Zbąszyń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zbąszyń
Zbąszyń
Herb Flaga
Herb Zbąszynia Flaga Zbąszynia
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat nowotomyski
Gmina Zbąszyń
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1231
Prawa miejskie 1311
Burmistrz Tomasz Kurasiński
Powierzchnia 5,42[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

7 242[2]
1 336,2 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 68
Kod pocztowy 64-360
Tablice rejestracyjne PNT
Położenie na mapie powiatu nowotomyskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowotomyskiego
Zbąszyń
Zbąszyń
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Zbąszyń
Zbąszyń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zbąszyń
Zbąszyń
Ziemia52°15′11″N 15°55′04″E/52,253056 15,917778
TERC
(TERYT)
3015064
SIMC 0988655
Urząd miejski
ul. Żwirki 1
64-360 Zbąszyń
Strona internetowa

Zbąszyń (przed wojną Zbąszyn[3], niem. Bentschen) to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zbąszyń. Miasto położone jest w zachodniej Polsce, nad Jeziorem Błędno i nad rzeką Obrą. Ośrodek wypoczynkowy i sportów wodnych, Muzeum Ziemi Zbąszyńskiej i Regionu Kozła mieszczące się na Rynku gromadzi zabytki związane z historią Zbąszynia i okolic, a także z etnografią i kulturą ludową. W mieście znajdują są zakłady przemysłu odzieżowego i meblowego.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 7185 mieszkańców[4].


Historia[edytuj]

Miejscowość pod zlatynizowaną nazwą Sbansin wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1277 roku sygnowanym przez księcia Przemysła I wydanym w Poznaniu[5].

Najstarszy przekaz o Zbąszyniu pochodzi z 1231 roku, a prawa miejskie otrzymał już przed rokiem 1311. Do schyłku XIV w. Zbąszyń był własnością książęcą i królewską. W XV w. król Władysław Jagiełło, podarował miasto wojewodzie mazowieckiemu Janowi Głowaczowi. Rodzina jego przyjęła nazwisko Zbąskich. W pierwszej połowie XV w. Zbąszyń, będący we władaniu Abrahama ze Zbąszynia, stał się ważnym ośrodkiem husytyzmu w Wielkopolsce. Od 1613 roku Zbąszyń jest własnością rodu Ciświckich, którzy dokończyli budowę potężnej twierdzy, której pozostałości zachowały się do dziś w parku miejskim.

Widok na nowy budynek dworca kolejowego – stacji granicznej, 1930 r.

W 1700 roku miasto stało się własnością rodu Garczyńskich, po II rozbiorze Polski w 1793 roku zostało wcielone do Prus. W połowie XIX wieku miasto nawiedzały pożary i zalewały powodzie. W 1870 powstał tu ważny węzeł kolejowy. W 1918 roku, podczas powstania wielkopolskiego zniszczono powstałą tu fabrykę mączki ziemniaczanej, toczyły się o miasto zaciekłe walki. Zbąszyń wrócił w granice Polski w 1920 roku.

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka I linii SG „Zbąszyń”[6].

W październiku 1938 roku Niemcy w ramach tzw. Polenaktion wypędzili do Polski ok. 17 tysięcy Żydów nieposiadających obywatelstwa niemieckiego, z czego ok. 6 tysięcy zostało internowanych w obozie w Zbąszyniu[7].

O świcie 1 września 1939 roku Wehrmacht zajął po krwawych walkach zbąszyńską stację PKP i miasto, które później jedynie na kilka godzin odbili Polacy. 27 stycznia 1945 roku w Zbąszyniu ostatecznie zakończyła się okupacja niemiecka. Od 1975 roku stał się częścią województwa zielonogórskiego, a w wyniku nowego podziału administracyjnego kraju Zbąszyń wrócił w 1999 roku do województwa wielkopolskiego.

Zbąszyń – brama wjazdowa do twierdzy

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Zbąszynia w 2014 roku[2].


Piramida wieku Zbaszyn.png

Zabytki[edytuj]

Zabytkiem godnym uwagi są pozostałości zamku (bastiony ziemne typu „palazzo in fortezza” i wieża z bramą wjazdową z XVI-XVII w.) oraz dwuwieżowy kościół (dawna kolegiata) barokowy z XVIII wieku. Na rewitalizowanym rynku wytyczony został zarys dawnego ratusza miejskiego. Z okresu międzywojennego pochodzi reprezentacyjny gmach Dworca PKP-ówczesnej stacji granicznej o charakterystycznej monumentalnej architekturze.

Kozioł[edytuj]

Okolice Zbąszynia, w tym: Zbąszynek, Dąbrówka Wlkp., Nowe Kramsko, Podmokle, Babimost, Grójec, Chobienice, Chrośnica i Trzciel zaliczają się do tzw. Regionu Kozła. Nazwa regionu pochodzi od charakterystycznego dla tego obszaru instrumentu ludowego – kozła. Do dziś zachował się charakterystyczny folklor muzyczny, jak również nieliczni rzemieślnicy (patrz Nądnia) wykonujący te specyficzne instrumenty. Koźlarzowi w trakcie występu akompaniują zwykle skrzypce i klarnet es.

Transport[edytuj]

Stacja kolejowa Zbąszyń i przystanek Zbąszyń Przedmieście, znaczący niegdyś węzeł kolejowy, w latach 1920–1939 także stacja graniczna. Wtedy też jednak stacja straciła węzłowe znaczenie na rzecz sąsiedniego Zbąszynka. Linie kolejowe, łączą Zbąszyń z innymi miastami:

Przez miasto przebiega też droga wojewódzka nr 302 Nowy Tomyśl-Zbąszynek.

Religia[edytuj]

Sport[edytuj]

Od 1924 roku w Zbąszyniu funkcjonuje piłkarski Klub Sportowy „Obra” Zbąszyń. Klub swoje domowe mecze rozgrywa na Stadionie Miejskim w Zbąszyniu[9].

Znani zbąszynianie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-03].
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Zbaszyn, w oparciu o dane GUS.
  3. Minister Spraw Wewnętrznych. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 26 czerwca 1936 r. w sprawie zatwierdzenia herbu miasta Zbąszyna. „Monitor Polski – rok 1936, nr 155, poz. 283”, 26 czerwca 1936 (pol.). 
  4. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 104. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  5. „Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski”, tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, s. 411.
  6. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 22. ISBN 83-87424-77-3.
  7. obóz przejściowy w Zbąszyniu. Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2016-12-08].
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  9. 90minut.pl: Klub Sportowy Obra Zbąszyń (pol.). [dostęp 7 października 2011].

Bibliografia[edytuj]

  • Krasoń J., Zbąszyń do przełomu wieku XVI-go i XVII-go, Zbąszyń 1935 (wersja zdigitalizowana)
  • Kurzawa E., Matuszewski Z. (oprac.), Zbąszyń: zarys historii dziejów miasta, Zielona Góra 1985
  • Olejniczak-Zaworonko H., Zbąszyń: wędrówki po mieście, Poznań 2006 ​ISBN 83-924438-0-2
  • Ciszewska H., Ciszewski J., Zbąszyń (Bentschen) na dawnych pocztówkach (1895-1945), Zbąszyń 2010, ​ISBN 978-83-7750-000-2

Linki zewnętrzne[edytuj]