w rekordowo krótkim czasie. Prace budowlane rozpoczęły się 20 października 1928 roku, a ukończone zostały 20 maja 1929 roku, czyli w ciągu siedmiu miesięcy, w tym z uwzględnieniem dwóch i pół miesiąca przerwy spowodowanej bardzo długimi i ostrymi mrozami[10]. W miesięczniku Inżynier Kolejowy z września 1929 roku nowy budynek dworca opisano następująco (styl zapisu oryginalny)[10]:
Dworzec nowy jest to gmach 125 m długi, częściowo piętrowy, o ogólnej zabudowanej przestrzeni 25.300 m³. Architektura nowoczesna o linjach prostych robi miłe a zarazem imponujące wrażenie. Środkową podniesioną część budynku z wieżą w pośrodku 25 m wysoką, zajmuje wielki 15 metrów wysoki westybul o wymiarach 20 ✖ 20 m. Do westybulu tego przylegają ubikacje przeznaczone dla odprawy pasażerów, jak kasy biletowe i bagażowe, przechowalnia bagażu, biuro informacyjne, wymiana walut, gazet i t. d.
Przylegająca do westybulu zachodnia część dworca przeznaczona dla odprawy pasażerów zagranicznych mieści ubikacje dla urzędników paszportowych, biura policji, pokoje dla rewizji osobistej, biura celne, bagażownie i t. d. i wielką salę rewizyjną 6 m wysoką o wymiarach 30 ✖ 19.50 m.
We wschodniej części dworca rozmieszczone są fryzjernia, ustępy, umywalnie, poczekalnie I i II klasy jak i III i IV klasy, z bufetami i kuchnią, salon reprezentacyjny, biura stacyjne i zawiadowcy stacji i t. d. Piętro zajęte jest na mieszkanie i pokoje komisyjne.
Budynek ogrzany jest centralnie ciepłą wodą, posiada wodociąg i kanalizację.
Peron główny przy dworcu przykryto żelazną wiatą na całej długości dworca, dla udogodnienia zaś dostępu publiczności z drugiego peronu wybudowano tunelowe przejście pod torem.
Wybudowana wraz z dworcem elektrownia kolejowa dostarcza prądu dla oświetlenia dworca i peronów stacyjnych.[10]
W latach 2021-2025 budynek ten został poddany modernizacji i ponownie udostępniony podróżnym 30 kwietnia 2025 roku. Modernizacja została sfinansowana z Programu Inwestycji Dworcowych na lata 2016-2023. Jej wartość wyniosła 42,45 mln zł brutto. Za projekt odpowiedzialna była firma Pas Projekt z Nadarzyna, a wykonawcą robót była firma AGROBEX z Poznania[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c nowy dworzec, Zbąszyń - Zabytek.pl [online], zabytek.pl [dostęp 2025-07-31] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-29].
- ↑ a b c Miłosz Telesiński, 4.2. Tor gubiński – Zbąszynek, kolej i ja [online], sentymentalny.com [dostęp 2025-07-31] (pol.).
- ↑ Wykaz stacji pasażerskich wraz z ich kategoryzacją oraz określeniem dostępności do obiektu, l.p. 542.
- ↑ Przewozy pasażerskie [online], dane.utk.gov.pl [dostęp 2025-07-02] [zarchiwizowane z adresu 2024-11-01].
- ↑ Urząd Transportu Kolejowego: Wymiana pasażerska na stacjach w Polsce w 2018 r.. 2020-01-27. [dostęp 2020-01-30].
- ↑ Urząd Transportu Kolejowego: Wymiana pasażerska - Dane o stacjach 2022. [dostęp 2023-09-17].
- ↑ Urząd Transportu Kolejowego: Wymiana pasażerska - Dane o stacjach 2024. dane.utk.gov.pl. [dostęp 2025-07-31]. (pol.).
- ↑ a b Dorota Michalczak: Zbąszyń: Na peronach dworca kolejowego,kręcono sceny do filmu "Sztuka kochania. Historia Michaliny Wisłocki" i "Drogi wolności". 2021-05-09. [dostęp 2022-10-16].
- ↑ Rafał Żebrowski: Obóz przejściowy dla Żydów. [dostęp 2015-09-08].
- ↑ a b c d e f Stanisław Ruciński, Przygotowania Dyrekcji Kolei Państwowych w Poznaniu do Powszechnej Wystawy Krajowej., [w:] Bogumił Hummel (red.), Inżynier Kolejowy [pdf], [w:] bcpw.bg.pw.edu.pl, „Inżynier Kolejowy”, 9, Rok VI. (61), Miesięcznik poświęcony sprawom kolejnictwa i komunikacji, Warszawa: Związek Polskich Inżynierów Kolejowych, 1 września 1929 [dostęp 2025-07-31] (pol.).
- ↑ Bartosz Motorek, Modernistyczny, blisko 100-letni dworzec kolejowy w Wielkopolsce gotowy po przebudowie [online], www.urbanity.pl, 2 maja 2025 [dostęp 2025-07-31] (pol.).
- ↑ Dominika Kapałka: Zabytkowy dworzec w Zbąszyniu odzyskał dawny blask. Zakończyła się modernizacja. 2025-04-30. [dostęp 2025-05-01].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zbąszyń, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa – bazakolejowa.pl [online] [dostęp 2026-01-24].
- Zbąszyń w Atlasie Kolejowym Polski, Czech i Słowacji – atlaskolejowy.net
| Zbąszyń | ||
| Linia 3 Warszawa Zachodnia – Kunowice (379,335 km) | ||
  odległość: 7,44 km
|
|
odległość: 6,293 km
|
| Linia 359 Leszno – Zbąszyń (68,878 km) | ||
odległość: 2,241 km
|
|
|
| Linia 373 Międzychód – Zbąszyń (43,08 km) | ||
odległość: 2,413 km
|
|
|