Zdzisław Pręgowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zdzisław Pręgowski
Zdzisław Alba
Ilustracja
Zdzisław Pręgowski (1938)
Data i miejsce urodzenia 17 listopada 1912
Lwów
Data i miejsce śmierci 17 marca 1998
Winterthur
Miejsce spoczynku cmentarz w Winterthur
Zawód architekt
Narodowość  Polska
Tytuł naukowy inżynier
Edukacja Politechnika Lwowska
Alma Mater Politechnika Federalna w Zurychu
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Order Uśmiechu
podporucznik podporucznik
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojska Polskiego,
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki 2 Dywizja Strzelców Pieszych
Główne wojny i bitwy II wojna światowa (kampania francuska)

Zdzisław Jerzy Pręgowski (ur. 17 listopada 1912 we Lwowie, zm. 17 marca 1998 w Winterthur) – polski inżynier architekt, żołnierz Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, śpiewak tenor, artysta rzeźbiarz, malarz, grafik, wynalazca, przedsiębiorca, działacz społeczny i polonijny w Szwajcarii, filantrop, sportowiec.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Zdzisław Pręgowski 17 listopada 1912 jako syn Zenobiusza (1884-1971, handlowiec, taternik, narciarz) i Haliny z domu Zajączkowskiej. Jego siostrą była Irena (1910-). Uczył się w Szkole Jordanowskiej, następnie w XI Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Śniadeckich. W 1933 podjął studia na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej. Uczył się śpiewu, śpiewał w chórze szkolnym i uczelni wyższej (Lwowski Chór Technicki[1]). Jego nauczycielem był Adam Didur, zaś wspierał go także mecenas śpiewu Jan Rasp. Występował pod pseudonimem artystycznym Zdzisław Alba podczas koncertów, także za granicą, oraz w radio i jako solista tenor w Operze Lwowskiej (w 1937 jako tenor w operze Faworyta autorstwa Gaetano Donizettiego). Był współwłaścicielem kolektury loteryjnej w Galerii Mariackiej we Lwowie, a w 1938 wygrał loterię zdobywając milion złotych. W tym samym roku wyjechał do Włoch celem kształcenia śpiewu.

Latem 1939 powrócił do rodzinnego miasta. Po wybuchu II wojny światowej w trakcie kampanii wrześniowej 9 września 1939 wyjechał ze Lwowa, jako żołnierz Wojska Polskiego przekroczył granicę Polski, po czym tymczasowo był internowany w Rumunii. Następnie przedostał się na Zachód i w lutym 1940 trafił do Francji. Został żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, odkomenderowany do kompanii sanitarnej 2 Dywizji Strzelców Pieszych. Podczas kampanii francuskiej 1940 uczestniczył w walkach pod Belfort. W obliczu klęski obrony Francji przedostał się z żołnierzami przekroczył granicę francusko-szwajcarską i został internowany w Szwajcarii. Służył w stopniu starszego szeregowca. Przebywał w obozie uniwersyteckim w Winterthur. Od 1942 kontynuował na Politechnice Federalnej (ETHZ) w Zurychu przerwane w Polsce studia, które ukończył w 1945 uzyskując tytuł dyplomowanego inżyniera architekta (ETH.SIA). Podczas wojny wykonał kilkadziesiąt koncertów, z których dochód przekazywał na cele charytatywne, np. szpitali wojskowych. Został awansowany do stopnia podporucznika.

Po zakończeniu wojny pozostał na emigracji w Szwajcarii. Odbył praktykę zawodową, a w 1950 stworzył samodzielne biuro architektoniczne w Winterthur. Przez lata jego firma tworzyła projekty i realizację budynków zarówno mieszkalnych jak i użyteczności publicznej, m.in. fabryki, szkoły (łącznie ponad 500). Stworzył system architektoniczny strukturowania powierzchni pod nazwą „PREWI”, które nazwa pochodzi od nazwiska twórcy i miasta zamieszkania.

Z projektów Zdzisława Pręgowskiego powstały:

  • dom studencki oraz Kaplica im. 1000-lecia Chrztu Polski w Polskiej Misji Katolickiej w Marly-Fribourgu,
  • szkoła w Winterthur-Hegifeld[2]
  • szereg kapliczki w formie pomników ku czci polskich żołnierzy (np. kapliczka Matki Boskiej Ostrobramskiej w Locarno-Orselina)
  • drzwi meczetów w Riyadh i Jeddah (Arabia Saudyjska, 1979)
  • trzy tablice pamiątkowe w Bazylice Zwiastowania NMP w Czerwińsku nad Wisłą, honorujące Jana Pawła II, Augusta Hlonda i Stefana Wyszyńskiego oraz prymasom Polski (1979–1981)
  • dwie tablice pamiątkowe powstałe na stulecie Muzeum Polskiego w Rapperswilu

Poza pracą zawodową działał społecznie na polu środowiska emigracyjnego polskiego w Szwajcarii. Od 1954 do 1974 pełnił funkcję kustosza Muzeum Polskiego w Rapperswilu, był działaczem Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Polskiego[3][4]. Był prezesem Związku Organizacji Polskich w Szwajcarii, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Polskich w Szwajcarii. Udzielał się aktywnie w działalności charytatywnej. W latach 80. był organizatorem akcji dobroczynnej na rzecz Polaków pod nazwą „Polen in Not” (pol. „Polska w potrzebie”), dzięki wysłano do Polski pomoc materialną, w tym wsparcie otrzymywały polskie dzieci (były m.in. zapraszane na wakacje do Szwajcarii w akcji pod nazwą „Witaminowe lato”). Udzielał wsparcia finansowego na rzecz NSZZ „Solidarność”, Związku Sybiraków[5]. Wspierał społeczności w Polsce także po 1989, w tym nawiązał kontakt z Politechniką Wrocławską. W 1996 był twórcą funduszu stypendialnego dla studentów polskiego pochodzenia z byłych Kresów Wschodnich.

Na emigracji nadal rozwijał swoje pasje. Kontynuował karierę śpiewaka, był członkiem Klubu Wysokogórskiego Winterthur. W 1992 był wydawcą publikacji powstałych z dokumentów swojego ojca, pt. Złota księga narciarstwa polskiego. Karpaty Wschodnie i Dzieje narciarstwa polskiego do 1914 roku.

Od 1948 jego żoną była Verena Witzig.

Zdzisław Pręgowski zmarł 17 marca 1998 w Szwajcarii. Został pochowany na cmentarzu w Wintherthur w pobliżu pomnika upamiętniającego żołnierzy 2 Dywizji Strzelców Pieszych.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • W 1998 powstał film dokumentalny poświęcony Zdzisławowi Pręgowskiemu pt. Wujek „Zero”[6].
  • W Kwaterze I Samodzielnej Brygady Spadochronowej na Powązkach Wojskowych w Warszawie została ustanowiona tablica upamiętniająca Zdzisława Pręgowskiego.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca Zdzisława Pręgowskiego w Kwaterze I Samodzielnej Brygady Spadochronowej na Powązkach Wojskowych w Warszawie
Odznaczenia i ordery
Wyróżnienia i tytuły

Przypisy

  1. Chór Technicki – Z. Pręgowski, M. Błażyńska. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 268 z 20 listopada 1936. 
  2. Primarschulhaus und Kindergarten Hegifeld (niem.). winterthur-glossar.ch. [dostęp 2015-08-23].
  3. Anna Buchmann: Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Polskiego. muzeum-polskie.org. [dostęp 2015-08-23].
  4. Anna Piotrowska: Polski Rapperswil. gazetagazeta.com, 2004. [dostęp 2015-08-23].
  5. Poświęcenie mogiły sybiraków na Powązkach. zwiazeksybirakow.strefa.pl, 1992. [dostęp 2015-08-23].
  6. Wujek „Zero”. filmpolski.pl. [dostęp 2015-08-23].
  7. Zdzisław Jerzy Pręgowski. orderusmiechu.pl. [dostęp 2015-08-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]